Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
Early European Books,
Copyright© 201 1 ProQuestLLC.
Images reproduced by
courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
U k
ur M
NllMONII,
^IbtvcnDuna aller aucb un-
i)eilbal)ren Ärauctbeitcii utti)
(gcucbcti/ '
Miten/ fie i;« cfarificiren/unb
mb '^"n Philo-
lophouuÖ Med. . ,
EPO ^ ACONE ^NGLO^
I gcnöc ^ractöf kill
V'Ottl Fratrc Bafii;
ntino ntd)t afmacöt
noct»
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
204 123oml»e.
nocD bt((S)xitbm fm / ift .
Uthcn/ t)a§ fic t>on mnt^
phiiofophis uni) ^atutfunbt
öefaflfet / inif) ^a^cro m
llnb meil nn crftcn ?
Um t)fr »ortreff lid)c pm
Rogerus Bacon Angliis , DOtt
oleo Itnb tinäura Antimonijj fS
in bm ü)jcnfd)en unb 0)
Icn iDircfltc^ l)aiibtlt / u..
ften ZbciW »OB ben ^nr
(ar^tttwturen/ bae &mM
Antimonio >
öemd§ ift/ unb aucb baffrt
fcl imb bA<jIet(^en «O^int
lten/foaum?&eilinbcn^
au^ganöw/ «nb nacöw<«'
üiombc 205
fc .v,vji fott/cin turoe tmbt mt>
ab m ^H^aüyfm txn^f
/ ba§ fte neben önbern
rr ?riumpbfi)(t(ien Stntimo*
t(6 ßafiiii (^cfe^f n)^lr^en/
irinn nic^t aüm t>it SKe&i*
, SS)?enfc{)enant)en^eÜci
gegeben / fonbem aud>
ber Zxmfmutatm uiiö
anberun9ber5j)^etaaen^je*
,öe!t tt>irb / njie auc|> fein»
re ?$ucbcr/t)om 95ictiiol/
_ Ajyefcl unJD^ognete beobe^
in ftd) begreiffeii/beretecbriff^
Jen unb anberer me|>r/gleicl)ö.
f '"^'^"f'^iöenf^mbierau*
*|ten ^ractafllncn ein luv
■ igü<?/unb9le(cbfümm<».
fr anber aber bcÄ
xrnanqel^engfen^ractaw
öerUmöerral^^inctur/ne.
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
2o6 Söorret)?,
bcn Hn mUtn Allen ^oww
Hn (üUmt/ ixi^memi e
55u<l)tein / ton i>cm ^rc¥m
ISßctl ic^ beim t>cm tidH^
Hx unb €rforf<ä)ec biefer ho^
^cii tminbeibaf)ren itunft/ Me
ecl>ri|ftenBafiiij,suitt bcften ujI
9^u& auö^cben / unb in tm
^rucf öcrfertiflcn lafic :
Ol au'i) bicteö mein iDolgenn-
t'cr ^orfaö unb bicnftttji
<Btmätl)t / Mfi id) neben hm
au<^ önbere ecbrlfften
an ben / ^^^^
©(bttfiTten Baf.iij mm eine
ringe €tf larung ihm werben
ob fool fie fo ^>ene / riar «nb
beutlic^ fcon/bag f<»rtj>f ö^j^
cl)cn a)!)ilofopl)ir(l)c ec^ri^e
niemals m ben 5:agfommen
fenn/unb fte »on aöen / fp be« ^
Tcrmtnorum artis
tunbiö(ben|||
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
Philöfopho Ariftotclico
mfpatim miü/ t>cr mu§ jui>or
t»te ^tiftOUU(d)t Terminos ütlb
fmt^xt jti xcbm/ tt>t>l mfu^^
Icfcn/ (mbimn/ur^ fte mfw
i)cn / btvftlbc lerne Jtiüor tbr
Plrf unt» SBeifc jju reöen / mb
mbt il)rer eprac^e tmbia/
Darneben DerD^afur / fo
,>jrt> ilymt barncben eine MU
jrennenöe gacf^I barinn
ftre n unt) ftubircn / ntc^f t>ort
ncthtn \(m ) m ot}n eintgeit
ge^rmeifter mimmmftan^
m mxHn / m einer nit m
ktlkn Zmt / tt>ie ein ^(eOer==
mam/ Hattm/ ftrauc^eln unb
ir«n njoUe.
tiefer (obltcl)en ^timft / müc
om$ aum befien/l^mn eö gut
öentei^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
208 25orrel)c.
mitimt/mfmb aitnc^mei
Mmittt/ Ht iitbhabtt/ tc
gctt)ünrd)tc 3ttl mt> ftöm
€ni>t ijlücf Jtct) erlangen mög«
btt^tMabct aber/ feinen g.
Mtttn ^ag uni> mnbmt
Verfolgung t»er Äunft faü<
(affe/fo mi iä) J)ernac|> bka
i>errte*rifften{>eö W)ttfcti
nen^y^annö Fratris Bafilij Valenti
öud) an ben?ag geben/unt) (
b(i\ olfentlicbcn Jt>rucf / jcöev
mafmUd^m 5um^eften/mi
gelten fgifen.
•Oiermif toin id) bit gu
6Iücf SHrÄift unb lönge be=
ft(tn^^ge ©cfunt)l)eit/ »on Den
1^d)ften 3(amdd)tigen &Ott.
fo ben 5)?enf(l)cn bie ^önf?(
unb @cfunbr)eit gitf nnb i>er.
«et^et / au£$ ©riinb meine
^aten gen)önfcl>et babtn
gefd^rieben im Maj«, Anno 1^04.
DE
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
DE OLEO STiBII
Traäatus
RO G E Rl TAGONIS,
fimmi Phtloßphi dr ChemicK
Stibium, a(^bic Pliilofophifaqm/ l'fl
cöttipomvt mi^ bcm ct)(cn mimra(if*cnSui-
phur unbbaben cöba^ fcbtvavfee gebeime
I ^(CD bcr 2GeiTcn .qerubmer.
• S)ie ?lraba' boben in tbrec ®pra*
Afinat ober Azinat qcbcilTeti / t)ie5((cbimu-
ftcn bebalten benlÄamen ^Intimonium.
( Additio. Antimonium a Mauritanis
vocatur: Aiij appellant Alabaftnim, aut
Tarbafon : Arabibus & Hifpanis eft Al-
cohoJ. Avicenna vocat Atcmed. cap. /•
Alexius Pcdemontanijs lib.y.Sccret: ap-
pelIatTalcum,utquidcm vertitjohannes
Jacobus Weckcrus in libris Secrctoriim.
Sc:d Falcus longe differt ab Antimonio.
De Amimonio Plinius üb. ^3. cap <5.
j Pra^paration-m Stibij tradit Oiofcorid.
I lib.f.cap ^3,Vocant&Stibi,Stinimi,<Scc!.
i ^ermani epicfela^ / vel rcaiusigpicg::
fllan^/ utCeorg. Fabr'c.fentit. Gcrian-
diuß vocat Alcophilnigram, Altofcl vel
Alitim, alij Cofmet, cll/i; duplex, mas
_ 2^aö mirb aber 55c(rad)tuna b^bct
^ebeimniffen tiihrcn / fo mt fcben mit) c
rennen n^erben bk^mx^ 1 In n>e(d)e ba^
<2)olt> wuivt n>tcbenn bi^ Magi be.-
aio DE OLEO STIBII
funbeit hotUn i bagbtg^JOhneral v)on @Ott
m n>eltl?etn Die ©cnnc !l)re «^valtatmii ober'
gcl)ö<)un9 an ficb mmbt / tviemol fold>ö al*.
\i$ bei) ben scttKrttieit ^eutvn in ben 'JBtnb!
flefcblat^en n>itb rfo ivecben bodit^ecflmibi^*
gereute m{ mlff^o ijnb bcffcr tn acf)t nel)*i
mcn / baß eben an bielem Ortautb bie (^3e»'
beimniffen unbUnenbhöfeit/ jum ^^eil mii
gvoffem 99u^f fonnen b«tpac&t«t/ jum ^bctl
au* erforfdKt tverben*
et(t(t)e aber ber Unmiflertben tint) Un^ <
»etftanbt^en meineteri / -iDcnn f^e ^tibiam
Wteen / m\im fie tbm burd) Sakinatton/ »
anbete biircb ©üWmmtion / ctli*e buc(i
Sveöetbecation tvol beofömmen / imb fem i
flCOS Q5ebetmnif / imb perfc6)am Mcdici- .
rwm mo( erlangen / aber id) fatje eu* / baf i
^lecunb an bicfen Owen mit nieten nit I
belffentverbe /webei'galanafiDn/ ©ubli«:
matton / ncd) ?Xet)erberation/ bag btmadb
eine perfe^e > g):traction s))?eiallifd)ei:
5f caftt/bie .getinflere in beffcrc^u uberfefeen/
tonbt obec m5d)te mit g?ue ijcfcbefeen obei
ti>llnbracbl t^erben / benn fblcbö foü cucb
iinmuglicbleDtt.
^bilorop5cn7n)eId>e t>onfold)w !^)tn9en ge^
f*neben baben/ al«^ ba iß / Gcber,Tibcrv
3tus Magnus, Rafis, Riireciffa, Ariftotc-
ics, unb beröldcj?en mm\)i i unbfolch^ I
folr '
ROGERI BACONIS, 2II
ifölt il)C mercfen, 3a feigen etliche/ mm
itnanstibium jum(^l(He bcttiu / fo mtbt
Mt bofe fluc()ti.(jc -Suiphur bax>on ftw unb
, tba^ Od / fö au^ bem ©lafe f onbte bmttet
»tt>etbcn / tvurbceinrcbr(i|;Oelfet)n/ unb
n^urbe benn tvarbafftiq ein Sngcef unD
iffllebicin bei: imperfecten WUmM in bet
^)jecfcctioiigeben.
' Soterc 2ßoit unb CKetnun^) ft'nb m\ gttt
t«nb re*t / abev baß in bec ^bat a(fo feo
unb ft*erjei(]cn folte / ba^ mirb nit f:m/
f ibenn icb fa^e cud) tt)avbaffti()/ obn t>ccbecfte
9vebe/ fo ibr werbet be> ob9ebacI)tert
®cbtt>cfel^/burd) bie )$)m{t\im unb 55cen^
nung etmaö locrfiecen / n)ie ibm benn ein
1 f lern '^etvt leicbt mocbtc (gcbaben tbun/ib(
babt Decl6bren ben vecbten buvcbbrinqen*
bcn ©eitl / tioelcbev un^ folte baö ganße
, Antimonij corpus einem pecfücten ro*
tben Oe! macben / ba§ eö au* über ben
plm / niitSiebligfeie feinet ©erud)^ unb
b<c febrfcb6nenj?arben fteiqen f6nbte/unb
bec (janfee ?eib biefe^ ?0^ineralö / mit allen
ginen^liebern / obne OSecliecung einiget
©ermcbtö / aufferbalben t)k faeces foH nup
em Ocl fet)n / unb über ben ^elm gebm/
unb batJ mercf au* :
OBie tolre bocb fonnen bw ?eib in ein
Od .aeben / ober fein licbÜcbe^OdDon ibm
geben/ fyttm baö le^te SOBefen beö ^rabö
gelebt n^urbe / benn m @iaö ift in aüen
ö Ii 3b«
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
212 OLhO S i IBIi
31)r fclt au* rcilTen/bafi tbr mit nlcbfcnj^
empfan^qen tt?crDet baö pevfcctc cök Od/
tDennö mit aceto correäo über i)en '^(nlis= ,
monium jie.qolTen/au^.qcjDaen/ia aud) nld>f '
buvd) cei)crberiren / unb ob ft'ch fd>on fciii .
raand)cvlei) ^axbcn [eben la, ift betft |
nid)t beü teerte -Ißcg/ tbv m6d)tct tvolciti . ■
öd befommcti / aber bat fdn ^J^bdl üön
Der ^incrnc oDcr .n rafft/oDev tiberfefeung m i
i^me/ öaö (olt tbr tviffen.
gefeo geben mit Der JS?anb.'9lrbdt:
UReniet im tarnen (*50ttcö uub t)c
emigen 5)cet)fa(tiöf ett / feine iinbn>ol reine i
Antimonij mineiara, mclcbe rd)5n twiß 1
gebiegen / unb inn^enbig voll gelber 3\iefeU i
ftricmen ober Bibern / (itid) t)D[| rotbcr unb 1
blamer $?aiben uubSIcbevIcin i|l / berfelbigc '
wirb ber bcUe m i f^oftct il)n fleinem •
^ulmv mib folüirt ibn in aqua fie^is, all !
enyid)/ bamitibnba^gBaffcrbcjmingen I
fan/ unb nad) ber @o(utii>n ncnict ibn balb ' :
auffbag ibm baö 2ßa([cr nid)t rd)aben '
bringe/ benn e^ bem !2(ntmionio fdn tin^u-
ram balb folöirt / benn unfer Qt^affer ifl '
gleid) in feiner g^atur al^ ber ©rrauö^o.-
gel / n?eld)cr burd) feine S^\\\t alle gifen
bamet unb^u \\\^Kt »erjebrct / benn baö
2BaiTer würbe ibn tjerjebren / unb jum
te'd)lid) »erfebren / ba(? er aßrin a{^f ein gel-
U Srbcn bleiben / unb benn wäre eö gar
t)erborben.
'^^imx eu* biefeö ein®(eid)nig i)Dn ber
Luna , I
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ROGERIBACONIS. 213
Lima, n)eld)e 1^)011 tcin unb qebie^qcn / in
biefen unfern ^Caffern jerlajTen trirb. ®o
nun eine ?Racl)t/ mm ba^ 2Bafier nod>
ftatcf unb tioüei' ^^3ei|lcv ifl / fteben bleibet/
id) fageeud)/ ett)erj»ute Lima i(tju nid^tcu
in folcben unfern ^Baffem ;;erfref]en / unb
ob tbt fte in ein fiebiec^en corpus rebuciren
mit I folt il)c nit fonnen / bcnn e^ n)ürbe
eud) bleiben alö ein fable .qelbe gtben / unb
bigmeilen foü e^ n)Dl ^ufänimen ^c^eminnen /
in ein ^t'^oM xo\t ein Jporn ober tveiffet
^Pferbeefuß / n)eld)eö ibr mit feiner Äunfl
%\x feinem corpus brin<ien mottet.
SDerbalben muffet eit\j^ebend' fct)tt / bag
ibr ben5lntimt>nium alfobalbnacbberSo^
tutton augnebmet/ niebetfcblaqet / unb öb^
i^jafi^et/ nad) bem ©ebraud) ber 5lld)i)mi^
Pen/ auff baß er nid>t \3on bem ^Bafycr mit
feinem ^jetffecten Ccle ievfrefl'en/unb ^u nid)-»
ten t)erbranbt roerbe,
folDlren/ tvirD alfo geinact)f :
^emet Vitriolum anbcrtbalb ^^funb/
©alarmoniac ein Wunb / 9i,;inat ein balb
^funb/ @alniter anbertWb Wunb/ Sai
cemmae ein ^funb / Alumen crudum eirt
balb Wunb. SDig ftnb bie Speeles , fo
bcm^^aSaffer / ben 5(ntimonium ju foboirn/
geboren unb genommen merben feilen.
•^emet (te utib i)crmtfd)et fte n>ol unter
einanber/unbbijliüirterfllicb fein lanoftim.
O \i $Denn
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
Zi4 I^E OLEO STIBII
S)eim t)te Spiritus jc^eljen mit .cjroffer ©c^ '*
mit mef)t / Ntw ein anber aeiWin ©cbet
bmaffer / mb hutn eud) füc feiiwn ®ei
ßetn / benn fie Ptib fubtiet unb f^br fcfeaD
Rc^ in i^tetn buvxbbrinöen.
<2Bennil)r nun habt ben Sltittmiyniurt!
ttin unb ml ab^cföffct/ ^onfemem |'cl)at'fi
fen2Baff<r/ aieinnn tbut tbn in etn^n rei^
nenOSiol / unb übergieffet ibn mit Qutem
^e(^talr^en gfTfg / unb fc^t ibn in fimumi
cq^uinum. Ober Balneum Mari^, pUtCt^i
ficiven m^ wm 9?a*t unb ^a^ / nacW
bemfeibiqen mirb QSIutrot^. giebmeft
ihnbei-auö/ unbbefebet/ micmctnocb
mm fei^/^uivb oieffet ba^ Jmitere/ tcinefo)
totb/ fem fauberfid) ah/ in ein ^olben(j(a^/»
tmb öfeffet tt^iber anbern gffifl bai'aiiff/ tvie i
jum/ auflfbafi/ n>i> ctmaö in ben faecibus i
blieben mdre/flcf) aucb folmtn mocbte/ unb ?
oaö foU mn* (jcfcbeben in t>ierfeiö ?a(^ unl^ ^
^acbt / j;u mt malen : 3>enn tt>a^ nocb <
tue gute @ub(lan^ unter ben f»c;ibus (i^c^eii
wirb/ brtö foB ffcb in biefer Seit aud) mol föf^^
mn ronnen/al^benn fo tbut bie f.Tccs m^/
fte finb ntd>t<^ mebr nu^e/ benn bag majn fie
auff bie gvben fd)utte unb ttecjtverffe.
9?acbmalö fi> fteffet bie ©oJution alle
jufammen in ein ^olberK^la^ in Balneum
'Vi^ariae, ttn^ befttüirt b^n fcharffcn gfiiq aöe
t»ibetbat>ön/3iefler ibnn>iber barauff/obet
einen fvifcben / obbiefe^ tvurbe ^u f&>m(i>
m / u«b b« muti it)irb fiel) gan^ fcbnen
in I
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ROGERI BACONIS. 215
f itn Cfft^ fb(t)irtt* 35^t»ir i^n wilxr i)aJ>on/
l^amit hk^aUti gan^tcocf^» bleibe / a\$r>
|ibcnti nehmet einnemem beftiüirt 298affety
* itvafcfc^t ade ©d)atffe bat)Oö / mld)e »on
^*bem €ff<! nixt l>^^> ber O^^ateri Wieben/ un^
ttoämthk^lflaUti / tvelcbe fefer {)ocbrotb
itft ön bcc ©onnen / obet fonfien bei) einem
Ifinben gettjec/ i)af fl^ gant wol Uocfen
I 3)ie Philofophi-, ate ße unfern 5in(ip^
imonium affo in ö^l)^ini bereit befunben /
Ibenn fo^en ft€/ tvte ihm feine eufferjle^^o?
tummb Ätaffty inwenbi^en jc^efturfel / unb
';b!e3ntt)enbiöe,l>erauö 9etT>prffen/ unl^tver*
'■ be nun binfSrber jum Öele/melcbö m feinem
3»«erftenunb^ieffilen Deiborqen / biß e^
itiJOl bereit unb ju(}etid)t/unb f6nbtel)HifjDrt
) mhxi big jumr le^iten lUtbeil/ ntcbt tuiber in
5 fein erfleh ^efen f ömmenyuni e^ ifl ttxjftr/
i Denn fo-balb er bie(i5emalt be^ Sen>erj^ fub'
i (et / fo fdbret er alj^,ein 3\aud) / mit aüet>
?:l)ei(en ba\)on/ bavumb baß ev pucl)tiö i(?.
€tlfd)e ber (gemeinen i^abor^nten / al*
fie ben ^ntimonium alfo jucteric&tet babcn/
I ncbmen fie ein ?:hcil auö/ umb ber Sebrun^-
' tt>ilkn/ bamit fie ba^ 2öercf beflo beffcr ar^
I betten fonnen / mifcbsu ibm ein
\ V2:)alniac/unb cin^l)eil i?on bemvitro(aiij,
Titro) ötn^beil lom bmi Rebapth (alij
Cadöii ) bamit man bie corpora reiniget/,
unb tbaten biefe miftion alfo benn auf eine
reinelunamtTperffm/ unb foievLuni? ein,
O iiii 5^arct
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
Li JbLim
9)?arcf tt)drc/(o funben fie in bcr©d>etbum
bnttbalb i^otf) iiut (^olb / btgtveüen quo
mebv/ unl) Damit b&ttcn (te affö ein ^ercf.
baf? fjc bec 3cHrunj3 halben baö coffe'2ßerc
bc)b beffei- mochfcn emid^cn uitb cmaxun-
unb bie UtiDcrftdubicjen l>icltm eii:
©nhcitiaen in bie Liiiiam,abcr cöiflifal|t#
bcimtbiciv ^ w*bni*t t)onbcn<spi
ribiis |)incm acbrac1)t/ fonb^rn ein lebe f
na hat in bcc o^Mrcf jn><D i'oth ^StW/ttlkhi
ml) mcbr/öcnn O^olb ift mit bcc lunarifcben
^iMuic alfo Dcrdni.^ier / baße^ aiicb mt>ti
Diivcbaqiufor^ noci) qcmeinen 5lntimßnic/f
trie bie (.^)olbrcbmieDe mifien/ maq bevau^
o^j'-hicben meibcn.
. Bonn aber bie ;c^f qcfac^te OJermifcbun^)
au|f Die Lunam in gluß qemoi'tfen n)irb/i
nlöbeiin gefcbicbt eine Ibld^e ecbeibung/'
bat? bie Lunu ihr einqcpflan^it ©olb inf
aquafort cbcr «Rcqal (lac (iente t)en t'bc I
pt/ unb ftcb m\ ibr fcbciben laffct/ baffel^ '
m m ^runbe fcivluact unb fnlfcn liilTct/
tvclcb^fonffen mit niri)tcn qt'fd)d)en f an unb
maj. Scvbalben i|] e^ nicht ein ginbrinaen/
fonbcrn cm^iuebrinöcn aui ber Lima.
5lbcc mir fcmnien tinber ^u unferm pro-
im baöOe(l:aben/n>e(cI)^ aWeinben^Bei.
fcn milTenb unb befonbt Qcmfm \ü i unb
ni*tbtnUnöer(idnbic3en '
^cnu fbr Denn ben 5lntimonium nach
t^orgelaiitecJebreairo m\ laiWftcirt l)«bety
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
IS. 21^
xHhcm fö. foft i5v !)abcn einen m\ rdctfft?
inen spiritum vini , u\ib übev(\ie|Tet öenn
ii:j)a<5 rc>tbc ^IJiibcf^Intmioni/ jbimvn in
n\ linbcn Bainco Maria: , bü) KKX^ia^
Ö9?ad)t / baß cc ftd) m\ fdlmn fonne.
h cbcc nod) ctmc^ fcabinbeti blieben rrare/
iiberöieffet DujTclbiae tiüt frifcbcm ^ein^^
_ Ctfl/unt) Itcllet CÖ n?iber XH Baliicum Ma-
is, ölö t)cc <jef:i(\t. foll itrb alle^J^tvot
blüirn / iinb obcttvan nie()v faeces wmcn/
£J foHcn tbr Dod> (^cr tvcniq fern / bic tbut
inmc^/ bcnn ftc finb nicbtc mf?t Unb bie
?©olurion ficlfct in ein ^rcibcnginö^ / mit ti^
mm aufgefegten unb toevlutirten Joelm/ inä
Balneum Mariae, imb kqt einen övccipien^^
'iten füc/ bie Spiritus barintien sufcmic^en /
ibavnacb fo befcet an im Vlamm ^Q\M
feinqemacbfanuu bcfliüirn bei) linber^Gar^.
ime/ bißbcr Spiritus vini oUe beruber ift /
(feenn qie(Tetibn tvibev auff bie trockene 0}]a^
iferien/ unb bijlillii't x$ n>:ber bevubef tvte
Unb biefc^ auffeiejTcn tmb abbeftiRirn
tfeut alfo öfft/biß ihc feilet bm ■ piritiim . i-
ni in mancbeclet) Junten fibcv bcn J^elni
fleigcn / al^benn ijl e<^ 3ei^/ ö^^ß tbt* nad)fc(?
get mit ftatdfem '^imt i fö miiib bet :>pi-
ritus vini roto in bcn .^elm (leicjen / ua^
in bte Qi^orlaqe trD)>fc(n ein blutvötb,
ßel/unb ber jartc ^eib fcH in e'n votb olei;m
lauPeKien/unb in bie Cc^crlaqe triejfen/ffe
I tvat ee5 ifi^big Der gebeimffc "SSccj ber :2Dc'i'
Ü t) fcrt/
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
k Ii
I»
DE OLEO STIBII
tpmi/ nnt) i(! ein ebel^ n)Olli<(^en^cö}
ftmmi / Qma\t}^abm^i$ Qti / tviJ il)f
l)ecnacl),h6ten tvlr^ct.
aber Ollbier trifl t* eu* 2f<men/ txe t'M
Wniwir«ic>aen^ fent)/ ba^ ^roffe gaSertf juer^
mxumin anDer sS5?aniet lebten unt) m\m
ti6)U\vmt m bie 2(Jten mit bem @(Mt)fd)eu
•en mi^ ber Luoa j^etban babcn.
SDermecjennebmet bc^Oel^tm ?:^eü/
iwcbDev^unf?/ unb trSpffet bö^ o<| etti
ttit ^»^eiirte« in ben e<itu.rm^.f a(cf / unlJ
fefet ejj ^eben "la^^ unb ^acbt in b^e 5Bdr<
tue/ m benCfen ber (^ebetmnig / unb laffet
Mn Jtveieri ^^aaen jti ^mtjen ^aßen eine«:
^rob botl ^ycn>er / M biefer Of<n inWit
jermebren / unb na* mv $:afl unb^ffocbi!
mti in ben brüten ©rab bed J?e»er*/i
m barinnen ruben bretv^ao unb9?ad)t/i
t^ut miff bat' {?en(Ier M tinUm^vaHf^
ft)elch0 aucb Dret? ^ag unb ^acbt öenu.qrööt \
f«)n fcU/ bcnn nmtb e^au^/unb trennt au^^ <
senenimen / mirb ber satiicnus oben auf '
f*mar^ unb a\^ m m\e\mkbt fm /
aber unter biefer fcbwar^en ®e(liebe tveM
oet jbr ftnben burcbaut^fcbön/ unbanbere
&^K-/i?^'^?^^^^^ fcbmel^ft il)n mit
Q)enebtfcbemBorra$, fo Mg n^Msthttl / fö
umsp^leiu mtm mbt oemircfet/ nlfo
Sßevef |u ertr^artem jjsij:
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ROGERl BACONIS. 219
Fommen nuu tvibcj'umb jii unfcrm
Sotnebmen/ bait>ic e(i t>oc ociafTen t)aben :
i:>bcn bobt ibröebor^ / un'o fei)b berichtet
porJ)en / bcn Spiritum vini mit bem Oel
übet ben ^)elm in bk Q3ocia|c biftilftf
ten/ unb bem^IBercf bcn(6arurnum in
^ :Bolb su^'^vfti^^n/ jugtbraucben, Slbec je^t
n^ollenmir bem anber;n'2Bercf ber^in-
lur ciien/ imb baüon ^(rid)t tl)um SDef<^
^^albeti mtt> t>or\ notben fei?n / benSpiri-
ium vini n^ibecimib t>on bem Oel ju fepa«?
, ji«en/ uiib iU'r (bit mlffen unb ihm alfo t^un :
l^g?cbmet bie ^ecmifcbung beöOcf^unb
tajemq#cö / fleü^t e^ mit cinanber in^t
i3alneum Mariae , unb be|lilKrt ben Spirir
.cum vini alfein t)om öel mit ganzer Itnbeir
iSCBäcme/ alfo baß iht ft*er fcnb/ baß fciti
•Spiritus meb^untfc bemfcbr f D(](idben Oel:
aefimben n^erbe. Unb fo(d)etJ tvirb matt
leicbtlicf) ^vufen fonnen / mm tbr febet
«tlicbe ?:röpffenmit becubec/ mitbemSpi-
ritu vini fallen, 35a^ ift baö 3<ic&cn/ ba§
r Spiritus vini i>m Oel ()cf(;bicben ift/
nn tbut ba^ Semr a\k^ unter bem Bai-
co binn?c(5/ voie n?cni(\ aucb baffelbe fet)n
imaö / anffbaß eji beftb cbc cffalte. '9?cb^'
mtt bre Q3or(aae mit bem Spiritu vini
treg / unb bemabvet ibn gar mi i benn
er ijl "ooM Spiritus fo er t>oa bem Oel
In ibm bef>alten bat / wie ibr bennbernad)
Iboren n?erbet / aber in Bainco Mariae mcr^
bet ibr Rnben t)a^ gebenebetjcte- blutrotbe
220 DE OLEO STIBII
Oel Deö ?lntimDnii7 ba^ ncmct fein ^cm.
famhcb hcrmtö/tbut ab bcii ^clm fein iam
fam mit 2ihivcid)uti(^ bo^j luti , unb boi
nicf)tf5 unteinefJin baö |<:b6ne tDtbeOcl fa;
U / t)ci: wabrct fieiffi^ / baf? e^? mit nicbtcl
tctnen@<habcn cmj)fan(»en mß^e/ bemi tbi
haht ein bimmlifcbOd/ mefcbce? bei) bimc^
Ut ^7ad)t rcl)einct mib «iecbt .qibt alö flluei,
behoble / unb ba^ tft bic UifacF) / bicmel
fciuinnerrtcQ5en)alt/uub fein inncrf!e@wr
[e betaut qefturfet ifli in baö c#f|IKte/ unt
&te i^erbor^enc ©eck i|l nun offenbar / unl^.
feucbtct but'et) ben reinen Jeib/ali^ ein ^iecbj
burd) ein i^atern / alfo aud) am3unö(]eii,
*^.cic / /cfciqe unfcre unjid^tbare innjenbici^
©eele an euffei(id)cn Des ^eibö foü cffenbb
feonunbgelcbcn mt\)m/ unb leucbtenale
Die belle ©onne / alfo baltet ibr benn m
lebeö befonber/ bei^be ben («eift beö 2Beinö/i
tDölIer rafft unb SSBunber in .tTunPcii be^r
nien|d)ltcben ^?etbe0 / unb fan ba^ .aebene:^i
beDefc rotbc/eble/ bimmlifcbe Oer überfef^ert)
aUe 5^ rancfbctten bcr imperfecten sfl^etal^
len / \u bcr ^erfecrion bcö (^olbeö/ unb:
bic 5U4fft be^ ßeiff lieben Slßeinö erffrecTtl
rtcl) febr weit / n^enn e6 red)t 9ebraud)t
njirb> ;
3cb fcKjc eud)/ ibi'babt einebimm(ird)e .
Slri^nei) befommen aüerlet) ^rancf beiten r
imb @ebred)ltflfeiten be^ Me^ bamit i
In
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
ROGER! BACONIS. .^i
In Podagra*
®DÜ man brei) ^vcpffletn foHcn laffeti
ein "^t'uncf lehi Q.Bcin^/unD nüd)tecn ein;?
jben unt) .qebvaiicbnTs^ccbcn / eben bcc
leit/ tvcnn bcc 2)iaffti(^e füllet bic ^In^
infft iinb bcn 5lnf anc) feinet itimimetig /
i'ibö^^cfcbtvcviniö unb @cbmei{;^cn^/ Den
hbetn^ac^ unb nacbfol(^enbc^ bcn britten
ro^ aud) a( jo eingenommen unb .flcbraud)t/
t in erften ^ac^ kqet eö allen (gd)meiten/
iie flrog ber fcDnina.q/unb Idj] nicbt fcbt^el^
in / ben anbern ^a.(j bi'inqt einen
5d)meig / n)efcl)ecfel)r unpdtic)/ ^ebeunb
liefe ift/ unb am^erud) unb ®d)macf c]ac
mit unb ube(ri<d)enb/ unb am meiften an
Oencrn/ba bie^Hebec ober®elencf jufam*
n ftoffen ; öen btitten$:ao/ unanqc|cben/
man ba nid)t0 einnimbt/fo .(^e|d)id)t bod)
lenn ein ^pnrqation bcö (^^edberö unb be^
^xvi^l obneQ3e|dMwunc!/ (gd^merfen
)bec*2ßebtbuun9/ba^'lag eine gcolfe itrafft
X ^Idiwx fei)n.
In Lepra^
?f^emet jum erjienmal icxU ^ro^Affeu
d) nud)tern/ unb t)evfd)affct/ ba§ bcv m*
eine 5)ienfcb allein fep ton Vcuten/ obue ge^
* funbe i'eute/ an einem befonbern unb bequem
penOrt / benn fein (jan^er Veib tvivb anbe^
kn ^u raud)en unb ju bvobemen / alö ein
ftincfenbev 9^ebel/ unb fei^r bdmpffen/ unb
Iben anbc:n tag n^erben m\ feinem ^ctbe
ab^
222 DE OLEO STIBII
«bfaflen @*up(fen unb m \lmmiafe\l
Mbmn foll tt ncd) bei> ti)m baben öre
^topften bieicc OMicin / unb Die am oierlr
fen ^a.^ felbfl etniiebmen anb gebrauchen!
ÄleJbcnn fo rntrb er am ac&t«n ober neuti^
ten ^ge/burcf? QJerlei^uns gottlicfecc^na
•<inb©eöen/öan| cemfeoru
"^^^^^»fff^i^en g)lenf*^n ei
*f$Pnftt auff bie Siiiige faßen / i^efcT
ol^balb em 9?ebel unb fXau* mtb a
lieben / unb ba^ m(i)\amt mibertnnb s
ti^btauMUni fö aber am l'eibe ober aiv
bern^liebern ber @ci)fa.q angefaflen tT>are>
fo fiebt ibm brep ^ropffen in öiuem ^eine
auff einmal / m in Podagra gehörei unb
^e!el>ret
. j>a)^^a.(!enad)etrtartber/(ebe§ma
«n Wpffen in aqua McIilTse Ober Valc-'
*ri>Pffenm gutem gajeme/ foi(lögnugram'
In Epitepßa , Catalepßa ,
JnaUpßa^
Okbet m im SCnfanq bu Patoritm
peo^topffen in aqua Salvije, unb nad^
brep etunben wiber bre« ^ropffen / f" frt i
lern aud) gnugfam. (go aber % tioUe
»ibemmb cfn?aö re^en / fo aebribm noA
hl
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
RUGhKi ßACONlS. 225
In Htßtca^
@ebee tbrn ^nx») ?:rOp(fctl in aqua Vio«
Odette/ m gutem 2ß<me.
/« Febrihtis,
A ©ebt einem im Sinfang l>ie Paroxifmi
cep ^mfii^ in einem guten Diflilhrteü
fot)anne^fra«t?2Baffc^ o&ec Cichorij bei
wn<J fcül)e/ beö folt^enDt« ^«gel micb?
?i:«ivii)ei:iw>e!)%0pff^n.
in Peße.
©ebet Dem ©utffiiöen fßben ^röpffen
1 gutem QBeinev onb beß ber inft:itte aU
nn fei) / unb m\ batcmff temige / fo n^irt)
om i^^zi ©ifft / bmsd) '3}erleil)ung gJtt*
:W)ec «tHilffe/ am ^ebcn nic^t^ fronen.
3n (grlangtnina dtfunt^eö
icbencf.
g^emet unb gebet im Stnfäng unb^ftt*
ng Sen^enö jroci) ^rcopffen / unb tm
nfang uttb gingang beö J£)erbflö aui*&
itvep 'iropf^en / fo ein jcbet / ber <ö fo
ötau(J)t / fut Ungefunbbeit unb tjcrgijftec
?ufft wol fivbet unb bcmai^rty eö n?dre bcnn
)aß bie angefallene .trancf beit / Don ^Ott
)em 2lümd(l)tigen/ lern ?!)lenf*en sumen^
e ^cabefiimct xckt.
2ibct: \t)ii: n^oUen nun ferner fcj)retten su
em Oel unb femevÄraffr/unb wie baburd^
i&en Ä'ram^beitin tm\?p(lfc«imen^t? teibe
bei
224 DE OLEO STIBII
bcr 0)?ctallcn / mo^e gebolffa tvcrbcn
9?cmcrtm ?f?amen @Otteö fcbr lau-
tere / xemßf ßdal^er^^(^c!^/ tvie w\
mit/ uut) \)ermriner()nua ju|ci?n/ refcl^>it!!
ef^ in einem recriftdrten^dn/ tiMeßctvom
Itd) iit Aqua Vits mad)en / mb liacb bei
5lujfWun()öc^Q5ol^eö/ fe^if c^in digclHoj)
ntin auff e!tul}^6nat Dijlillivt Ln ball
neo |d).v lan.^ifam mib (int)/ unb bifiillict bcit
Spintiim vini ctlici)mal batooti / fo lanq^
bi§ il)r (;i)et / bag cme« (^olb al^ ein ©affl
in fundo (ic^cn bleibet.
Unb ha^ \\} bec mabfe gSBeq unb O^lci
nuna ^r»-'^- > -'-^Hrcu/ ba<j i^5olb jubercil
ten/ ab. . i..; ... ... i j t>ie( einen nähern/ bef
fern unb nu^''''n ^^^'^c» meifen uwb untevci i4
fcn/öa^ ibrt' bercitc<K^5olb ncl>uieß'
Aiercjrium Solls ein ?:()eil/ mc ich ben ami'
(inbern Ort jubcveiten (jelehvct habe. Sichcti
tbm ab baj5 2Ba|Ter bei- IViffticfeit / öii
baft ju einem fubtilen ^kiliebe metbc.
nehmet jn>cD ^-J^h^il unfern c»ebenebei)fcni
öel^ / (^iemt baö Oel fein aum
t)a0.(^e|liebe beö Mercurü Soiis , biß baß!
aileiJ btndn fornmen ift / fc^t e^ in ein;
gjiolen/ n^Dl t)evfte.()dt/ m bie '2ßdrme/ M
etilen ?^5cab.^ be^ ötenö bec (^ehetmntß / 1
unb Icf t e^ bavinnen jlohen .^eben "ia^ unb i
9?ad)t / fo n>erbct ihr fehen emet ^ubec \
unb Oel «ciann trocfcn morbcn / unb an bec
l^iVv'be f1)n>aitijt'am. ?^acj) iel;en ^ß^e
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
ROGERI BACONIS, 225
riib ibm bic"2Bävine b^i anbern &xabe / fo
§ l^trb bie öt^tre ur.b fdbmxt^t ^axU ficf) all
fcm^ieln mHhxm in eine n^eiffe / alfo baj (t^
[ Öimmlif* tt>cit? n?irb / unb in gnbun^ bie*
ler jehen ^a^e / foü e^ ein fcI)on retl) ^GBei»
^ien anfat)cn / aber f ebret eud) nit baran /
rH'nn biefe garben ciefcbeben allein t)om
.Viercurio Solis, tvelcb^R Uttfct ^tbmtbat)^fi
uce Oti bat einc^efcblucf et / unb nun ju in^
wtetd feinet ?eibeö bebecft. Slbec burd) be^
jj^emcöÄraffttvirb unfer üel fbld)en Mer-
jciirium SoJis bejmingen / unD t)on feinem
innerflen ftöt^en / unb baööel mit feinet
jhi^i^en rotben -Jatbe mb iibec ibn
mm I unb tletigö betauffen feDu. ©ecbaU
gen iftö Seit / wenn itt)angi^| ^age fucubec
Rnb / ba§ ibt ai?fftbut ba^ ?fen(let beö bvit^
ten ^rabiJ/ in tvelcbem benn bie euffetfte
rtjeiffe 5?arbe unb Ätafft alle enfeeln noitib
hinein tti^ inmenbifle (»eben / unb bie in^
üenbi^e totbe$?arbe/ Ärafft beö Seiverö/
eulTevfl tjerf ebren»
4:>altet biefcn ® cab be^ {^e wet^ aucb W
)cn ^age obne ©ecminberung unb 2}erj»
imebtuttf^ / tb^ vverbet feben ein ^u(J)er /
m\^^ iu\)öc tt)ei6 tvat / jefeunb febv rot^
fepn / febtet eud) abev nicbt baran an foli^e
fXStbe / benn fte ijl nod) unfi): unb flucbtig/
unb nad) gnbuna ber jeben ^a^ie/alö tvenn
bveiiTic^ 'Jage füritber finb/ fo tbut rniff ba^
ile(,ue Seniler beö legten @rab^ beö ^tmxii
lunb baltet e^ in biefem ®rab aud) i^ben
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
DEOLEOSUiill
£r anheben s« fcbmcl^cn / laffct eö alfi) mvif
Äe 6cn Sben bicfe sehen ^afle / un&
^ Iß Kti,i»n ^tein / ?Rubinfatbe / fl«"
SÄÄ vitHolo gelebtet .11/ .nv<
Ä füt fol*e eine l)ßb« Offen i
5*"»*"' Multiplicatio. .
ÄÄSSet / ob nicbt suevjinöen w
»elcbev '»lulttplicat.on m txm^iactat m
tunXSLls öe/@temä / in femev » ]
ITn^rt^^rafft / atfo ba§ ev in femet Ära
S Ä/e no* mebt empüenge / i
S an Sem \He»vK!)te sunebm« unö J
mebvete (o« «nö fovt f a« ba§ all
neb«»*"'
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
ROGERIBAcONiS, 227
SDi'e '^mmhxum aber ober ^ulMi^
mm .(jefd)icbt auff fo^enbe 2Beifc :
9?el)met tni i)7amen ©Otte^ cmerri
!@tem / reibt ihn fubtilem <Pult)er /
Unb fe^t ibn fO t)iel Mercurij Solis,
alö mot i^ekhut ifl / thut mit ctn^
ÄnDer in ein fein runbe^ gSioC / m{mii$
mit SigiMo Hermctis , mb fefet m
Den femriden Ofen / unb tbut ibm al^
m J(r)b forthin ^qelebret / aüein baß e^
m ber Seit fur^,er ift. Unb ba ibr t)or^
m jeben ( breiffiö ) ^aae qebabt /
urftt ibr le^ö nicbt mebr benn Dier (
i)en ) ^age / fonft ifl ba^ Sßeref aüeö
einö.
, Met unb bancfet ®0^^ bem air.-
imacbtiqen für feine bebe iXfenbabninq
unb baltet^ peiffig an mit qSeten / umb
fem aümacbfiae O'-nabe unb 96triicl)cn
'^CQcn I i\x btcfen) ^2ßerct unb 5funft /
aud) umb qjerleibi^ncj fnfcber (^efunbbeit
unb ölucffeliöer Sßolfabrt / unb loffet
fud) bie Firmen / benfelben \,\x bclf^
fen unb ,;u ratben / allzeit bar^
neben bcfoblen fei;n*
haus Deo omnifotenti*
€iri
228
III.
gfgtfmDue Sracfätlcm/
Ott Den
^tncturen /
li(t> iufammen acuagcn U"'»
ucvfaiTet.
Sinem unbc!ant)fcn 5Irf ijlen
l)inudaffen,
SDvucf t)etfevtiö«t.
Thcophraft. Paracet, lib. 5. de ^
Vitalonoa,cap.6.
[u ateicber tteig njie 2Intimomumn|
\u)ö &m ^^^^ i
im Darein ,qc[^qf/unt) auffenie rechte q^it
UiiDjum 55efd)(ug in fumma tjon aUett
, tDccn ^arttcufancn/ miclx mcTn ex fon>
Jus natnr.T proivbircn / imb öer gf?atur
3* Wtte aud) bffid) de fubümationc
|tallorum , de crefccntijs, unb anbem
Iffen l)ecbnotf)i(; / fd)retben folfen /
»i; oiiff em anbem Ort / bcr mm hoX^
E VIA UNI
VERSALI.
Äer ttocfcne mtc^,
•NiVcrfjiiter ju labcrivcn / ifl »eu
critcn in*t gnugfrtm jufcf,«ibcn/
r'?«f «StmiDc«/ fiel) untcmun»
2*
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
2 f6 m VNIFERSAL u
ÄleiKOt / m\^i bic Gilten Lapidem Ph
lorophicum benennet / fucl)cn.
ftni) ihrec aucb etliche öctvefen / m\
d)e ftcb bei) anfcl)nlid)cn beuten unb i)ol}e)
Potentaten/ alö tvennfte bcnfelbcu hatten
unl) ju <>r^paincen wuflen/ gecubmet / um
anheben haben / abct fiiiD ibier nod) 9^
wenig / noftro feculo , exccpto l heo
phrailo , funbcn tvoröcn.
@o ifl aud) cjvK unüonnotbcn/ 511 erjel;
kn/ in tvaö munbcvbaclid^en nartifd)cn um
f inbird)cn S>inacn fold) böAftcö ^leinot 9c
fucbt worben i(l/ n)ie Denn Bemhardus et
!id)c l^tatirfcn fdbcr an^eiat/föld)C unD öet
gUicbcn 'J^it^^e unb T)roccS 5u locrmclöcn
woltc t)iel ^Diubc nehmen / unb aud) bi
mein ^J:l*actdtlein ju lang mtben*
^IBlU bermeqcn t>on notben fcpn/ f ur^
iid) ba^^on rebcn / bag / berfi'cb in bieiei
feohcn 2)ingen ju labortren untem>inbC'
t\>i(i/(tsi) nidht bic ©ophiften/ unb ibve fir
feifd)c ^:Boi:rd)läge »crfubren (alle / fonbeti
(^Ott ju J6«tff^ tt^bmc / unb bcc ^biiofc
^ben ®d)vifften unb^Botten peiflig nact
fotfd)C / m\\ fte fein Unwacbeit 9eld)iicbcr
benn ber Philofophus zeuget in Rofarii
mit biefen Korten/ baecfagt: \
AfFeram vobis doärinae Magiftcduni
nempc coium, qu« vidi proprijs ocuIÜ
& manibiis mcis palpavi , nec aliquoc
nunc polTum vobis rc<äius teftimoninav
pcrhiberc, Unb balb bevuacb : Conful*ij3
ante
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
<^KIMA ^TARS, 2S7
jXtm , ut nemo fe arti huic intromittat
,d inveniendum , nifi principiiim verae
laturae, Scejus regimen agnofcat, qua
bgnita, pluribus non indigct rebus, ni-
I una, nec magnas requirit cxpenfas,
^nbato/ Quia inrcrummultitudinears
loAra non perficitur.
SDatumb tviü nu »on noebcn fct?rt/ folcft
f Icinot erlan()<?n / ju bem tjoniebmcn
^\xm haben / bt>nrelbcn umb ^ci;?
b unb ^;3uijf mit einem auffncbtlc^cn
jcrfeen an^uvuffcn / ebne mdd)^ ^u(ff
iid)t^ auff Der ^^dt fem feinen '^mm\<^
'abcn; biefcnfKatb öibt berPhiiofophus
,|ttnMren)lid)/ba erfaßt;
Fili , ante oinnia memento , DEÜM
lümerc , in quo difpofitionis tuse v\{\x%
& adjuvatio ciijuslibct fequcftrati,
^uia fcicntiam iftam habere non potes,
^uo ufque mcntem tuam DEO purificcs ;
""t fciatDEUS, te habere certum animum
: reäum , & tnnc mundo te dominari
cict ; nam impoflibile eft fcirc hanc ar-
m, nifi ä DEO fciatur, aut ä Magillro,
ui eum doceat. Ergo ad ipfani inda-
j^ndam, non accedat artifexgrofTo in-
enio8idurorcpletus, neccupidus, nec
varus , in fumptibus vel expenfis. Nec
ir duplex animi , fine feile & cervice ,
mente variabilis , vel nimis feftinus
tcapitofus, fcd dodrinae filius, vir
R fub-
2S9 DP '^f ' VN'f'ERSALi,
ter Vocuples, firmus in propofito , 8c coni
ftans, patiens, mitis, lonoanimis & temi
peratus. Nihil enim in arte a Philofoi'
phis celatuin eft, fcd omnia apci td, e::ce>
ntoSecrcto artis, quod nemini liciturt
cürevclar^, fcd attri'ouimus UludDEQ
«loriofo, qui cui vult infpiiat, & cui vul|5
aufcrt, nam quod fi ficret, ut quis revelai.
rethocSecremm, Uli malediccretur , 8
in indignationem Domini incurrcret, 8
Apoplexia moierctui ; Haec Philofo
phus.
SDamit i* aber tvibec auif mein propo,
iitiim de via univerfali ya jcbceiben Im
mi i|l nicl)tf5 ^)en)iffcvö / beim Dag bie altei
phiiofophijn^eperlcpSEecje ßcbabt/ nem
lid) einen tcocfncn/ unb eiucn «aflen^Beg
t^ie benn i^re @d)cifftcn / at^ bct ^xm
Rofarius, uut) atibcte auöweiren / aber auf
fnand)erUt) >?f>rm / bod) babeu fte alle mi.
einanbev einen einigen Scopum turficbö«'
habt / allein baß einer ebe M bec anbei
ad optatum finein , unb jumSnbe/ U
"^^ti^e imei;erle») <3Be(ie befd)reibet au4
Thcophrailus Philolophiis noftro feculc
peiitiilimus , trftlid) ben trocTnen SEBec^ ir
Tinaiira Pbyricorum , ben naffen 2Be
aber in feinem vianuaii.
<2Bic bcnn Bemhardas ber ®raf t) ,
Der 9)lar£E fllci*er geili^U awff öen naffer
3beg
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
^-TRIMA PARS. 2fg
2Be(j (aboriit bat / tvie augenfcftemfid) ju
ibepnben / imb in M (trafen t>on ber
i>:9?arcf practica fldrli* fe^en/ n)ie Denn
ibecnacbec / tvenn ich toom nafien 2ßc(^
fcbreiben ii^ecbe / au^fübrlicl; foW gebaut
abet
ro^lbun(^ ju tl)iin / ift mdnniölicb bwuH /
it)ie tt)uuDecbar(id) / tteff iinb unqrunblicb
)ie Philofophi de prima inatcria bifpUJ?
tirt/ unbtn ibrcn @d)iMfftcn mit toerbor^e^
nen t)ieffa(ti.^en gfjamen / al^ ba^ grojle
©cbeimnig/ miec^benn aud) i|l / loecbecft
baben/ tveld?^ uni)onn6tI)en erjeblen/
oen pebcfcnnen iafelbcr/baOefflgen: Nos
lomnia revclavimus , esrcepto fecrcto ar-
tis, &c. n)ie aud) oben angemelbet worben/
icbccb qebf n fie tvol terftebcn/ bafi an
'^enfelben ^um b6d)|lenöele(ien/befd;rciben^
aucb mit bicfen2Borten:
Prima materia Metallorum cft qiisB-
lamfiibftantiafumofa , continens in fc
p jhumiditatcm unduofam , a qua fubftan-
' b'a artifexfeparat humiditatem Philofo-
jphicam, quae apta eft pro opere, quae crit
fem Clara ficut lachrima , inquahabitat
(Quinta EfTentia Metallica , & illa eft mc-
pllum placabile, & in ea eft medium con-
Riiungendi tinätiras, tarn ad albamquam
id rubeam : Ideo quia habet naturam
julphuris&Mercurij; Haecille.
3? ii
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Z69 ^8 yiA VNI^RRSJLh
ff^ ifl aber / unb fmö bie ^SBoil ft
t)uncfc(/unt) nid;i leicl)tlKi) in V)erflcl)cn/ui
l)at imtei' allen Phiioibphis h\m au
t)i:ucriici)cr jitm >Blat <\efcl)cficn/inib fold)!
fo bcutlicl) ei'f (aret/ al^ i heophraftus; evt
lieb inThefauro Theraarorum, nciinct el
Attrum Solis , h AftrumSpharae Lunaji
t)a et lagt : 2Bir jünben ein «S^in^ral »
vifccribiia terra? , n)eld)ö In fcmetSoagt
lation rotl) etfunben Witt).
llnu inTinäuraPhyficorum, nenm
er^ben votbcii ?6men/ t^ielen ^cnanbt un
tveni^^.en betäubt/ weifet aud) Den Ott/ m
«mn Den Vott^en / Dat^on fein rofenfavbe
55lut juncbmen / (b tvol aud) t)cm 2lDl.(
•fein (Ahlten aui^jtiiieben/ et: befeblentN ^
fucbenfivll.
Sluff Die|>^/ fo folget aiiöbriicfli*/ bdJ
fein anbet ^Wittel fco / :folch^ bobe^ Arcat
numsufucl)en/ benn in En
& Mercurij , Denn Diefe biet) bund ^ )o fti
iecl)t erfenbt/ unb ibc Liiium bavauö ej-tcol
biet / unb banden genommen / be^> cotbet
ihmx\ ^lut / utib beö tvcijfen Wim^^ivn^
ten/ unb conjungict / unbcoa.(^u(itt/ futt
bat^on SU ceben / nacl> recbtem ^1)tloföphi
fd)em ^xmi) i fo muß baö jtleinot fol
i^en/benn Soi unb Lima, o)^ann unb 2Beib.
Die muffen t>ot:banben fet>n/ tertio Mercui
riiis, idcft, o})iritus, qui vivificat, t\>i(
Denn bec Phiioiophus au^bt:ücElid[) be^j);
let/ baetfajet:
Lapi-s
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Lapis Philofophicus ex tribusfit,
cilicctSolc, Luna &Mercurio, ex illis
onjunläis patcr Hermes fcivitconficcrc
inÖuram.
zeugen aud) fö(cl)ed bi'e alten Q3er§#
ein Johannis Texcnenfis an / Öa it
j:ict)t :
Lapu noßer fit ex tribuf,
m T>(uü'ts datur , ntß quihus
jf^ DSy S dat [piramme^
@ö faßt aud) bec Phiiofophus xotxini
Dafi bie Matcria lapidis md)t fet) ba^^ ge#
meine ©olb / ba^ be,jeuaet et aac beriliÄ
;ntt btefenSDeutfc&en Rythmis :
fiBenn^ nlf i(^r priimim Ens. «u^rid^f»
, Unb iff alfo bie f)6*fle cWeiftctfd^afft
j)em Greiften iu miffen von nftben/bag bie
Ipateria Lapidis, baö pnb biefe btei) Entia,
fecbf ecfanbt/ af^benn auff einem 9)?arnicr
fubtiel gerieben / unb in feinem OD^^rfel (je^^
Hoffen iverben folfen / n3eld)eiJ qrofle SS\k\^
krnul^ bre!d)te / alööenn in etilem m\H^
|d)(o(Tenen bar^u öcborenben^efnfj/in fur-
tum Fhiiofophicum qefe^t / unb mit fol^
9>er ^)i^5e xmux i gleid) n?ie eine^enne
libec ihren ei)ern jt^et / hiermit fid) fclbec
!lU|fl)ebet/ unb purum ab impuro red)t
Wirt / bap ba^ Liiium herauffer n?(Sci)ii/
let(*n)ie baö (i^ra^J auff bem J?elbe/ Et hoc
primus labor , unb ift au* fo(d)ö fein
3v iü an.(^^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
26 z DB VIA VNIVEKSALU
Änc\eieiöt bui'd) M« tm Rofario , tt
^i'annunDSeBe^bim^abeftfeen/ &Spii.
tusinmedio.
5Denn njo nietet wcl>t erfai)&t/ unb c
ante initiu.
opcris befanbt tw foü/ ob aucb bicEnt
fi:ud)tbargcn)acbren leoen ober nit/ ,(jefcbl
n>irb/ iftWübc/ ^ivbeitunbÄ^cflcnDertoL
ren / bcnn Pontnnus in feiner epijlel b(
fennct fdbcr/ Ipfum plus quam ducentic
erralFc in coenitionc matciijEj benn bi
Entia möffcn frud^tbor feDn.
2ßd(bö bcnn/fo bie Entia affo (tcbtbai
lid) auffmad)fcn / unb iu grud>f trafen fic
erjei(^cn/ einem Moranten md)t aüeineeii
$?ien>be ift/ bog fein 2ßeice einen ;?Drtganf
baben foU/fonbern aucb ein ^rcft unbfleh)if
-ÖCffnunö mad)t/ de rcfurreälone
tuoruni ; Dar^u unb auff biefe^/ fo n^irb bie
burcb ©Otte^ erfteö ©ebot erfuüet / baet
fogt : Crefcitc & multiplicainini , Ge-
ne j-i. 55enn eö (i* im erflen n)nd)fen
auffmirfft / fonbet(id) au^ bcm Fnte Solls
n?ie ein qviine .g)aut / c\t> ba^ rd)onfte ® w
auffbem Selbe / ober Sßiefcn/ fiber bte
gan^emateria, tt)eld)ö Denn bie Phiiofo-
phi t)eitoc(jenec2ßeifc bengrijneni'ottjen/
Duencch ; aes Hermetis , benennet/ ba^
bcjeu^et aud) ber Phiiofophus , Da er
fa^3t :
NuHo tarnen modo poteris Lapidcm
praeparare , absqucDuencch vindi
qui-
4
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
PRIMA PMS. ZÖ3
uido, quod videtvir in mincris noftri»
afci : O benedida ergo viriditas , quae
linctas res generare, crefcere&gcimi-
.are facis, unde nofca$., quodnuilunt
tiam vegctabile atqnc fruftus nullus
aret germmando , quin (it.ibi viri«
color.
SÖSenn ^cnn «uii in feinem wacftfett
A StVi bcm actiften ba£J giegimcnt be*
en>cr^ tvot bemuft fepn/aucb fein gacb unlr
^eflalt/ bamit bie crften55lHmen nit ut^
'rennt/ unb baö QäSercf alfo batbuvd) toec^
lerbet njurbe/ bat^or tvarnetau^bci; Pbi-
üfophii s, ba etfprid)t:
Etcavc, ut inprincipiononcombu^
as fuos flöres, nec fuam viriditatcm*
2Benn alfo fortgefahren/ «nb ordir.a-
iterprocebirt/ ?c poftca wirbfid)fJta0lic&'
n bie n)eiffe be.Qinnen auff jubeben /
td) in Mercurium SoHs Philofophorum
,U t>txU\)tiX\l non currentem , fcd viven-~
em , benn b^r Phiiofophus fagt miö^bröcf ^
i*:
T.apis, quem Philofophiquserunt, in-
Hio funt omnla, eft Mercurius fcilicct
iion quiiibet , verum ilie , circa quem
latura pauluium operata eft , tarnen fuas
rimas operationcs determinavit , ad^
inaturam metallicam formavit , imper-
iyf'eäüm tarnen relinqu it. Hunc autcm
nLapidem , (i cxtraxeris ab illa re , ia
iqua invenitur , & circa ipfum ineeperis
R 4 opc-
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
264 D€ VIA VNiyEKSALh
opcrari ad perfedioncm , incipiendo
CO, quodperfedum invenies , & g:
debis» ^ '
EtLapis nofter apud omnes nomin
tur Mcrcurius, qui non eft natus, Ted ■
corpore cxtradiis. Etalius Philofoph
inquit : Prima materia corporum nc
cllMcrcin iiJs viil^i , fed erf vapor u»
Ctuolus & humidiis : Nam ex hnmido l
tapjs mineralis , & nduofo fit cor
pus m ' 11. Hic Japis cft imus i
toto muuciu , cV qui ab hoc urio in prir
cjpio operis crraverit , invanum labo
rat,
Nam hic cft Mercuriiis nofter nobi
liflinuis : Hsec eft materia noftra & fc
crctum no/lrüm , & dicitur divinum mv
fterium a DEO darum , & DEÜS nun,
quam crcavitrem nobiliorem fub ccclo,
praeter aniinam rationalem.
Lapis auten, illc Philofophicus , id*
cit , Mercuri'us nofter a natura crcatus^
invenitur &per DEUM altiflimum ni-
hil plus indiget, nifi quodcftfuperfluum
in eo utremovcatur; Ergo ip(^ pr^pn.
rctur matena, ut cx ca eiiciatiir quod c/l
purum , tcrrcum autem & fsculentum
nihii aliud quam fc-
pciratio puri ab impuro , & extradio
Liii; , &c.
■
Early European Bocks, Copyright © 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
j ^'KIMA PJRS. 26s
minncilicljc^ hcrauftct/ unb fein eitfT^'vli^'
eif hinein qcfcbvct / fepnD iDcrbov.qen t)ie
:e^pl)i!efcpl)ifcbcn principe a NaU ^^i-
ur, &Mcrcurius, & habent vimtin-
ndi tarn ad Album qukm ad Rubrum*
benn tnm/fa.o icb/bicfcm ^fvtijicn/
b biad) feine fluide unb t)er|lanbii£ie »g)aiib^
ijTe nadb pbilcfL>pf)tpJ)em ??i'aud) bicfe
et) Milien brechen K^mi bat?- itl/ bie ^^lume
n6aron/unb bieOvc-fc aller Svo.fcn/ baiv
iU^ tJOÜenb bie Äron? bcr ©efunb^cit / lan*
^<ben^ unb 5)\eid)tl)um^ .ceniadjt tvivb/
.^eld)^ (^ebeimnifi loon ollen filtert t)etbor^
nm)t'bcn/ unb t|l bie i?!,aut im Rofario,
•»ie au^ bem ^^Sronncn bret)et1ei) SBaffer
lUfprinc^en/auff beceinen ®ettenSo!,auff
ler anbern ©eiten Lima, unbAaercurius
1 bei' mitten / hiermit aber beutlid)
?ct(]anben mcvbenma^j/baf] folcfcö ibv enb»
icbec3ßillnnb?0ieinunfl öen)efen/ bab id)
erentme^en ölle il)re diaa , fot)icl icb mic^
eten absque libris je^o erinnern fomien /
adnni(ilid>en ^ute / umb rii^ticjer ?Rad)?
' tunc^ aüc.qtren trolien.
2&llalfo nu fortfabren/ tviemanivci?
Äv prcccbiren [oü. (^o bcnn nun auö bret)
intibus ba.^ Liiium ge^cqcn ivovben moi c
hilofophico, unb aUi5 bem t-nte M ereil'
j , n)eld)^ Theophraflus in Iftriabef^cfelt
U fud)en / bie Fortuna ober aqua Mercu-
Uaiis flemacbt tvirb / r-^elcb^ bod) ein tro^
'Ien2ßciffei7 tvie benn bie Phiiofophi fa^j.
3v ö«n:
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
zi« DB VIAVNIVRRSALI,
ffljt / °« Matena Lapidis, fein mit '
PVi^f*^ 1!''" I-'P'seft: quid eftLa
Pnilolophorum;
SJatauff antmortef Der !X)jeiff<i- •
fir^ '""ix' »t'squccvaporationc
tas illaconveniat,&c.
i^qua vifcofa Aqua Vits , Kons vitar,
ö)etb«n / ba et fpricf>t : B«9<wa,
«™n h'" '^^'"."'"'n vocant PhiJofophr
wifla huic Mercuno impofita , quod vix
nL " f""Pr"" ' ^ hoc fit pro.
pt« natura: fu« d.gnam & mirabüeni.
colo-
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
^RIMA <^ARS. 267
lorum varietatem. Et althi: Sapicn-
multa nomina ilH impolacrunt, Ted
confidera illam folam rem , qu^ ar-
nto vivo & corporibus adhaeret , &
*entiam vcram ; Mercurius vulgaris
n adhaeret corporibus > Ted corpora
haerent fibi.
inu§ aber fold) SCaffer / n>ic oben
gejeidt / fo rein flat / «nö faubet fcon/
|ie oben t^ecmercft / wie ber «^ropffen im
ü3 / benn alfo fac^t bet s8ei§ :
Lympha*
^ietmif aber feinen gweiffel mad)/fon^
;jetn getttg fet)/ ba§ fold)<5 ber red)te 5lnfan§
Id) bie VerfusTerenenfis f)ierbep i>evmeU
ien/ debennmit bcc p'hiiofophorum ei^e^
1 gßorten ^leid)ec@e|]alt fold)eö bereifen;
S)ie ^Bott Tczencnfis finb biefe :
^»i ^///car ctonum D6I,
Qontewplave hujtsfi ret
Foniem peramabtlem ,
Lunam y Solew tranfmutate 9
^thi mundo voce dara,
Lymphitw infilubdem*
Hdc eß raäix prima rara ,
T^ohis data multhm chara
<SS>\Z
26$ m VIA V NIGERS AU,
2Bk öenn Paiingcnius ^lei^cr flcflai
Äu^ fcbrcibcr/ ba cv fpvicfct :
Hunc puerum Arcadium wfidum nk
w'utm^ fugacem
Freridite ^ jubmerfum flygtjs occ'tdt
dUe Lymfhü^
Et Rofarius :
%/£s in Af^uam für am, nilflus perßceri
cura ,
©iiUenml bcnn nun gnu^^fam t)evnief
bef / dcpi irna materiaLapidis , unb <i\X^^
fuf)r(icl) barqctban / baS fein Mercuriuj
vulgi,aucb compaäum corpus bavjU D0n4
tiitben fct? / unb folcl)e Entia praeparirt / foi
foden bic anbcrnbei)bert Entia, alö sol
Luna , in btcfem nicrcurialtfcben ^afieci
mifföcrcI)(o|Ten iDerDen / boc^ nac^ recfitcnr.
pondere COJIjUnflil't/bcnn bcr Philofophus
Quicnnauc ignorat pondera, non Ia<
borat in nonris libris, qüia Philofophi'
nihil fuarum rerum pofucrunt , ncc a-
liud occultaveriint.
©crbalben/bamit btevii^nen ein sjWffcl/
tinb eine öcn>iffe Sn-tiftcaficn i n conjun-
£Hone fei) / ift tjon nerl)cn / baß baö ^eib
nid)t ben 9}?ann ubevbev:fcl)e / bev sß^ana
aucb bem 2Beibe nicbt (jcmalti^cj fet) / unb
baß aqua refolvcns nicbt.ui tieff/bamit ber
©ame obei: ber Sperma nicbt ertrincfe.
2l(fo
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
PRIMA PJRS. zöf
^llfo unb auff biifc^cife fan eine ^x^-.
tation crföl.acn/ inib fan au(^ cmcuij^mct)/
ti) mii? jmcDcn brcv / unt) aue Dvct)cn 55c^
« llnb ifi baö |e!Ü.(ie / t)a^ 7 hcophraftus
[dbet/ unitdtcm per dualitatem in tri-
itafe , Src.
Unb i't] Fein anber STiitfcl/ bcnn ttM'c atv
^jei.qet/baß biefe bcnbe .soi & Luna in bem
[crcuvtai jfci)eta SLßaffcr Qu|Töcl6rct ti?crbcn/
mn berPhiiofophus fd)n>cm unbbe^cu^
I wtt mit biefen SGBoctcn :
Fili , per fidem alti/Emi Sc glorio/i
i)El complcxio eft exoomplcxione, in-
tr duo luminaria , mafculinum & foemi-
linum. Dcinde fc ipfa complcd^untur
coSunt^ Äclux moderna ab eis gigni-
ir, cui nulla lux fimilis cft per totuin
Hindu m. aUbU
Ncccfle cft, cjubdLapis noftcr extra»
latur de natura duorum corporum , an-
•tquämdeeofiat Elixircomplctum, &ri . .«
inum iflorum duorum corporum tart-, ^
am nonefTetin noftroLapide, nunquam !^^*
-1 modo tiriauram darct ; Ideö di-
Ii' ^\qlm^Portavit cum vcntüs
^''^Wf^noftro cnim Japidc
':unL . ^ i..inä in virtute & potcntia &
|n Natura : Nam fi hoc non efFct, non
jicret inde Sol neque Luna, quia Sol &
luna in noftro Lapide funt meiiores
jukm vulgares in iprorum naHira , c6
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Rafis.
Z70 P'IA VNlVERSALh i
quodSol ^Luna in noftroLapidc für
Lapis autem prxdiäus dicitur REßlS
id cft bina res , quae fit ex duabus rebur
id cft , corpore & Spiritu , vel ex Sole \.
Luna , ex corpore mundatü& fermcif^
tato. Idem dicitiirLapis ubiquc repei
tus, propter vcram compofitioncm, qui
quando ilia tria s Sol , Mercurius , Ll '
•a funt conjunda limul , virtusLc
cft per totum , & in montibus , & i
planis, Nec dcbenteOe plura vcl pau
ciora , & dicit , qucKl So! & Mafculiisi
h Luna foemina , Mcrcurius fperma,
vero feciis feceris, non prodcrit qui
Hermes, quam. Draco cnim non moritur ni
cum fratre & foiore fua , frater eftSol
foror verb Luna, & interficiatur non pe^,
unum Sülum , fed per ambo fimul , fei;
licet per Solem&:Lunam, &c, nota quo
Draco cft Mercurius vivus , cxtraäum •
corporibus , habens in fe corpus, fpiri
tum & animam, fuper quo dicit, Drac.
non moritur, fcilicet nifi perSolem &
Lunam, id cft, Sulphure extra£io, haben«;
tcm in fe naturam humiditatis & fri' *
ditatis ratione Lunse. Si verb in-
nefcientcr erraverw^l'^fum & labore»r
faepiftimc deflebis. Etalio quodam locc
cJare teftatur Philofophus , cum inquit|^
Trcs fpecies fufficiunt ad totum MagiJ
fterium, fcilicet, fumus albus, id cft vii
Quinta fcilicet , Aqua coelcfiis , Leo vij
ridid
Early European Bocks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
dis, id eft, Hermetis , & aqua fctti-
, qiiaeeft materomnium metallorum,
>jua, Sr per quam, & cum qua pr^epa-
iit Philofophi ipfum fcilicet Elixir in
rincipio h in fine.
^ 2(u^ öicfen unt) ^erqldd)ettdiais Phi-
^ fophicis , ift au6fubi1t*cn 3mi(^fam
]eftnt)cn / ba|? fein ant)ciS)?tmifct?/ Denn
h bicfcn Deepen / Soie , Mcicurio &
Luna.
J ©icfe^ bohe Arcanum );u fud>Crt / fo ifl
mußfam angeiei.qt / ivie barmit pvocebitt
werben foU / öamit baö Liüum evlanqt/
enn ba^ ifl bei' Q^umnen/ wie im Rofario
etmelbet/ unb Die giguroustrcifet/ nne
tcDctlei) gäjaffcr au6 einet gentin ent^
jpnn(5en / unb imten im 55tunnen i;ufam^
mn f ommen/ unb ift Soi jur icd)ten .&anb/
Aercunus in ber mitte / unb lAina m
incfen ^anb / unb bicfe beutltd^e gSecfi*
dnbavbev:
^, uni) crft mm/
2luö unö cntfpringt btc [>ocöä
2Benn nun bicfcbrcD/tvic (MmmioSin
^!as ^ethan tvevöcn/ uiibtuM »ctÄen
Et
Z7Z DE VIA vmVEKSALh
r > ' • qnod Janua taa fit bcnf.
clau».> , qt^i intus, cvolare noß,
po/Tit; vEO concedente ita perv
nies ad cfFccVuin.
Dcrfie^JcUC (^{tl^ ir> fu'num Philofopiiii,
cum I mit feinem )|)l)ilo|opl)i|d)en
C^ewcc mv.^c^'anaen ju toc^iercn/ unDiftnui
mitcc ferne )>;ubeunt)5lvb^it ^011 notbcn:
ibnöetn in einen) ®laö/in einem ®efcl)in/J(i
fan baö OtBercT wncbtet t»etDen/ benn i)e?
I^hilofophusfagt:
In operis aollri Magifteno non cgc
mus nifi unico vafe, una fornace, unaq
difpofitione , quod intelligc poft praepa
rationem primam lapidis.
®aöi(l/ n^en« i)ic|V biet)/ Sol, Mercu
rius, lAina, in Mercurium mtvanoeltl
iu(ileid) con)un()ivr/ fo fei) m crile unD t)or|
nembilc iüeccf t)eni*tct/ unb barumb
benö bie Gilten nun fortbin (benennet eir
Jliubevfpiel / unb aßeibcv^^^lrbcit / tvelcb
Oetö mit tvafcben unb focben ^utbun baj
^^"'©evbalbenhiet aud) / bietveil biefe nii
tein puvöivt / fortbin nit mebr / benn bat
Server jun^arten bebuvffen / öl^benn fo ge
6et biec onjunaion an / bie eicjentlid)
Rofario iDcrflcmablet ifl»
®o balb nun bie Conjunaion öefd)ebe:
fanat e^ an fd)n)arfe ju n>etben / unb iH m
fea fccunda Solutio vei a tJOV^auben/ Utlö
tfi
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
\ ßin gcmif? SciclKn / brtg ^aä gaScrcf cinert
^ovtqanc^ l)abcn teil unD micb/ ba^Aeuact
jerPhiiofophus, baecfpnd)t:
Et cum videris materiam tuam dcni-
ari,gaude, qiiia Principium eftoperls>
enn MeConjunäioifl qefcNljen. Unt) ift
|^tbjeprsgnatior)crban&ert.
I mitt) Od) mtd) bic ^cbmorfte i^ott
tm "im m\)xt\\ i bi^ auff^ ()äd)f!c /
l^bifnn it! ^le pra?gnntioqcrd)el)cn/fold)c
iDd)mQv6c I)abcn bic Phiiofophi caput
lorvi,obec m 3vabenl)aupt^qenanbt/bac^
tmb fa^t bei' Philofophus :
I Scito fili , quod caput artis cft cor-
''US, qui in nigredine noäis & dici clari-
atc firtc aüs volat.
3ii rold)ei: ®d)tt)ar^e abcif Umm m
tt 9)iercuniJö Don Dem Corpore in bic
t^obc iube.(}eben/ n>e(d)c^ bie Phiiofophi
;efubiimationcin titmtxM tt?eld)e boc^ fei*
ne gemeine Subiimatio ift; benn bev Phi-
ipfophus fa^f :
r Scire tc convenit, quod noftrum fub-
iimare nihil aliud eft , quam Corpora cx-
'bltare, ideft, in Spiritumdeduccre, quöd
•jDOn ^it , nifi igne levi : Subiimatio enim
jtioftra noneftSublimatio vulgaris , fed
jexaltatio, exempli gratia : Ipfc fublima- •
"^^us eft in Epifcopum, id cft, Exaltatus.
i SDarumb fo fd)eibct fid) nun ber Spiritus
«)m corpore, iDie benn bie im R ofa -
io öleicbee öettalt mmtxSn / unb aud> bie
epg fa^en : (g ^;)ieip
Early European Bocks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
Z74 ''DE VIA VNIVFRSALI
S^i'xtt Öcr Lun ^ob gar «in ^?it>/
bleibt alfü i)a^ toDtc corpus d(ö ein
2lfd>cn in fundo tijCjcn / borolvtemcT nit er-
f^recfe / bean^^ bc^^evit^ (Si^^^nfcbaffti
tft/ unt) öci* Phiiofophus fold;ö au^ fdbet j
befettnet/t)a erfaßt:
Qnando materiam SoÜsSf Lunae mor-
tificat Mercurius, remanet materia ficut
cinis, & vocatLir a Philofophis cribratio
& contritio corum , de qua'dicitur : CU
n'crcm in fundo nc vilipendas; nam ipfc
e(l diadema cordis tui , 8c perman^ntia
cinis.
SDi^tt^eil M^ corpus fpiritum vivifi-
cantem t)ec(cbren bat / fb tbtit bacJ tDbte
corpus tt)ibevumb mit ^ei1anc\en t)cö au(Ji
SejO^enenOT^aitteliJ/ ideii, Spiritus vivi-
ficantis emotteru
5?a(b ober nacb »ergangener 3ett bc^
öinnct ftcb bet Mercurlus, id eil, Spiritus
^ropffenmeif? tt^ibcr berunter b<3<ben t
t)arauff fa.qt ber Kofariüs:
^irr fimpf Der ^Jfjatt t)om Ä<mm«I fterab/
€(et)irt ftcb ic^(«d)tt>ol mibcr / unb n?HJ bie
Philofophi fclbll fa^Kn/^um jlebenben mal/
ttennen 4ucl) ba^ bemb fteigen wborgener
2Bcife ibrc dütillationem aquam C€ele-
ftöin, bennber Phiiofophusfagt:
HsBC aqua divina cft Rex de «oelo
defcendenai & alter; Aquavcr^, quam
Jcmoravi , cltrcs de coelo defccndens ,
I terra cum humore fufcipit eam , &
ttinet aquam caelicam.
\ gaSeld)^ m n?ol \\x betrauten/ Denn U
m auöbrua^lid) / t)ag Ibre ©uMtmation
Iii) S5iftinatioti nicbt gemein fuWimtren
hb Diftiüircn fer) / Denn fie fa^en : Unfec
^tein fublimirt ft* felbec / unt) bifliöirt ftd)
bev / xtz\^t allce^ Me ©opbiden ntd)t t)ev^
ten sollen nod) fontien/ Denn DaiJ trocf-
€rbrcid) Durcbfteigt mi( (jrojTem qjer^
mgert fdmn Spiritum, unt) ttolte fein
mimam ^cme trlDerumb bei) fid) baben /
telcbö aUe^ ju feiner 3ett ftd) begeben f an/
^ nn tvenn bie Seit üerlauffen/ tt)icb (icb bec
iritus in baö corpus noibetintib t)erffe
n/ unb »on bet ^(bfletgunfl/ 2Ciberf unfft
bgrquicfung bcei corporis , teuren bie
ihilolophi , unb fompt allba baö &ben
4ber in fein cprpus ,'n)ie bennbe^Rofa-
jus fe^t:
^ier rt)uf f((^ Oer Itöan? fincfrn/
iinD gibt &<in rotten ^rC>rei£^cn/
J eein SBaffer tt)ii>cr ju tr»n(f cn,
Unb bet Philofophus fagt : si vis, ut
orpus revificctur, redde "ipfi animam,
ftatim vivet,
@o benn nun biefc ^ropjfen bed Spiri-
üs ben tobten ^cib erqnicfen/unb mtberumb
i:in 5eben empfangen / ttielcbe^ »Drbin tobt
inb vetftocben / faßt b^i: Rofarius mit bie^
nSäJomn;
Early European Bocks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
276 HA VNIFF RSALl
9^kx fbmpf Df< (5cd boiii c( niet>cr/
^ @o btefc^ mm (^efcl)ebcn / fanat ftd)
ta^jlicl) in t)ic $?arben v^eif ehren/ mit sSev
enDerunji t>eö iyemiö / pbilofoi>bifcl)ev 5Be
fe / bod) foü man für allen Sinken ^jvofle
gteig furti^enhen / jum 2Cercf nicbt eilen
bennbci ofophusja^trNoli cito per
ficcre opus tiium , miD an einem anber
Ott fagtec : Patientia&mora funt nc-j
ceflaria 'u\ iiollro magifterio, Feftinan-j
tia quidcm ex parte Diaboli cft in hoc]
magifterio.
'35ercntme.aen \>cn not^en fet)n n)in/ (jei
l)ultiiubabenv nid)t eilen/ t)!eln)eni.9erDa^?|
SSBercf in feinem ^bun jerftoren.
5Benn nun m allen Sm^en ba^ ted^t<
ÖJlittel / unb red)re9ve.Qiment beeJ gemevö^^
ßebalten tt)irb/an trelcbem nid>f ^um tDeniq^l
Hen qelefleny mie benn folcbeJ alleö / n^aö jui
obfecüiven im öanfjenOBeccf/ Der Phiiofo. '
phus einQierßlein ö^Rfet/ Da ei: fa^t :
V fornax , foyJw, ignü , cum tempore
latente
Unb ©cblieglid)/ irie gefagt/ tvo baö'
alfo c^^rr^ i(i)t/ tvtvbftd)^^erjlid)eninbieaU
(er|d)t.M . unb b5d)l]c^)v5tbe begeben/ unb -
n)ie DecPliiJofophus fatjt/ einem garbun--,
cul fid) t)eröleicben/baö bei; bev g?aci)t fd)ei^
nec unb leud)tcr in bei ^injlernig / aiö ein
©tein mit toiei bunbeci ©tvalen m\ ftcb
tvevpf
Early European Bocks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
^RIMJ PARS. 277
ivci'fFcnbc / iinb ba^ bScbflc j?(cmet affö
)urcb ©OttciJ Jöulff eclanqct ttctbe / bav^^
acbtbwfcbc t)iel aeftanbcn / abetmcniÄ
imben / unb tvie bie phiiofophi batjon
rc[)reibcii / unb fonbcdic^ becRofarius mit
icincn beutfcbetrOSecfen :
^)i< Phiiofophi nennen fic if)rlJo4>(etgf<i^/
^ier <f! geborn Der ,^&filg btr (j:f)rn/
5(etii b^O^r mag über i|)n nt( tter^en.
Unb njtebenn bie 2ßorl mitet l)eifieti/
jHoelcbc icbbifmtal memoritcr biebct nit fc<
|\ ffee / fDnbcriT ein jcber biefelbcn felbjl (cfcti
' f an / ti)aö bie Gilten t>on biejet benücben
r J^^^^ ©Cttte^ / unb bocböcbenebcvetcn
U^'unO defd)rieben babcn :.
Hb Hanc enim fcientiam. Safomon fibi
¥ ipro lucc habere propofuit, & fupcr o-
P imncm pulchritudinem & faliitcm dilc-
]J ?xit, in comparationcLapidis illiusprc-
* :ciofi, ncc comparavitillum : Qnoniain
omrtcaurum tanqiiam arcna eftcxigua,
L jveluti lutiim xftimabitur argentiim in
F 1 conrpe£iu illius , quoniam inextingui-
I I bilc eft lumen illius : Mclior cft enim
l'j acquifitio ejus ncgotiatione argcnti
f ' aiiri purifTimi , frudus illius preciofior
I 1 cft cun^is opibus hujus mundi , & o-
rmnia, qua? in mundo defidcrantur, huic
fnon valent comparari. Longitudo die-
Irtim & fanitas in dextera ejiis , in fini-
ftra vcrö ejus gloria & divitise infinitce.
S
ViÄ
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
£7% DR VIA VMFERSAU,
Via? ejus^ operationcs pulchrn?,S? laudä
biles, nondefpcäae, & femitaeeju&mo *
deratae , & non feftinae , fed cum labori
diuturni inftantia lignum vitae cft his!
<jui apprehendunt cum, & lumcn indefi
ciens, beati qui tenuerinteum , quaefci;
cntia DEI nunquam peribit. Ut Alpht'
dius tcftaturdicens : Qui fcientiäm han(
invcnerit, cibuse/us legitimus erit, &
fempiterna. Ha^c üle , &:c.
^ aifo bab id) Durd) p^iiiW^t @ttab unti
^ulffc/ bcn red)tcn rid>tigen 2Cc.a / de La^
pide Philofophico, auöÖCUCf lid) / fo t)iei
wir pI)üoropl)iTd)ei' <2ßeijV (C|ebül)rcn mU
Icn/ befcbrieben/ unt) m^Barbeit einem je»
t)ern/ einen (gpieael / fid) tKninnenju
b^ltcbti.qen / vom tictf cnen 2Beö^ löcrge^^
gcüt / vevfebe micl) / ein jeber / ber e^ mit
^33ec(!anbe lefen / erfcnnen unl) bcfinbert
^irb / bag td)ö tren)lid) unb gnugfam et-
ficiret. ;
3d) fölte nun auch m\ fcbveiben dei
projcdione & multipficatione , od)te ei? !
flan^ unb oac toon iinnotben / benn <
licbc einem ^ C^naöe / baf? er alfo
trete f 6m|>f / mivb ibm feimn (xku
Imn @e.(jen mittbeilcn / bag er bö^ üinber
jud) erlangt / unb ibme benn / bem allein
btc gbre unb ^ob öebubret / bawr bancT^^
Iwrcnn h)irb,
IGiII alfö ^on bem trucF enen QGBea btet^
mt f uv^dd) befdMojfen baben/ unb m6 mir
»om
i
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
.^ji'peiienö bomuft/ tretvitcbcr 'SBeifc/lb ml/
' al^ mir öebubren will/ fldiiid? anzeigen*
E VIA
VERSALU
SECVND A ARS.
^ix naffc SBcg.
3ytcttial nun öniiofamb in tei:
jtür^e an.ac^ciqt it^orben / n)te öatf
'»bcd)jlc Jl^leinob unb (^i:DPe (^cba^
in bietet ^elt / bui'd) Q5ßtte^ ^3iiabe /
*f)ulff unb ©ecjen miff bm tvotfucn 2ßcfii
erlanget werben foü / fo wiü ic^ aud) i«
Suv^ öleicbcr ßcffalt üermelbcn / tvie fold>
5tleinob auff ben nöfiCU SBCg/ ^'w^*
peiffige/ hmfincbe/ l)cim(id)e/ löcrbotgene/
unb aflem bem fj>a9prifd)en 2lcti(len bcttu^
|le »?)anb^rif[e fonue erlanget iveib^n/ unb
öefchtd)tölfi>:
^J^ad)bem Theophraftus in feinem Ma-
nuali im Einfang g^r flvacf^J fefet : ^iimb.
l)a^ Eicürum minerale immatarum ,
n>eld)e^ min in etlicfcen nem^ebTuc^ien cx^
eiTiplaribus Limaturam Oel)t / tt?el^b^ bccb
unrecht / unb foltjicö im ©trauffen^^Sna^
ö?n / tvte benn bie Sffiorte nun treiti^r
lauten / fö bab^n tbnen etliche tx^rmemte
© iiijl. StTtit.
£89 DE VIA VNlVEliSALh
SlniUcn träumen laffcn/ manfoIIba^Solb
^unnc lamtniren / unb af^beun folDicen in
Aqua Regis, unbalöbcrw tmSpiritii virri
fölüirt/ tt>ic (te bcnn ben procefium unbbie
^lu>)I)e!t folcbe ^VI)jlDfopb«n t^onbem/ tvetg
nid)t/ mit id) ihn nennen foü/ R.eimundo
tuiio «u^ pjinmi '^raetat .(jenormneii/ ba^t
fc^Wibt : R. Niorum , Nigrius, Nigro.
SDä^ i|] cotl)cr ^2Bciii/ jc. ©icftm *5;ractar
l)aben fie j^cfolaet/ beim Reimundus fan
fcld) bcnlicl) J)mq pln(öfcpf)iven / unbl)a'
benauö bemrothen^Bcin einen Spiritum
villi (gemacht/ mic er benn aud) lehret / unb
id) aud) fefbft bacüber (^etvefen bin / tt>iß
mtr<5 aber (^elunqcn / bin iii) jnncn rncrben/
Expcrto credekuperto;benfelbicien Spiri-
tum V i n i auff ein Sa I ta rtari gegoffen / etli^
d)e mal ba\)on biftiffirr / alöbenn mit bem
Saimijc , n)eld)cn fte ben 2[bler nennen/ ^qe^
fcl)erffet / unb ben Spiritum vini cnblitb ba^^
i^in (j«brad)t/ baß er ba^^ @olb fü(t)irr/ in ei^
ner rotbcn JVarbe über benJE)e[m gebaben/
bcnn f)abcn fte bie Phlegma abqejogen / biß
ttUff ben Liquoren! , baeJ iÖ ibr Aurum
mortabilc, td) folf fachen Potabilc , getve-
fen / biefem bat nicbt aflein ein *$inctur/
fonbern ber tvabre Lapis Phiiofophicus
mcrbcn fC^Hcn/ Sedfrultra&rlnvanumla-
boraverunt , &c. Unb jinb ihr nod) t>ic(
ber ?0lciminq / melcbe auch auff bcrfelben
ftanbbafftiq beruhen/ n3eld)er bimbeu ieuf /
bwweil fte ib«m ni^t tvclien fagen (äffen /
1
Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
* SECFNDA PARS. zu
m thi'em nanifli-'cn QSortichmcn ßb^ufh-
jjnusq(ii|^ueiuocrrorcdiiciti;r. S)at)On
Djiüd aber Ällbtcr jum aue^briief Itcf)^
TRenKten/ alfo : nacbbem bcmi i heophra-
■ftlusau^brucflic&fc^f/ Elearum, Unbbie
Phiiofophi alle befainen / bafj in feinem
ionbern SMn^e auff (Jcben bie ^^iiictur iu
iKucbcn fei)/ benn in Soie, ttelc^eö bie Gilten
irfbnbetlicbem .cjroffen i?leiti/unb im Sicd)t
et' 9?atuc funben / inbem fie betracbteny
: )aö ^^eainnen unb 5lnfanq aüet 2)in(}/im1)
tiad)€rrijnbiaunvi bcrg?atui\qcfcbcn"/ bag
:^0?:^ bei: ?iHmad)ti.(|e totam Machi nam
mundi, auöbod)|ler/ .Oj5ttlid)eccjBei$be!f/
m t)ier glcmenta (^etbeift/ al^^'ufft/ 2Baf'
fer/ $?ennv (Jrben / baben fiefoldxm n^ettet
nacb^ebacbt / unb tvibcrumb nad) lan^qcm
??ad)bencfcn in ber Statur aud) t)iet prin-
cipia qemad)t / unb biefcfbic^e alfo qetbei*
(et/ unb (benennet/ CcElellia, Vegetabilla,
lAnimalia, & Mineralia, &:c.
' In cocieftibus babcn ftc nid>t^ fui1rcff#
td)er^ erßrunben mcaen af^ bie ©cnne /
Ift'nremal biefelbe nie aücin ein ^^edu ift bec
'^anr^cn meiten 'Ißelt / biejelbö mit ihrem
. Jlanö aui^ ccleud)tcn tbuf/mid) alk anbe^
ce f?irmamcnt/ ale^ ^'bw^ unb ©tcrnc/ ben
Bd)cin »Ott bei' ©cnnen nehmen/ unb tM>n
Ibrev ^'larbeit qleicber Acftalt bimviberumb
eibuncfdt merben/ fonbitnauct?/ bietveil
© i> but*
2S2 DB VIA VNIFERSALI
bucc^ ber Tonnen ^raffr / 2BircFunß un
fempertrtc »öi^ / aüe trauter / ^>iirfecl
Si*ucl)t< / "^hxm unb alle gtb^^ctf ad^f«
ge^dticjet unb reiff Q^m6)t i bamit bkfc
8>en t)iin OTlcnfcIjen unb QJteb bwnacbmale \
üu allen i&rm (cib(Kl)en uni> anbccn^ett
Ducfftcn nu^Iic^ unb^febr bicnfllid) fonnev
gebraucbt n^ecben / bainmib baben fte br
@Onne intcr coeleftia , fuc bo^ Cbleft
l>vincipal ervDe&let/ crkfen unb erfobren» ^
In vegetabiiibu» babcn {\t gleicher fle ^
Palt in ber 9?atut 9?acl)forfc!)un.q unb i
ötunbun^ jCje^ban / abt t unt^ aöcn Vege j
tabiiibus feinet crftuben fonnen / ba^ bctr 1
2Beinc ^jowicbe« wäre flett)cf€n/ w't 0I
leine batumb / baß er t)on ben ?0?enfd)cr <|
iQctruncFen / fem ^)er| Odrcfe / luftig unb I
ftolicb / aucb aGer ©orgcn / ^reuft unt
Unfall mgeffen macbt / fonbern bjeiveil
au^ tbm ber eblefte Spiritus btftiüirt tver«i i
ben fonne/baburd) allen anbern Krautern/ \
SBSur^eln/ ^rud^len/ unb aller ?lromaten/ '*(i
©pecere^en / O^atevialicn / unb n^olfcbme; ^
cfenben unb tvDlried)enbcn ®in<5en / ibt
QLiintum efle , ob« einige '3)erbinberuna /
ober 93erlieru»j| tbre^ cblen ©efcbmacfö' .
unb @erud)ö / bem menrcMtd)en £etbe \
fdner gonfertjation febr nufelicb fan ge^o?
iien werben / berbalben j|1 bev^ein inter
vegetabiiia , tocr baö ebUfte ^tincipal jje? \
»ecbnet worben, j
In animalibus i{l (tbClf btefec modus ;
SECFNDA PARS-. 2S1
mn if)m\i dHcnin tvorben / i(l ahu unter
l^^iaüeii Animaiibus , tcinc^ öcm C9iei]ru)eii
(üor.qcjoa^n / uitb bchcr c^cac&tct n?(>cbcn /
jin Dem / biemeil et nit aöeiii \>on C>50'3i^
Ii (Dem 2lllmdcbtiqen / mit fmu mcnfa)Iic!)cn
\^Q3evnijnfft unö funff ©innen / m aflcti
pÄnöem piegenDen / frivd)enöen/ unb^wei)
mb t)ieifüfliöert ^bicren begabt / bcvent*
wiloeix ev aucb ani mal rationale (jencnnet
Mtbr fonDern t)oiwmlicb barurab/ ^kf
nü a na* C^Otte^ &c\Mb erfd)aftcn/
«D Der 5lirmad)ti^qe ^Ott in bae Secre-
jtam gelegt / bag ec eine ?)3?ebicin/ em föl(*
JÄrcanum bet) ftd) in feinem ^eib t)erbör(jert
tra^t / mit mcic&em ifen ©0?:^ mb biii
^^atnt t>or allen Slnimalien wi*fic^ un^
^übiglicb bcQnabet / nemlid^en bic Mu-
naoi hominis, fecrctum fanguinis, uf-
iJtüno fecrctum Micröcofmi, &c.
I 2Ba^ nun in biefen breiten m treffe
ließe unb unauöfprecf)lid)e miracuia, uni)
Ti^unberbarlic&e opcrationesftecfen/ bct)^^
)e in m.<;dicamentis , fö ml aud) tt) an^
>ern operationibus , foldf^ jft einem jeben
J^iftanbigen unb evfabnien Medico fehr
i?ol bemutl unb bdaiiH i berent^albeii
iid>t unbiKifb ift / bei* 91?cnfd) »er allen
AnOern intcr ^nimalia «uff bet ö<^nf^ett
Belt / »or baö flrSile unb bod)fte q3rin/
itpol / tt?ol tvui'big ernennet / «nb aeljal^
len nootben*
In
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
zt4 "^E VIA VNlFERSALh
In Mincralibus fttlb Me nltCrt Magi,
iinb9?aturfunbtöcr mit bobem Q3er(?anb(
n>al)C unb t)ci;(}dhbi(iet tvcrben / baß untet
«dm Mincralibus fein eMcr 55inA ftt)/ .
t)cnn baj^ (^3i>[b / nid)t allein bcrentf)a(bcn i
tKifi bic anbern OT^etaü übertreffe / an,"
®d)6nbeit / ^Tlarbeit / unb im ^tmt Q3«4
f!dnbi()f eit / aud) bafi e^ bcm CO^enjcben et«ii
\Yccn)bc fet) an^ufcbaiDen / ^ut^crau^beme/
X>ti befielbcn \>icl bat / fowbern baß in ib«
ftecfet baö bocbfte 5? letnob/ bte bocbfte ^tn^i
<X\xxi bf r eWefle @cba^ / bie treff (icl)fte
bicin / bcf^flleicben auf bicfec 2Bclt ni^ibt
f in «rfunben werben / n^elcbe ben 0)?enfd)ert
wcfct allein conferöirt ijor Ärancf beiten/unö
@<bwcben/ fonbern reftaurirt il)mfein(^ejt
tunbhcit / unb erhalt unb ßibt it>m langet
fibcn / berbalben ift eö für allen inter mi-
neraiia für baö l)6cfefte Principal ernennet
worben.
2Bie aber fo(d)C SKebicin unb ^inctucf-
folqen unb aemacbt tterben foU / tvill icb^
l)ietmtt ausführlichen eincm/ber t)erp5nbi.a/
flnuqfam m tiernehmen / grunblicben erf la^F
r<n/ unb ift biß bcr Modus :
©iemeil nun in feinem anbern SDinaer
fold)5fleinot^urud)en/ al^ in Sole, ohtt
Q3crmifd)un() unbSufammenfe^ung t)ielec
Singe / tvie berPhiioiophus fagt: Inre-
rum multitudine ars noftra non confiftit ,
fo öibt berentbalben nit bie confequcntia ,
baß
Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
SEC^NDA ^AKS. 2Sy
f? eb? n Daö natuv(icl)e unb qcfchmelgte /
a*fe (^öll)fct;n muß/bemii heophraftus
Xmit ein Eledrum.
ardui
tmiX^ ein ^ulDcn 95ucblein mit tiel QSIdt^
:rn/ barau^ folget ^umfteben/ ößgeö ba^
. j5olb rei)n mug/ n)e(c5ö no* nie in feinem
lettjc jjemefen ifl / benn baö ö^fcbmelfete
iJolb ift ju feinet ^erfcction fommen / öI^
ixcmpli gratia : €öiflein5)cbacf^5j5|.0j,(/
a^ f an feine J^iucbt ttaqen / unb trennt
unbett 3abt im grbreicl) leqe unb faulere/
lan fan aber tvol auö bem ^grobt etlidbe
nbete ©peifen machen / bic öleicbtvol ba^
ebacfene g5robt ubectceffen / abec nicbt
Mk)X oXt m Unterbaltund unb ^um 5ßül«»
cbmacf / unb ^wffriöun^ be^ ©^enfcben k\u
;end)tet tverben / al^ man fibet in Süv(l(i*
l)en unb anbecn böfecn «Potentaten ^)5fcn/
oerben auö SMebl / unb bem Q3robt »iel
m\\^ix (gpeife mit ©en^urfe unb anbccn
^acben ö^bacfen / t^ocgetragen / <ö \^\ax
ibet mt / ba ficb^auamentiret / obet eine
t)ad)fcnbe^^rafftbet)ftcbbdtte.
, aif 0 aud) mit bem ^olbe/ man fan »ol
(ine l)mhcbe s)}Jebi(in auö bem qeaentrdt^
:iiflen Compacten ©olbe ^uvtcbtcn / bie aü
:lnterl)altun$^ bet ©efunbbeit be^ 9}z<iv
*en öar bocblid) fan öebvaud^t n^erben/
UUCb (cm Ellentiajn Obet Animain, n)ie id&e
lennvn loU / bermoffen alfo iavt ejPtrabiten,
ba|
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
"DE HA VNlFERSJLh
bag man ^occ bod) onbete ?0]^taII bamtt tin^
jjivcn f an / i|l aber mni.q batbep/ unD
bard>aiiö nid^t bcr rechte ©cunt)*
S5ec (^ninb aber ift biefer / bag mmt
habe ctnet] l)cnlid)en ^Dlbfd)li(!) au^ bcm
^cv.qtvcccf/ ober rein <2ßaf(i) ober ©elften
® olbe / njeld)^ mit feinem anbern s)}^etal/
Vcncre ober Luna , Ober ber!?,le1cj)en an^
l)ern5RetalIen loecmifcbtfep/ m\^t cogni-
tiu bcm sBornebmer biefe^ 2öercfö tm
©runbe w>I unb red)t ben?uft fepn fofl/
alias invanum laboratur. foll bar|tl
and) in feinem ^tmx niemölö öetwfen
fepn / benn fobalb eeJ in bat? ferner fompt;
fo i|] ibm feine tvad)fenbe strafft cicnommcn/
\m baö Äorn / baö ^^cbl ßcmad)t
tt>irb / benn fo balb ba^^ ^olb einmal m
etioec flebrad)t unb öetdTmel^jt / ba wirb
ibm \)oii (lunban fein fpiritualifcb^r Sui-
Ehurunb^CRevcuriu^wbranbt/ unb alfo
urcbtJ "^mtx perfect öcmad?t / in ein o^u
h<x^m ^rob gebtacbt / baö ifi/ in an »oß^
fommen corpus gesmungcn/ barautJ forber
mcbtö wad)fen !au/ benn ber Phiiofophus
fpricbt:
Ex perfedo nihil fit , quia jam per--
feÖum cft, prout ifta natura eft, habe-
mus cxcmplum in pane, Panis fermcn-
tatus coäus eft perfcüus in fuo ftatu
fcu eiTc , Sc ad fuum ultimum fincm per-
vcnit, nec ex eo plus poterit fermcnta-
ri, ficut cft in Söje ^ So! purum <ledu6kim
&per
I
1
SFXVNDA PARS. 227
per cxamcn ignis in corpus firm uir.
,1 fixum , J&c cum co amplius fermenta-
\ omnino rmpo/Tibile cft, apud Philo,
•phos, nifi habcaturmateria prima mc-
sülorum , in qua rcfolvatur Aurum in
imam materiam, & in Elcmcnta mifci-
!ia. Rccipiamuscr^o Mlam materiam,
idccritSol , Äfmcdiantc noftroartifi-
deducimus in verum fcrmcntirm Phi*
>phicum.
2lu^ folgen be^ Philofophigßottcn/
/önugfani ju t)er|]eben ^eben n>orbcn/ Dag
1 nicht gemeine / bajJ natürliche nod)
fd)melite @oli) fep / fontJern tt)i<» oben
^eigt/ Unt)auc6 1 heophraftus Da^ Hie-
rum ober Aftruin Soiis nennet / Dat'üott
m bei: i^hiiofophui* «ucb fetner fcbreibt/
erfaicit:
Noltra terra eft Aurum &Argcntum,
nautcm naturale, nec vulgare, fcdcft
i una re, & de una radice,
®o(d)e^beseu(jctaud; bei:Tc2encnfis rr«.
lbJefen<25ovglem: wna rt»
//i?y?niw /arf cupü artem, ^^"^^^^
^eiforefcimpartem,
Vnam infcmdibilem,
SGBc^nn benn nun folel) Eiearum obgc
ftrum Solis »orhanbcn / fo folF burcb
«en fluten / bcm eifal^tnen Slrtiften be^
Z^^P^itJ'^^^ öebrod}en mxm l ba§
qjotandfd) semacpt mirb / unb einen
caiccm öibt/ bnr* fein
Aqua.
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
■ ^ss DE FIA VmVEKSAU, \
Aqua Regis , \)ieItDeni(^er öui'd) ein cinia
oöec Sorvofiff / fonbevn öuccf) einen
ft>intualifd)en / Mpovifcben ©ampff
jlticln/ meld)^ man/ tDeiinöalfcgebcocben;
in Q[)ei;ix>al)vunq nehmen foll / unD noie few
net Damit proccMct njecDenfoll/ bem The '
oph. fo n?Olaucl)Dcmßernhardofo(.qen.
Fontina Bernhardus Trevifanus ja^t/ il bab
M Bern- ein ^^ontmkm viefunben / Daö fcp bell unt'
hardi. fiat* qcmejcn / imb umbjieben mit einem.
w>eiiTert ®{ein / eö fet) aud) bai;bco auffee*
rid)ret qemefcn ein alter (?id)enbaum/ in be
mitten iccfpt^Uen / unb baö Sontinlein fe,
tiut^eJ umbmanerr ^cn^efen / ba(? ibm bii
tvilbcrt ^bjei' feinen @d)aben tbdten/ ba:
btnctn fct) ihm ein ^ucMcIn ^^efaüen / unb?:
er babc an^cfanijcn pfü^en.
S5aö Sontinicin / baö Bernhardus a
biet meinet / ijl ihr welcn loerboraen gerne
fen/ mib aud)t>on melen auffalleclep^lrt
au^^clecjt unb ic^ebcutet n^orben/ aber feine?
fo nah4 barju bmmen/ bcr e^ aud) alfo be
t)em9?amen nennet / alö i heoph. in fe
ttCmManualitbut/ unb nennet^ baö Area
num r artari j bcnn baö Sontlulein / n)i(
mir ein /eber grfabvner i^ulaffen mirb / tf
nid)t<J anber^ benn bcr ^Bein / ber n?eiH.
® tein / i)amit eö umbc^eben ift/ baö ijl fei«
djien Tartarus , ber benn im SOBeine »ev
bor^^n,
S)et alte £id)baum i(t ba^ 5?afi/ barin
nen beu 2öein behalten tt)irb; bie03?aurem
bamii
Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
tt ba^J Sontinlein umbqßben unb umb-
nqen / Da$ il] i)cv ellcr / in tt)el*ctti Dcc
Bern ftitd) / fucl utiD ftetig faubei: toct^al^
in tvict)/ K.
f Sag er aber melbet / Dag ein olter
rieder qcraqt l)ab< / ift barauö flnußfam
ne gtveiffcl .^u^ernebmen / Da§ eeJ Dec
^ein fep/ bcn berQ3rie(]er inceiebratio-
Euchariili« t)e^ '2Beinö (tcb aüerjeit
braueben tbiit/ aud) nimmermebr t)on fei^
m ^riefter fein Sacnsm ebne 2Bein ce^
brirt ober (^ebalfen n>ivb ; mie aber mm
dcbe bciJ ßcrnhardi buncfele QSSort
trnebmen/ babid) ^um^beil auöfubr(id)
ermclbet / in tt^ae Ji>rtti ober ^eflalt aber
inb auff maö ^eife folcbe Sontlnlein juju^
jd)ten/ baßeö fold)e cfficaciambaben fan/
lie ßcrnhardus fliorirt / tt)ill id) / fo t)iet
«ir (^ebübren tt>i(l / tuti^lid) t)ermelben u»ib
idriid) an^ei^tjen.
9^ad)bem benn Bernhardus benennet/
, bobe an bem $?ontin(ein an^efanj^en
füllen/ barau^ fo((jet/ bag ber ^'eih nicbt
'I feiner ^an^sen ©ubftan^ öebraud)t tver-
tn mug/ fonbern eö rnill »ielmebr von no^
Den fei)n / baß burd> lanqmieriqe bem er^
nbrnen 2lrtiflen ben?ujte flu^e »öanbörifit
M bem^Bein/ mieeöTheophraftus nen^
let / ba^ recbte Arcanum Tartari gemad^t
1.1b perficirt it)erbe/ it^eld)^ benn nid)t bec
.fartarus ijl/meldxn man bep ben .^Cramevii
Ufft/fonbevn cx tomibusPhilofophicis
T* • •
origi«
290 DE VIA VNIVFH l
originem ducit, Oba'baf uvu; uicl)i: UUt|t
BUl beffet ijt / fO ba^SecrcUim Microco-f..
fmi bereitet iDirö / tvtc fheoph. ticn^^
net / baö ift / fo ein gefun&cv rg^enfcl) cm
seitlang njcbtö aiTÖer^ / beim einen remeiv :
2Bein triricfet / benfetbigen urinam collii
girt / alöbenn baö Sai uVinse r(;cl)t irtifi-i,
cioß jucicbtet / ift^ nocb beffet / benn in
Salc urins per fe ejn tcefflid) 0)lebicin ift/
iDie benn unten 5(ar(id) mi^ejeic^t roerbeni
foU/ lebod) fo toll folrf) prsparirt Arca-n
num tartari bi^fe efficaciam b^ben / baß
i)uvcb ein gelinge Quantitet cm iebet rc(^- '
tec billillirtei' Spiritus vini in momentoi
ocLiii ficb coagulicen / unb in ein benlicfe;
weig / lieblid) unb n)Difcl)niecfenbe^ @al^/
»on aller feiner vorigen 5(quo(itet feparirt'
imb nieberfd)lagt / tDclebö benn in 2ßar^
b^it einörog.@ebeinimtv benn biefeö ©al^i,
über Arcanum 1 artari veJ Secretum JVli^
oocofmi, n)ie bcnnTheoph. folcbeJfelbjt'
befennet/ fo e^ in feinen iiquorem per le
flebracbt / unb bven queri^ingcr bod) / fibec
ba^^i;\>or bin *jolatilifd) ßemacbtet^olbge^v.
soffen / m feinem gebiibrenben^efdw'in
furriLim Fhi)olbphorum ßCfe^t / unbrtltt
ütn ted)ten g{egtnient bed J^emer^J regiert/ '
in hnfeer gcit biej'elbe rein unb fubtiel auff? !
fcbUeffen tbut / n>eld)^ burcbau(Jfein€or^>
roftff/ benn^eö baö Ccrpus am 35obeni
Xti\6 ligcn laj] / unb nur animam vcll
Sülpiiur corporis ftd; / wicböi
beip'
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
SECFNDA ^ARS. 2pi
'-(er Philofophiis beftcWct 5u(l)Utt / ^ael:
Oportet te extrahcrc Quintam cf-
,ntiam , aliter invanum laborabis , &
oc fine dubio absque noftra aqua fieri
on poteft ; Dico autcm Quintam c0en-
"am animam tingentem.
SDa^ t(t bcr qJbilcfcpbifcl^c Acctum a-
rrimiim, Datf ift if)! -Spiritus vini , imt)
jaö wd}t€ Acjua vitae , imb Die recbte So-
^tttd 9ißci|e .qcfcbebcn fan nocf>
mi Denn Duvcl) t)ie(e^ ©alfe/ a(öi)ec Phi>
"»lophus lagt:
"^DSf^S ommfotem hoc Sal mn
eaffet , iwpeßtbilcfuipt; conficere Slixir,
uanum ejfäßitdium Chymtcum, ^
joc Sal mn reperitur ßper terram , rdiß
'onßctAtUYmßroartifiao : "T^um qu'thac
ml mn novit, nihil uni^uam inartepra'
jabit i qma ignaris pene eß incqgnitum^
Sömntl)albcn bicfem op^re, unbm
jcfcr eolutiDn fein anber mm if] / bcnn
»icfe^ eMc ^al^/ bcnn baö bescußt bct Phi-
(orophus,&a erfaßt:
^uccus Lunaria fit ex vino noftro,
uod paucis filijs noilris notum cft, &
i:um iUo fit folutio noftra , & fit auruin
öotabilenoftrum mediantc ülo , 8c fine
Monequaquam: Ergo folum cum ardcn-
vino polTes compler« Elixirperfeafi,,
Early European Bocks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
292 De P^U c RSALl,
®old)^ bcseu^ct auci) bei; Phiiofophuit
Gebcr,t)aef tWt:
Radix ai tis eft fapo fapicntum, &ert
Minera omnium falium , & dicitur Sal
a^ari
Geber DiefeaBort:
Sapientcs antiqui, conciudunt de la-
Ic , qui dicunt faponcm fapientum , &•
clavein qus claudit & aperit : & iterumj.
claudit & nemo aperit , fine qua clavicu-y
1^ diaint neminem in hoc feculo poiTc
pcrvenire ad perfeäionem hujus fcien-
tix, id eft, nifi fciat falem poil fuam prae-
parafioncm calcinare. Et tunc dicitur:!
Salfufibilc. Ergoinquit Arnoldus: Qui*
feit falem, & ejus folutionem , ille feit
Secretum occultum antiquorum fcipien-J-
tum , & qu^i non guftavcrit faporem fa-^
lium , nuDquam veniet ad optatum fi-
jiem, nec ad fcrmcntum fcrment, &c.
tcn «nu(^fam ertr>circt/ allein im ^cin t)cr^ '
bocken / uub fan fo!d)c crftc foiutio ba^
Dut* öav bevjlid) toDllnbrad)t mecben / benn r
allba rüirb bie \}ixi\\&)t Q5lume (jebccd)en*
^cnn nun bvc foiutio gcrd)el)en/ fo föK
folc^cc auff9cfd)lo(Tenct: liquor, ml*en bie
Philofophi 5 Sulphur Solis , ObeC aud) •
Mercurium Soiis .(jeueiuKt/ fo et burd) bm
Spiritwm Tartaiiiatum , m ife« Theo-
* ph-ra-
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
i
SBCVNDA VAKS.
hraftus nennet/ QbDufcirt/ in vafecircu-
tionis , auff fein Seit pditcanirt/unb da^
ftcirt ttjoröen / biB in fundo m henltdS)
Jeum bleibt / bmunrotl)/ öleicb öen ^ta^^
t^®cl)alen / nxld)^? bcnn Daö rechte au-
m potabiie unb fein bobereunbötßfi^
tre ?mebkin auf tnefet gSBelt f an erfuiibe«
erben / unbton benPhiiofophis oleum
combuftibile, gencttnet tt)oiben/ n>elcbö
i^nn allein ttn ©cibe ftnben / unb bur*
jie fccreta , i^eld)e allein im ^ein tow:bor^
/en li^^en/unbbemSpagyro bemuft/ ^er^^
lic unb beraub flebtacKt^erben Fennen/
enn bufd) biefeö Artificium tDivb önußfam
tldret/ Daö diäumPhilofophorum , ba
efagen:
. Nofter Lapis triplcxcft, vegetabiyi;^
nimalis & Mineralis , folcbfi aucb bec
jjcber Mutterlieben gibt / mit biefen ^or^
/ ba et fa^t :
In fuafumina pcricctione unarcs ex
mnibus cügenda, quae «fl: lividi colo-
fis , Habens fpeciem metallicam , limpi-
'am & liquidam, & eftrcs calida &hu-
idci , aquofa & aduftiva , & cft oleum
vum , & TinÄura viva, Lapis minera--
,&aqua vitaemiraecfficaciae. Hdciüi*
§^ finget aUC& fohannes Tezenenfi»
c fd)on bat)cn/ mit fold)en Rotten:
Lapü eß triangularü ,
aMente tua move^rü
^ualitatem vifcerum*
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
DE VIA VNil/h:aSALI,
Sann Vegetabüis tjl er/ nacF) t)cm \>i
50Bein ein tt)a(i)fenbc^ !J)in.o Animaii
itl ec / fö DeC ^Cin buCCl) ben Tartarun
humanum mein Arcaniim CbetSecretiin
Microcofmi ^thxCi^t tt)ilt>, Mineralis i
er/ fo baö (öolb aufföufd)lo|Ten/ unb in eme.
Liquoren! J^cbtacl)t tvivb / butcfe bw|< imi
bcnildc&cn 9)?ittd/ it)ie angejeiflet : <:So3
fOlcbem l artaro humano obec glMtrt b0l
Moriencs nit tveniß/ ba er mit bem Ä^onift
Cniidt bifputivre / unb Don ibm ö^fr^Ä-
n)arb / er bocb le unb aflejcir folcl)C0 hohe?
Secret um, fo mu(^(icl;/ t)erbuncfclte/ bit^ -
poft confummationeni operis & in fuo ~
difcefTu, fd)reib er uuib ba^ (5)la^ /
^(kim unb bie ^iinctur inen bereitet njarbi
Öiefe QBort :
Omnes qui oinnia fccum habent, alic
no auxilio nullatenus indigent.
35araufff)abcnaud) bie alten Phiiof;
phi flefagt/ Slbam böbe bcnLapidem mi
au^ bcm ^13arabig i^ebracbt.
3tem/ fei) ein ^jerin^cjc^ l f^tJ
umb fein(55elb ju fmiffcn/ unb babee^ bec
9veid)e fo mol M bcr 3(rme. k
Stern / e^ fet) fi) ein fcblecbt SDin^ / bag
e^ aucl) tn bem ^ege qefunben titrb 2q
n>elcbci5 alleö auff ba« Sal urinx gebeutet
n>irb / tt)c(cb^ fte bocb t)crboraen / unb nie^^
nul^J in ©d)rifften exprcfse t)erme(bet/,
trcöcr bcn 0?amcn / nocb feine QJriepara^
xmj fonbevn Der Phiiofophus fagt : ^
Nofleri
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
SECFNDA PARS. 2g ^
Nofter Lapis eft viliflimus atquccha-
liffjmus , crqfcit ex carne & fanguine,
[uid pretiofius homini fcienti illum.
6t Geber Philo fophnsinquit.: Oquatn
^ilis res eft ifta, qua nos utimur ea me-
Mcina cruda, quae res poftquam coäa &
Ngell>3 fuerit , eft Maximum Vcncnum
"^er omnia vcnena,& fcias, quodilla
debct fieri per alembicum , fine omni
ilia re addita, & fcias, qubd.in faciendo
^jpfum eft maximus faetor.
Util) baö ift auff tm oxiW 35mö ^itt^
'5)ct/ bmndeSaic urinje, betitic^ infcinec
en ^Pc^patation nnö ^uti:jftcation cIä
»^vollen imb fcl^dblic^cti (gtancf / t>ar»ot
fiicin ltd) f^eiffig t)ecwal)rcu mu§ / t)on ft*
(ibt/ bigbicTcparatiopuri abimpuro j^Cf
teebcn/ rocld)^ Daö meiHe t)cm QSomcbmct
Jieleö ^crcf ö ^ii tDiffen / betcntbalben tveil
))cr Urin ein mm ^erdcbtlid) ©in^/ gleidv
Wöl e.in folct) Secretum poft praeparatio-
mm debita-m in ftd) l)at / !)aDenö Die Phi-
i^ofophi fö l)5d)!ict)»erbor,c[en/ unbnui'.qe^
I m Q3cra*tun3 ein öecind ©ind /-
^>aöcn berVerfusfagt:
Spcrnitur a flultis , y?/^ amatur plm
ab edoElü^
S)C!m Hermes fagf au^^brucfli^ :
Scito fili, quod huiK lapidem, de qu^
htcanum agitur, nihil eo afpedu vilius,
nihil eo in natura precionus, &quem
T 4 Dens
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Deus non poluit magno precio emcn
dum, quoniam in via ejcßus invenitur
& ubique reperitur, quatenus tarn a pau
pcre quam a divite haberi poflit, ut ra
ti< fcientia ad eumquifque levite
pouiL üervenire.
Ob mm m\ bie Phiiofophi folc^g 0
fc^lcd)f ^iwmm/ unb ciifagt/ fet) res vi4
Jis in refpcäu, fofa(]t bOCl)bC$ Philofo-I
phus inRofario : I
Qiiicunque ' '^trare in Rofarium l
noftrum , ^' *' ^ here Rofas^B
tarn Albaa .... quc illa
viiijCum quanoi..c- ,x » aturae referJP
vantur, ille affimilatur homini ambularaj
volenti absque pedibus, & fcalam afcen^l
derc absque gradibus, quiain illa revi
Ii eft clavis, ex qua feptem portae metal
licaeapcriuntur , &absq; illa re vilinun-
quam prcciofum peificitur, 8fc.
2luö n)eld)eti allen ibren 5GPovten unb;
didis philofophicis nun 0nu(|tam ein je-i:
öev !3cr(ldnb{gci: abnebmcn fah/tvie wun^ü
bccbarlicl) fclcb bod) Arcanum burcb gStt^
liebe 2Beiöl)cit in folcb gevinc) ©ing bem i
2(u()cnrd)ein nad) jurcdinen / öekgt bat/
unb ift fein gn^ciffel :
2Bcnn biefc^J Sal uiinae nacb teiltet'
pbiloropbircbci' 2lvt ()cmad)t mt\>i bod)a(:^ =
fo / unbauff biefeSlBeite/ ba^ ihm bccSpi-
ritus vitae nit cntcjebet/fonbern fd)6n meig/
aud!) b<?n unb Hav alö ein CvtjftaU erfd;cinen
f per fe aHottl v\ Jlicbc^ebicill/
|:nt) bcö mcr.fcf)(td)cni'<; ■ onfervötito unb
:rba(tuno/ folft ce'aud) etn^lufflojunfl al^^
^|3Dbac]vifd)en unt) "^aTtavifctcn ^cancf^
kitcn in corpore humano. Die nodos po-
lagricos tefoIiMVcn / bavcn bed} mdn^
Mcilid) jn^cijfclr / unb ber Poet auch bevent*
fmlbcn biß rp6ttifd}eS3crg(cm baioongcma?
l)et \ax :
fisßit nodoßm Medkus curare po^
dagram^
tuflcnb in bicfcm @al^ ftccfe/ ift einem le^?
i)cn t)erffdnbi9cn unbevfabvnen Medico be^
|f (IMlfl/ quia hxc eft ratio, bCt: 3}?Cnf^ I)at
bbne baö einen SpiritumSaiis Don^atur
i>et> ftd) / mit n*^eld)em Spiritu pd) biefer V)er'
menget / unb alfe ölwcb tjercinicjet / fo bat
bevMicrocofmus mbinan ibm Mumiam
mibanbcre Sccreta, ti)ie jut>orbingemelbef/
bevbalben l)enlid)e Suren folgen rnüffen /
fonberlid) / mann il)meba^<^blb ;ugefd^la
igen/ n)ie gelernet / unb biefcv l)enlid)e ;
fquor , wie <^i\i<x^i i bereitet / aucb f un|t!id>
unb t)orf(d)tig \)olIenbet / aiobann billirti
ttal fufibile , Oleum incombulUbile , 8c
Pfapo fapientum, DOnbcn Philofophis ges
^nennet n)ivb/ bann ber Plnlofophus fögt :
Corpus refolutum dicitur aqua per-
lancns , fivc perennis. Unb an einem
.mnbCrn Ort : Qui haberet Sal fufibile.
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
2 08 "DE J/IA V'NIFERSALl
& olenm inrombuftlbile , laudaret De
um.
öie ©ublJan^ uni) in i)aö SBelcn ö<br«*t/
bßß iiimmcrmel)r fan in ein corpus re#
öucitt mctöen / n)c(d)j5 öenn bcc rccbten
5l^un|lftucf eine^ iff / einem Slctiflcn M)nö^
tbijj ttiiiTen/ baiin Dev Phiiofophus faßt:
Cjiii folem feit cicftruere, quodper-
ampliufj non eritSol, ilJe ad maximumi-
arcanum perveni' \
ift auc& biefe^ l)enlid)e oleum, ddii
Den Phiiofophis qleicber cjeftalt m'^tin-
cf clt befc{>rieben moröen / bann bct Horm-
Janus faqt : i
Rem hujus artis diffolutami vocarunt
Sal Annoniacum, putrcfadam fterquili-
nium. Ergo multi operati funt in fter-^
corc 5 8c nihil invenerunt : fed haec no-r
ftra aqua eft, Sapientum. Ideo ignis&^
aqua fufficiuntad totum opus. Aqua no-
Itra iortior eft igne : Qiiia facit de cor-
pore auri merumSpiritüm 5 quod ignis
facere non potcft..
Unb n)ie benn bie Phiiofophi ijon föl^
*cm unb bei*(5leic()en mcl)r t>erbuncfe!tec
SBcife fd)re4ben / trelcb^oüeösualleöiren/
iu lana meiben m\w fonbecn ic& mU bar-
bea) bttmal becuben laffen/ unb^u unfecm
propofito fectfc&rciten.
S)tefev eble Liquor , unb ö^mad^i A'j-
Wim potabue, fö eö nun alfo biefem
efFecla
Early European Bocks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
SECyNDA PAKS. 29^
ij^ffeöii Fömmcn / hat fo ctn2u überaus tcn^
:icl)cny lidMkben «'^'etJiid) / i'a eine fclcbe tccff-
wtcfee unb .(^rotje 2BivGf un^ empfanden/ unD
n)ie I heophraliiisfagt/ ctn piusqiiamper-
ieda ci?]el)jcin r^orDcn / uni> i^fjunDer nun
^erc! allctetft in bev ^:Slut / iinb bcc
'Irtift fein evf{c5 2ßeic^ öDÜnbrad)t / bie
«roffe Arbeit »errkbtef / unb ft* nun alle
Jo^ic oI)n einiflcn %m\^i\ 1 je ndber bec
i?vucl)t gctvartcu unb in crfveivcn / tt>ie
on einem ?8«unt bie Sni*t baib ceiff/ unb
igenicffen feon n>irb*
®ö foü bicfer Liquor DbCC Su Ip.hu r So- "»0^^.
Iis in fein pbüoropbifc^ (^(a^ / welcbä fte
>natricem Dbct ein €t) ^cttcnnct / getban^^^^*^^-
tvecDen / nacb ^ebc be^ Fhiiofophi , ba ec
facjt : Ovum
Bt nota , qubd janua tua fit bene^''*'o^o-
laufa, ut iüc, qui eft intus, evolare non pf^orum,
po/Ht, &DEO conccdcnte , ita pcrve-
nies ad effeaum. Slf^enn in feinen rei^ Fumum
ten Ofen cjcfe^e / unb mit bcm ved)t€n 'l^bi- ^
i(ofopbifd)cn / sSaponfd)en/ unb buvd)auö ^i^*^*>'®-
tt mit einigem Rampen ober maferialtfcbenP"^^''^"
xt^mt n>erben/mit aOem$?leiß/benn
ö nmi feinet anbern^ivbeit n?eitet beb«rff/
(bnbern nur aüc^ ein ^inbeifp^^l tft / n>ie
"enn bej Phiio(ophus fugt :
Rebus Omnibus priparatis in vafc
{pofitis, erit ludus puerorum, &inuno
'vaft potcft magifleriuiTiadimplerc, UUb
iGeber bet Philorophns fagt;
Quia
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
300 ^6 PU VNlFERSJLh
Quia in opere noftri Magifterij nonj,
cg«mus, nifi uno vafe, una fornace, una-?
cjuc difpofitione , qiiod intellige poft=
pra^parationem primiLapidis.
S)ei'cntbalben mVi nur fletjTiq ba^ ^imxt
^mmü fevn / bod) mt .qefa.qt / ntt ba^
1natetialifd)c $?en?ci' cj*cand5t tvcvben muß/
fonbcrn iiad> Bemhardi Sehl' / it>arm
un&fiurl)t/ lufftici (Tcbampffet/ t)ctfcbIc^lTen/
unD \w cv Denn tDeitci' niclbct/ mit QJeran*
becun.qber^'ufft/ unb mteaucbTheophm- -
fhis S\X^i in lib. de Aurora :
Sur-'^''^^jm htec eft mr^teria ruoftri i-
cnis, ,, ...nda^ jUictuni Spiri-
1 fennUili«; ici- iicim calefaäum
chaos,
Unb ti)ie bic -^ßort meitet lauten / bcnti
baö pbilofopbifcbc S^cwr i(l t)on fcimm
philofopho niemals bcfd}viebcn/ aud) f{>
öebeim \)on ibnen qcbaltcn n^otbcn / baß c^.
aucb einer bem anbern auff bem ^obbctbe
beimlid) in ein Obt/ biß in fein^5cab uy^
botcjcn jubaften t)evtvatvct unb gefaqt / ai^
für' c<in flrofi tremlid) Sccretum big in bcn
Q:öb ju^etfd)n)ei<^en/ bcnn mit feinem ^^m^
pcnfva^er / ober einem einigen matcriali^^
td>en (?c\\>er biß eble .^(einot fan perficirt
mvDcn; (o e^ benn nun in fold)em .qebübrü^
cl>en aveqiment be^S^^wrö flebalten / tvirb
rid)ö trtalid) anfangen (^emad) ^u coaguli^
ren/ immer bicfer unbbicfer tverbcn/ aüd>
auff unb abfteigen/ unb mei h^ophraftus
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
seCVNDA PAKS. ^Of
/ Hßttiütcnauff t)emi»5)?eet*emc3nfcf
ftf^cimt I miD fut m\ ^aqe in
'ie ®c(;tvdr(5e bcö Dvabcnfopffö tieiaet/
öclcbcö ^ei'QSoQcl / Der obne Sluqel bcp
S:a(5 Htiö 9?ad)t fleucet / utib tfl Daö rccl)^
eScid)cntici' üoWfommcnen ^utrcföction/
nb bcv Phiiolophus <)jbt Djcfcn ^vol^/ Da
Ht cum viderismatcriamtiiam dcni-
jrari, gaude : Qnia eft principiiim ope-
"8, benn Putrcfaak) bie nuig t)oi*banben
ei)n/ alias nonproderitquicquam, qnia*
i'hilolophus i^iquit : Nunquam vidi ali-
ii'id animatum crefcere Twic putrefa-
fHone, nifi autem fiat putriduiii, inva-
lium erit ftudium & opus Alchymicuin :
n|a»n finc corrupticxie gencratio fieri non
?tcll. Nam corruptio unius eft genc-
tio alterius, &c. .
2Bann bann affb forfc^efabven / n^jrt)
.v.)^ nad) .(^cfcbebcncv ^iNutvefactlon autf
finev galten tn bic anbere i)evt*ebrcn / bod>
Ml man fTetftiö Sld^tun^ a,cben/^iim^2lHtcf
eilen/ benn ein \&a^ 3)iu(} fein Reit ha^^
I n>iü /^unb bjc^?atur in feinem 5öin(l
'id)ttvil(ukrci(etfcmi/ folchö ^emmbnet
ud) bec PhiJolophus, ba ec fa.(^t : Paticn-
&: inora funt ncceilaria in noiho lUa-
?ifterio ; feltinantia quidem ex parte
^)iaboli el> in hoc Magilbrirj.
Cf)2an foll oud) bai^ r^''^?^ femey
*^*}tcn 3^it ni*t offenen, uv^vofen n'd^t
bvedjCrt
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
302 ^DB VIA VNJFERSJLh
fercdjen biß fte jcitüi fcpn / fonft ift alfc ^üi
be uiU) Arbeit t)crlDbrcn / unö .qroffe IVibt
folcbeni allen mahnet ber Pinlolbphus ganfe
tcmIkb/Daerfpitcbt:
Heu vübis doctrinae fiiij , qiiifpera^.
ti8 fru£tus colligerc , antcquain maturf-
funt, & fperatis mctcre ante mcflcm^p
Expcäatc idco , nam quod natura ipfV^
incipit, hoc per artem ad perfcäioncmi '
dcducitur. t
5[ßenn nu bicfem all^m mit '^U{§ nac6^
gclebt/mii'b ftcbö cnblicb nad) ^Scrcn^«cu^al
adci' Satben / auff bic bod)fic dikU bcge^
/ unb in b^^ibeltle^inctur ficb ^erfib^^*
/ mkW bcnn ba<^ (jrofte (^3cl)einmtt? ift
biefec ^clt / m{<i)C6 (^3 Ott bcm tobtlidfeen
CKenfcbm olfenbavet bat/ unb mit ba^
etnicbcr/ fa^t J heophralhis, im^ied)rbec;
g^atuc ein ^maiüQ i uberauö Cwfflicb
bcimnißfepn.
43ievinnen Ik^jt bcc @d>a6 b« 2Be(t /
^efunbbeit unb lanqcii lieben/ fKcid)tbum/
ebr unb ^ctralt / allcv minerali)cbcn unb r
metaKird)cn3)in(jen.
ötec clt enim filia , ob quam Regi-
na Aullri ab Oriente dicitur veniflc , ut
aurora confurgcns audire & intelligere,
& viderc f^ipientiamSalomonis, &data
cftin manu€jus, poteftas , honor , vir-
tiis & imperium , h florens regni coro->
na in capite fuo^ radijs ieptem ftella-
rum
30 ^
SECFNDA <^ARS.
im riuilantium, tanciuam fpo^ifa orna-
I viro fuo, habens in vellimcntis fuis
riptum, literis aureis Grscis, Barba-
s & latinis : Ego fum unica filia fa-
lentum, ftultis penitus incognita, &c.
O fcElix ergo fcientia cum fcient€;
im qui illam habet, incorporabilcm
elaurum poflidet , coiam DEO dita-
ks & hominibus honoratiis, quia iion
(er ufiiram & fraudem , nec falfismer-
iwionijs, netjue oppreflionem paupe-
Um, ut jam divitcs mundi ditantur, Ted
.;er induHriam operis h manuumlabo-
ßm. Ergo beatus, teßante Rofario,cum
aquit : Qui hanc artem femel perfcce-
It, fi deberct vivere inille millibus an-
US, & fingulisdiebus nutrire 4000. ho-
..||iinum, non egerct. Hoc confirmat fe-
f ->ior dicens : Eii ita.divcs, habens U-
idem, de quo Elixir fit , ficut qui ha-
^t ignem, poteft dare ignemcui vult^
quando vult, &- quantum vult, fine
|t) pcriculo & dcfeau. O ergo Natura
»axima naturarum Creatrix , qus na-
umm contines , & mediocriter natu-
jm^Juperas, qua; cum iumine venis ,
i limine genita es. O natura be-
t, sediäa , & bcnediaa eft tua operatio,
I nua de impcrfedo facis perferfum. O
I .latura fortis, naturas vincens & f^pc-
' lans fufisq; naturas gaudere facicns :
jd de eis hactenus.
Early European Bocks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
}04 DE VIA VNlVBKSALh
OBic aber nun fol* %Wt> ^(einob \
braucl)en / tiMÜ icf> fpaven biß Qöoöem
bung meinet t^oröenomuKncn ciavis , unD
alfo t)on bicfcm cMen^evcf / bcn tiaffcn
SBC(^ beianc^cnöe / unb öüeine im ©clbe
\\\ ^uDcn / n>ic j^nugfam <xmm^i unb bcc
PhilofophusaUCl) faßt: Quemadmodumi
ihStelli iSol in metallis , Dies;
elt nativitatib lu^ -oI quoqueLucer
na diei , quem D :i u S creavit ad opus
noftnnn , id cft, pro m ' regendo,
betd)lolKn baben . 5Dcnn ivca Daö ^öevcf
tjonbcn Phiiofopbis Elixir gcncnnct n)icb/
qi ^ verbum Arabicinn,& fonar
n iii 1 hefaurum , vcl meliorem de
tliuuuiis, unb bic Phiiofophifelbft fa-
jjen / t)on ©0^^ bem '2{amad)tigen fclbll
erlanget u^evbcn muft : S-ö umH id) einen
jeben t)iH' mein ^T^erfcn / lo.on ^>0^*?: bem
^)lucf / ©e.qen/ 4)eil unb ^et>
flanb / biermit n?iinfd?en / bem icni.^]cn / bct
fold)^ \u edanacn / ftd> bemubet X)m\X cc
ju einem qlucefelic^en (J'nbe fomme / mid)
|o<ld}eö 5U focbevft ii550^^ ju Sbren / ibm
unb feinem ^ed^jien \\\ 9?ufe
braud)en unb ann^en^
ben möge»
F I N I S,
I
Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
305
1 V.
23om <Btm berSBcifen/
THEORIA
PRACTICA
EORGII PH^DRONIS
Rodocheri , gcfc(?|:i(b«n
;id
Ü^agnificur» ^ nohll'tßimUm
viri.im
. HLIBERTLIM LAN-^
GUETUM, LIIDOVICI BORßQNIIj
[^rincipis Condaei^ad illullrifsimosPrin-
cipes&Eled^ores , Sacrilmpe-
rij 5 reformatae Rcligionis
Legatum»
1
THEORIA.
unb feiner ^ereitun^.
3e äffen Phiiofophi babcn tn m^^«)
tunbigung ber ?RQf uiv aUe Icibhcftc ©«f*f<*f
'S)infl<in »Ki-etlet; at)g«b«il« / o(ß/i""'5''"''
53 ^«g(.*«»»M.fl«
Early European Bocks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
. 306 ^om (P^^fn Hx SBctfcn /
(g; ' X ^Aiaiiadn / unb bann
faUe / unD cif ar.Df/
fclben nacl) / ftc Me (.^efcbqpfr / ri^'^^-- - ^
mtihi cbcv aud) ^cvingfcDai^ici (^el)alteru
I. QJon l)cnen nu qeDer.ct'en / mib i>on
<^{m<nf4)<»beni^immlifcl)cn an^ufaben/ ob njohticM
niinbcc / ba<^ Die (5) eftivn n!d)t \)ei\qel>cn<< qe^
teaffen/ fcnbmtcin ji^bCv^^omebi;
gCBtrcrimö bat / fo . i\m
unb .^raffte X)m b. «Min^n / bemc ton
(550'$:*$: t>oc,9c{cfeten ?aqcg
enfeünbtt unb nW\Un/ m\(\)i ^onne bocb
bievbuccb nicl)t^ an il)ta: .^'rafft vedwiret /
fonbctn noch ub^rmaf? alle ^5e|lirn ttiit
jtlatbeit / ig>d)ein unb 2ßitGtungen t)öt
fv(b m tt^^t ubcrtvifft / ba§ ftc ibre J^raffe
Uber fid) über bcn 4)minui Satumi , unD
untcc ftcb bif^ in bm i;)immc! biß fö^on^
be^ / fö mol in alle untedunanfcbe tracb^
fcnbc Icbenbc S)inQe / bifi in ba^^ Centrum
be^ SrbaHd)^ unb 5lbatunbc bev 2ßaffcr/
aan(j tbdtiqlid) Ci|lr?cet / tbeikt aud) tb^»
re Ä'vdffte in aUe C45cn)dcbfe ubec / auff/
unb unter bet (Svben / ju beifelben fcud)t^
(<imen fortf ommen unb !gebet)eti / unb al^
fo tji fie bev Unte^£unau)d)en unb Uber^
5unanK.f)en mad)tid / aber binsegen fie nie
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
baben aüc (cbcuDifjC ^^iere / tvic n.
lein / iinb unacl)t|am fie fcoub/ fpmol in^tnimaiifti^.
^öüfül^rmra il)rc^ i'cbcnö / alfJ ibvem llr^^
prung/ fiel) Dil' ®ouncn 5u eifcemeu / ^u^
ocbevtl bec ?)}^enfd) / i)on Derne Deßbalbcn
<biefec bejJ Phiiolophi (gpvucl) evn)ad)rcn :
(Sol & homo gqjjeranthcminem: ^2Bcl^
ld)crf0^enffh ^aÄjbe^'95Bercf / imt)v>olf^5^eisn?cnr(f>
f omncjlc tcbmr ^3 üttc^ / unb bechul^ '^^^ «^'^^^^^
Iben baect)e(fte ift / umb Dcö SCBiKenaaeij;!?^'' ^^^^
leifcbaffcn/ beim aile^ untcvmorffcn / uub*^'
iauif Derne ebele Arcana medicinaiiaerfol'
((Jen / alö an bev vUimia unb Arcano fan>
jguinis hamani,Scc. jUCCfcbn/ Duccbn^el*
;d)e<jcolTe^vamfbeircn abqemcnbct/ m\ii
tunb (^5cfunt)[)citei1au9ct/unb etbalten tver^
'Den?6nnen.
Unter Den ^^eqetabiiiKben b^^ben fi^ ^ ^ ^•
jfeineö übet: Den iiflelunben/ bei' \\\X J^^^'^^^^-
laWein an ftd) felht Dem unb ebel / fon^ Z^I^,^*"^
. ]^el:n aud) anbete 5Dincie xmmi unb \)ov^„nt.vr Vcn
»biet / unb 2ßunb.31vfenet)en / unbS^^^cg^Mbi.
cfun,(^en Dar^ibet. l»fd;ciu
'iBie nun an bicfen bret)en / t^on ben l ^•
Phiiofophis oei'ed)te Urtb^ll aeiMen / a(^ -^^^"«^^^^
fo baben jte aucb in fd)(5vtfe|lei' unb C)Cnatf e^
(1er gramination unter Den OJhneralicn fet^
j ncö über baö ^olb fünben fonnen / nit
' tvec^cn ( ber feinen Ui'fp^;unq tom*^^'^^
eufel bat ) beö 0}?cn{d)cn / fonl^ern roe^
en feine*^ fd}6ncn / .ql4n^?cr^^•^^ / fdjtve
ren / reinen / ncbtqenen / b.
> ti
i^en unb
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
tur iinö ^if
Amicitia
inter coe-
lum , ho-
vinum &
3c8 5SDm8tcm bcrSBeifcn/
^Dllf ommencn l'ctbci? / bann er / M neben
Arnolei ' -la nova jm'^ lein de
MaflaSolis, unD Trt ^ o, i iicophra-
ftusdeMineralibus bc^aiac*/ auöben aU
Icrfubtileilen / f<\m\\m unD burcf)fict)tiö*
Oen'?bCiU'n beö Mercarij unb^^ulphnris,
t)e§(^leicl)en m\ bcm f(h||f}len unö flave^
ften @alfe / t^ekb^ ^«W^^^^ sSittioUtef
unD ^lluminofitet in t)ie w ö^fcb^^öcn/ge-
boren ^. ^
g?un iji ein jeDeö 35ina / fottol t)ie Un^
a^tfamßcn / al^ Me Q5ortreffljd)ften / m
feine ^Sicjenfcbafft tton ©0'^^ flcfe^t/ unb
ivirb barinnen erhalten / alö bie ©onne er^
leud)tet bii^ anbete (^e|]irn/ unb trud)ttöet
alleö / ber ^ctn \)crcbc(t bie anbete Vege-
tabilia, flarcfet ben Veib bci^ 5)7enfd>en/unb
mad>t ihn fxoMi ber ^:))^enf* ifi öber alfe^
nid)t allein mdcbtic^ / fonbcrn maj5 au* au^
ibme felbe)]5lrfencD fd^affen / alfoaud) baö
cbeifte unter ben >))^etallen / M bie untere
©onne/ wmaq benanbern(^erinQernil>>
re (^ebred)li9Feit tvenben / fie erleud)ten /
t)oreblen/ c^efunb unb ibme gleid) machen.
9^un tft an bieten wx ebleften @e*
fcboptfen ibre itrafft offenbar / fo ivol auc&
aemifi/ baf? .^tvifcbenibneneingroffe^^üimu^
tic^f eit / me bann alle ^betl ber 2ßelt nad)
9irt ber @d)op|tun9/ unb ibreö erjlen ^e^
fen^ eineS^^ßiß^^ttß qci^cneinanberbc^b^n/
unb je ein c5le{d)e0 o>cm einem anbern alci«
eben / unb alfo^invoBfommeneö/ ö^d^n ei^
nem
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
litcm anbern \)oUförtimcncn ^eliebimc^ trd^
l^et/ unb fic^ bcffclbcn afreivet : 5Ufo al^
llec/traö ba ift in bev c^roffen 2Cclt ( cue bec
Ibet^D^enrd) .(}cmacl)t/ unb barumb Micio-
Icofmus gcncnnctmirb) ltd)bet kleinen
Ttitcncn nm^^tf biet'öc.qen fi'cj) bie f Ictne bec
I gröffcM Untettt)erffliv]f cit erfmv^t/ unb n?ol
genutet
Sncjeic^em 05rcfet baööolbba^ Jg)er^
bc^ S^enfcben / bec ^cin e^fcctret i unb
I p>ld)eö ewpfinbet bec ^:f)^enrci) mit befonbe*
! cer £u|i / ouö brefcm bie Slnmutißfdt unt>
' QJecwanbniß jn>ifd)en tbnen cj^enbar / i'e?
böd>mitbiefcnr^ebencfen/ bati «cjleicbivie
bte obcine (Sonne ntt alfo augerifd^einlid)
i in be^ s)}ienfd)en 2Gefen / gleid) eine5l)ct tu
baö ^S^clfe / fonbecn bucd) ibve tjevbor.qcne
(Straten tvivcf et / aud) ba:'2Eein nid)t in
feiner ^anfeen (gubftnng ( fintemal bej)el^
ben allecmebrcfter ?:beil ein phlegma ifl/
unb im 4)aim binme^ öebet ) fonbern allein
burd? ^an^ fubtile Spiritus , voekbe bec
©ubOanft ebelfleö 55Gefcn fet)n / ben ^Hen^
fcben fv6lid)madn unb ncbcct / aud>burd)
i:'ie©d:eibe#.f urf^ P^emciflert/ anbei e bebe
S)in(5 i>crma,q / bag bcRaleicbcn aud) baö
<53olb in feinem cfffliUrcn 2ßefen / ob cc?
qleid> 5um fubtileflcn öe(d)(a.(^en/ ober calcio^
hirt \t>icb/benmenfcbltd)en unb metalitfd^en
i'cibern nu^niq Jfvcmcn rd)affen fan / m nit
feinen ^erborqencn .Strafften / inmaffenbcc
cbcrn sonnen unbe^^veifflicbe ©traUn/em^
^funben ivevbcn» Qj iij Sies^
3to 23om€..... '^^ ....
6ott>fo« SDiefelben abci* \)at c .v J^atuv in öem
man tue in fef^aujcDii^cncn ^cib / ber untern (gönnen
feiner c^ub. üei1cl)ioffeh / barunib fo t)Cif (^Ibcö M^t^
floni ^''öu^cmpfunbcntterbenloUen/ iji t)On n6tl)cn/
^ bap cö tjoii bcn ^avM öcr gc{liqfcit/2)ici)^
tc/'?5cfltinbi^f ctt/entlcM^O^t n^ecbe/ ali^bann
eiJ qcoffc .5t i äfft bat / imb nu'^bavc 2Biv=^i
dim thnti mit mobv/ a(i^ qtob ßcnu^t nacft;
5^vaud) bcv^lvabietv bic in^ereitun.q ibvoc
5lvf?nei)cn/ 2^Iat(^olb ßcbvaucl)cn.
^Inbcver Santaficcei) fcpn / tvann MS
C^ölb in öcr^inigtcn / flebmnbf cn ober an^ j
bcin biflillirtcn 2ßajTan etlicbmal ablö^;
(eben / unb barburd) böbe ^Ir^^ncpen ju ba^^ I
bcn t)eimeincn/ laß ficb niemanb inen/ benn i
auff biefe ^eife feine .f cafft beö C^olbeö i
bai'eio fonimet / bteipeil ba^ @o(b bet) fei^
nem Ö3emicbt unb gradu bleibet*
i>b aber bei' Spiritus vini, ober bifttl
lirte^ 2Ba(Ter öleid& eine anbete ^avbe ,qe? \
mnnet/ ifl fold)^ bc^ offtern Qblo)d)enö Ur^
fad}/ babui'd) ejJ njeni^er/bicfer unb alfo au«J
5?otb einer anbcrn ^avbe tvirb.
00 and) ibv^r^mpel toon ben ex-
traflionibus Veneris unb Maitis mit
meinen ^Jajtern / ifm^ in ibrer ^Kiniinq
r-vf^f bdl'^tto.cn / ftnrfnial ( geKbwiqen be^
Aber b\)linivter '2BttjTct big^
1 ali^ fd)lccbter .^^rafft ) %an^ fd)aviTe €orvo^l|
iiwx an bc Ibe / ba^ mt ?,ubalcnioev?
mo^en/ b fd)lcd)te 58afiei' an ben<
bct)ben ^,v»^'i>^»» OÄ'talfen.tbut» 1
m
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Georgij ^h.idronü*. ßu
?fuff baöpropofituni u^i'Dcrju fouimcti
tveil bcö rDl)cn (^o(be{J Ävaffte fo(cf?e.c ge?
jtalt fcbroad) / haben btc ival)vmPhiioio-
j plii geti^tffere ßefucbf/ tem @olbe feiV
falben fo mancl)ei1c») .**utum potabiic ju
bereiten / erfunbcn / über ba^ ( nad) Seugi^
ni(? Der erfahning ; fo t'ed)t i;uqcricl)tct /
nicht n^ol boberc Sit^mi) pnben / Die-
t\)<:-il au^ bem ©rnnbc bcö Uni\)erfa(^
2ßeil aber bcc *3B^<3 fcbmet / unt) Imperi-
igen befanbt / babc» ibt t>iei nicbt oXkivi ti exclu-
miö Uncrfabrenbcit / t>W an bet Arbeit dunt au.
an()mi(^fctt umm i bavvon ^elölKn/mm ex
foubein aud) cnblid) ba(^ (?3olb au^ ber 3öW Medica-
bcr 9(r^net)^'etucf/incbt obnc Steffen ^nicfc* mentorü
itbcil mcn|d)lid)eö (}kfd)lccbt2i au^.qcfd^loP^numcro.
fen Sei'er Unt)er.fianb (oll niemanb \xm\\
nod) n?cnbl(j mad)cn / fonbcrn meil neben
bei' ^T3biiofopben matbaffti.qen Senönuff^n
Expcrientia 2luj5en uub »^fliiben/.ci!^
IC Bernhardo Trevilano , i hcophra - gr^iii o<4
ftus fa^t/ bag es' ein itnjlcbtbaveö'Jyemr/ präpar^fm
t>cr^cl)icnb alle Jltanctbeitin / tvie fte mi^^^^^^^*
niet mJqen benennet njerben. i^ein do-
IS akr fet)^ßav flei'n / biergeacn btc
Birdung mäd)ti(} ^roß / bannenl)er cu-
viit n^eiben / Jmn^ofcn / !?iujTa^ /
fctfucfetv golica/ ^infalienber (gkataq /
ed)la(5 / ^ffiölff / jtvebiJ / Sif^e( /
reii/unb aüeila; intt>ettbic3e unb au^n^'r^ - ^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
312 ^otv' ^ cirSBeijcn/
0)^an(5cl unb (j^ebtecbeiu«^ / |bü biütd) ein kM
fcev / beme fein fclbft uni) feinet ^ecbfteni
©ctijnM)eit lieb / folcben beben 5lvcanen
na^jlveben / tt>clcbe umb ihret Q3ottcettli(j^
feit rwllen / \>on ben Phiiofophis mit n^ol^
n>ivt)i(iem tarnen / eine (35abe unb2Bumi
bec (^iOtteö benennet tvorben/ unb nit un-^
billicb / bicwVeil nit allein nienfcl)ltci)e ©e^
iwib\)cit I ibnbern aud) Stfantnig Dielec
S[ßunbern)crcf in biefet 2EcU baDuvd) er-
(onßt wirb,
3u Derne fo i(I ^Md) Arcanum bat?
iimb ju belieben / b»H, nit in QSielbeit bec
h\ iteria $u fucben / untev beneny obflieid) i
f in"-? ' iNDev baß anber rtr^^ia n^aren / baö i
i . n \)ierbtc einten , , . oumb einfüb- '
reii. ic/(onbcrn e<5benil)t in einem ©tüj;
cfe alfeine / t)onbie|ev^01ebicinen©niöfcit :
Geber ^eunenbe alfo (ant ^ Qiielbeit bec ;
Sinqe beftcbt imfece <t. bt/benne^"
tft ein 5>in,o ein C^fetn / in beme bie flanljc ;
^iMijl bctkbet/ unbmenbet/ beme mir fein \
fcembbe j)in(j ^nfe^en / alldn baß man in
;l lec ^ereihin^) baö Ubevflufuc^e bintvcg
uiumet / K. 21uö beme bie bvet) ^ebven ju^
i ^ halten
1. Iv-vii; nuf ein Jl^incj «nb nit mebt
' e Materia bereitet tvirb»
;i. :-t)u»;iaü;r^JVrfn'bbeöbar^ufomme.
3. ^ bie Ubeifluffi(]feit / bic bec Ma-
teria La siinctur anbangen / nuiilen unb
foüen binban ßetban a^cvben»
SaSeil
Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
^ /2Bci{ nun ^' " 'mirmeimm
fophorum flicken unt) 5u finden / ifl iu
1. ^SaÖLupisPhilofophicusfco?
2. 51^ovju a bkne?
3. 2Bo,nimb il)n bie Phiiofophi fo
4. Unt) tvas feine M. L.i.a, unbivteer
[ |u bereiten fe^ ?
®0 i|l nun Lapis Philofophorum et L
|ne sD^incralifcbe/ DoUfommlidje beteite Me- Lapis
idicina, bie ( n>Deönid)t n>ibec ben^ßiHenPhiiofo.
i©Otte^J / unb Tetne gSortebun^ ift ) aücphorum
i^ebmblißfetren nicnfd)lid)cö leibet / ttJiequid?
bie iufa«en m6(^en / im ©runbe biunje^ ij
inimbt unb t)erscbvet / fonften aber olle Mc- Lapldis
itaiiat)onibten2iufTa^\'einiqet/ unb ineinvirtutes
t)i>lIfomnicn corpus i[)ertt)anbelt»
SDicfer Medicina: haben bie Philofo- Iii.
phi bavumb alfo mit bebem ^^leiß nai^^Cur tan-
Ifirebt/ auifbafjO'eaÜbicr bitten einen ebr.<to ftudio
Hieben Unterbalt \\)x^6 i'cben^ obne leman^-requifi-
i bcjJ ^^efdnvcruna / unb bei) beme .(jcfunben tus ?
; ^cib/ bi§ aujf ba^ ^cn C^U')?^ ocfc^te ^tc«,
'rAid)baß (te fnb bei) (^O'^ unb bev2i"-Ht
anqcnebnij' \v ' i v^rcbienen / unb buid>
bie ^^emiti'e uttjv.ui are?lif.nei) bie jcbulbiac
IHebc m^y\ t>m OJ^cnfdKn eitveilen / unb
unfern !-^ - ' ven ©amaritani ^<VidfM^
9crfei)niw.u.ui»
€ö iMbcn aber biefcnid}talle; \^nHx\\
•5) t> aüeine
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
314 SSs^m ©tetn bct SBetfen/
aüeine etfid) mcnig ( bcnn et^ Jii cl;c ein gcmei
m ^3abe ) nf^ bet) Den '^itm i Hermes, ?y. .
thagoras , uut) fui'fe t5or uni) bet) unfern
Seiten Ar noivi ) , de viila nova , Rayinun
dusLi evifanuSjTneoph
Paraceli is, ti\a\'^U,
€nb«id) bte jvUteria Lapidis fet)
i ar;eria mill icb ( i> ««uM ^mmw mein gj^einunö auö
i.apidis mwn '* »1 am ^^acie) nöd)malöi
luid? fur^lid) lu.i' uaiiic|)ei' / a(fJ jemals \)on ei^
ncmPhiiolophogcfdKben/ bawn hanb^'
!en / unt) ^iiioocn / i^aö meinem propofit
tt>ibei7 bct?rdumen unb wibcrieqcn.
■^ua^non i(t obec ol)nc ^?cth bev fel^ame
runt ma-.n>unberli«f)cn®ocbeniu.(5ebencfen/ antvel
^embieMateri.ijufinDen/ ibceioiele^an^!
L.abefonnencr^öcife/ unbmiber aUe^ei*-'
nunjft ftd) utuecnonimen/ o\$ Si)cr/ .^alcf/
Jpaat / SRbup / Urin / ,5i otb / mincra(ifd)
wnb pbävmacopiMitcbe Speeles, &:c. 5)ic-=
weil beifclben feineu ba,^ meni<j(]e juc®a^
eben tbun fvin/ etmaö mocbtc ctneö ober baif
«nber ad refolutionem ,S)uI(|'e t!)Un / ift
aber barunib bie ? .apidis nid>tfeU
bc)l/ fonften müftc aud) Die eulJerlicbe 2Böiv
mo/ baburcl) ein ^)un(ein ausgebrütet mirb/
l)v;<5 J&unlcin felbec \m/ bie .g)i^e beö 55acf?
offeni^ / bai'^uvd) ba^ Q5robt gebacf en/ baf^
^vöbt jelbcr/ melier feineönii^tillf/ fbm
bevn muß fic^ anberö n)ob^rUrfac})en unt^
gencriren*
im ^\)fpk\ Der ^Barocic / fo
öebie^
eria
f «Hl ' ^
Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
ji>e^ \tmt öl«id)en ' mm fem bc?
\kn I nod) ein fampii^v} cihcrt
hnattt(5ert ^'ucffucf / joui m
^©arnen uncomimpivt/ tjolibäimcn/ tint)
^Enivd) S^^föüc njcbt «gebinbcjjt n)ivb/ fvucl)^
itct er Derne el)nlid) / aw^ Derne ci' l)Cp
Klommen.
5liro jcu^^cn ffc!) Die '^Ijter ein jebeö in
h| feiner $lrt / einer jeDern $fvud)t^©amen
P tvd(jt De^ (^eft3ad)reö / ti^orauö au^ae^
ffeet / Der Q5ircfen^ ©amen treibt 35iitfen
Ibcvfur/ Der "Mannen ^(p^^rt^^'n/ Rannen/
MDarumb Pan fein v ej.e, ein ^Inima^
(ifd) ^ebabren / tvie aud) f ein Slnimalifd) /
\Am ?9^tneralifd) / unD" fein ® ineralifd) / ein
■ Vegetabile oDer SluimÄtifd).
H '■ 2EBic nun Die gen«ratio miö Dem gens-
y rc nicbt fallen faii/ ebne einöretvel : ^llfö
f an fie aucb au^ Dem Specie nid)t fallcr/ai-
fi in Speciem Dbnc ein 03renuL
py cjBietvol aud) offternmlö cvfabrt'U t^ivD;
\\%<x^ Die 9^atur in Den ^;}^i';€ralien / mit
aDen ^)immltrd)cn / 5lntm..l»!chen/ QSeße-
tabi(ifd)cn (^Hejlalten / Durd) Die Supuenß
fpielet / aber Datmit tt^irD nid)t DeVfliben
- aSefen / fcuDein aRcin ein ^übbilDuncj Dar^-
ciefieller.
®o ift afleö / ^ ■ qemein^n Natura
|^!auiT Der ^Ratur / Duu. jvvUur bevfirn^^tuf^^i«
tempt / tor nichts wefetitlicbct? ticd) bc^P''^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
3i6 53om(gtemt)cr3Be{fen/^
PanM(?cj5 üii halten i ciber xoa^ au^ orbcntf
lid)em i'auff ber ^atuv folget / bcrcr (^ene^
i\itton unD ©cbtbruna / tft aHen fdmpt4
lid) A^uicin/ fo t>iel bcrev ouff ßcöcn/ über
t)et i^cbm / unb in 2ßaflern ein cotpoi'a^
(ifd) l*cben babcm
•?lbct alfd ift nicbt Don öenen unter be
giben/ alö ben ^Btneralicn ^uurtbetUn/
bcmnacl) ibie (Generation nicbt ou^^ lcibli4
Äcn ®amen / fonbern t)om Sanipjf ber:
ßr^jfaamreicben gtben ibren llcfpt*un(}
tiommcn / beten ?0^aturation bie Soaic^ulaf
tion '\\\ I mcld)e nid)r n>iber in einen Sb^o-
fifd)en SDampff/ ber eö anfmiglid) cien^efen/
tn feiner a^aittcr ( ber ^^rben ) ^eib jurucfi
(getrieben / unb (jenerirt trerbenmaq/ benrt
bißfali^ ift ber Butter ^Irbeit coaguJare ,
condenfare , rticbt difTolverc.
3ft alfö an bcn sö^inetalicn in ber (Jr^.
ben fee äRegeneration f ;d;en / fonbern i
bie T^atuv berubet auff ibrem ioorqefeßtcni
tcrmino coagufationis , tt>0 fte be« erret- 1
d)ct unb bieMineram in ibr 2ßefen ftcüt/ '
tjl ibr ultima ma: wbanben/ bie ftc i
bem .funfller / alö alle anbete »vadrfcnbe r
5Mnc\e / üut prima materia feinet J£)anb* i
Slrbcit :ffef / mit bcm er am ^iccbte baö !
feine ^uoutnuu'ien nni^»
9?un fan^ber^l'ünftler bie cotporalifd)e
Q}crmc' > alfo an bcn toben Sotpctn ^
nicht in& .ioiTcf tid)tcn/ foll nun an ibnen
n>uö öcfcbafft tt>erben / fo muß man auff
bie
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
Georgi) ^hadronü*
,ief|)ititualifd)e Cfcct virtutum augmenta-
ionem bebacW fci)n/ n>c{d)e/ro fte üorbatv:
len / unb in quaiitate ftc6 ccqibt/ i|l al^^
ann ^uJ)er O'iantitet niifebaren QSei'me^^
•i:unö aud) i;uf ommen / unD Daö aüc^ cyem^
Mtret \)Cn bcn Vcgctabilibus unbCorpo-
alibus.
5DBie nun afe icf;f (jcmelbet / in t)er cor^
; |)ocaltrcl)cn S^rtpfTan^unö ein Q5eöcncfcn
• U ^ab-en alfo auch in Mcdlcina.
I 3>ann tveil ber 5lt)att;ifd)e ?D?cnfch bcc
i^bern ^^onncn nid)t fan mdd)tiß fet;n / Dag
seinen 5BilIcn an ibme |te t)DlInbnn.Qc/ fon^
Dem muß unmibevflccblid) be^ crtravcen/
.Da^ fic C ibmc unn>i)Taib ) in ibr tt>ircfct
S>ie ^eöctabilifdxn aber ob jte tvcf in Vegcta-
e^50}?C'nfd)enCO]ad)t/ bod) t>ielsu rdn\?acl)/ Milium
)ie fd)mmn / unb im Q5lute / unb ^cbene- vis.
^liebem feft einqcmin f^dte 5fcancrbcitcn/
(ö2lu|Tafe/q3obaöva/ 2Baffcrfud)t/ iuec^
eben unb auszurotten.
®ie^uttnalifd)en ber^leii^en nid)t ei^ Mumiae
lem i'cben an^jencbm / ^ubcmcy baftfie au* vires.
,u oböcbad)tcn5rrrincfl)eiten etn^a^ ^u n)C^
itq unb unt)etm6.aer b / unb bod) bie 9?atuc
en a]enfd)en nid)t 4)ülff{cg (jelaffcn y fol^
et/ npeil fonflen nidne iticbnn rerum na-
ura t)crbanbcn/ bcifen ^uiSe man ftd\(^e^
ietenfonbte/ bag bieQ}erbe|tcruncj mef.id)^
:\M unb mincroiifd^eö ?eibt?f/au6 ben ^Iv. Aiincra-
eraitcn {)cif!iejTe / biemil biefclben v>on ben ^^""^
ftjtis (5ijforbcr|l ber 6onnen) flani^ tan>v^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
318 33om<2tcml)ci SSctfcn/
in t
* ■ ♦
r/vou uujitu iinftd)tbam
ti'Ui) avuvocn / auch ' ' ■
fcn^vi^c enö allen 2Cit> .auu.t
( naii)' mbeit t>ei:^nfou / uii r ' "
(lanb t\)\\\\ I fie (janöiid) ^^cv^c^rcn / obe
j?im minbcrilcn ibve^'iafifte aifo fcbroccbe
fmm/ bap nicbt M'e .^rancf felbcfty tot?
ton nur ein ü)?al)lftabt bn'rHHcn bleibet
tmb iO allbier b?'^' »nifuvlidv fianb/ ^n
ISiCv^ cbcljic bie ambi. cftcni.
^oison mtjg / n>elcl)^ baö (?>Dlb üT/ ba
f' nM> euffeHicberSufad fd)trc
n bcnie n'-cicb ß ?^;Qetal
(cn/gci \vunib5uqel)cn/|ol
ien mit bc« ^^^itur ioio^m i bie immer au
QSetbsiTcvung ( hinbcre e^ bann bet Su
falOunbnicWQJerb''
Naturam ^uu bat bie ^atui' \u mm ^inbe un'
duccm fcvollf tt mirtcralircl)cnQBercfe /
cjui arti- (;S56li)c uu t^ncm :t \[)ecfcl)lcf^ i'
fexdebetM^e n' ^ iibrigc;? .^;.yvi.cn / Danso;
ibme uuL-cju^abct / etmaö mittbeilen i^inj
te / xov ' m aucb fo rohe ftcb tveber \
SolutioSorpev -.r.'Cr nad^ ber 5l^raffte Slugmen
SoJf$, tattcn nnnber in mt ^ ^> bringen Idfft
(Bo muf* bcr - - t^ijt jbme (je
babrcn / ^ v^;... u:eriamfei)n>
laffcn / V : . : / m mit bcn vege-i
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ibilibus in putrefadiont , /neu / i)a{;
\Hi an fernem fcjlen iVibe nid)t acr*el)eu
[an/ fonöccn berRlbe tiiu§ .(3efcl)iif lid) net^
fort / In fein primam materiam aeb^:acl;t/
|nb bann ev|t DavaujJ ein un^erfitH'dd&e^/
(ra(tii(5e^/ (}cijlltd)eiJ corpus pvobucirt iwir^
|en / ha^ nit aüeinc |ld) fefbft CMiyeiüd) tsoc
jiüem Sufttll (t)icR^bo^ n>l)eC^3olh fonftett
l&un fan ) erl)d(t / font)ccn aud) mad)tt3
)nu.ci ift / ben minbevn ^^crallcn bie fcfeiS^
le unb SSertanbi.ofeit / bic t)oi' bcc gcr^
^red)un.a 9^i>abt / unb bem nienfcbltcl)€ii
i'cib feine l)6cf))le (^Hfunbi)ctt unb Qßüü^
fommcnheit/ i\)iebieinbicfcr ücii1id^en@e^
)i'ed)Tii]feit ^uni l}cn(id)ftcn fei)n fan / big
[uff ben t)ön@ö^^bcjlinuen^üb/ jm=^
!rtrerenb iu geben/ unb beflanbiojicb mit^
iUtheilcn.
j 3u einem aemetnen (S);empc( Dielcc 9)^*ü.(^
liqfeit / fo pU ba^^tnpffcr mibetalaii/^^rporis
fSnnen (te bod) mit ihren roben ^leiben'" ^^^^'^^^
m^cicbten ? ^id)t^a(^©d)abentJnm/ fo*"^^ ^'«^^
abei: fie in ihre QJitml ober ^ ucurios (jcj=^^^'^"-
i:id)tet/ unb biefclben i;u Arcanis 'bereitet ^^^s-
»evben / ift in ibtem (ippi'öptiirtcn^rancr^
)eitenbevmaffen ^)u(tfe fi'nbcn/ baßtn'f
selben ferne/ tvte gro^ unb ßefdbUid) fte fei)/
mcutiret bleiben mag.
»Öaben nun biefe ^aroben unb uncemen
letallen/nad/ ij)tcc 3t enoi>alion fold)e
lenb / tviet^id mehr 5vrafft unb nugbarc
^^fame 2ßivcfunä n^ifb beo bem ebleften
tmb
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
320 53om©fcm&crSBetfcn/
iinD voüfonimenflcn metaHifcbcn £6cper ji^
pnbcn jci)n / ton trcld>em ob trol ßar t)iei
^b' "I)c3eii(}nif5eir vcutvdrenif
t\)ili KD um) Dod) an t)tcr«ti Ovcc aHeine Dc^
Theophrafti bcc^nu^en / Der im if>iid) de
natura rcrum f lac mel^:'^ / baß auff Öicfl^
2Bcif€ tincliccnöe CW«'tanen (geboren mu
Den/ bann einmal ()en?iß / baß nicl)r^ föi
cbcl unb wllfommcn auff' bief;c 2Belf/ bad
burd) bic 3vc(^eiyci*ation nicl)t nocl) eblev unbi
t)ollfommcncc mtbt
Ob man nunmicb mf) nv^^' ^*cr(Ia
ben / fo n^ill id^) meine ?))^einur aar
an ?:a>5 lc<ien / tfamit jtd) _..,.v.u'
©dKcibcnö niemand) ^ubefla.c^en.
Matena (^.^g j^^ j^^^ ♦>,, -^t crg^j^^^ / j-^j^^j
Lapidis rcd)tem pbilo|.., .,vl)cn i%unb unb
d^ncr €vfabrunq primam materiam tin-
rtürarfci)n/ ba^J corpus Solig , bereife
mif Frevifano, UUb Arnolde de villa no-
va , bei* in feinem ^^ud) FJos Florum ^Cf
nmbtl fajet: ©aß wie alle anbete 5!)in9i
( bevec fte fcbier eine Unjabl mclben ) feilen
fabi'en laffen / unbfold)e£5l)obe^Arcanum
in feinem anbern Singe fud&en follen /
jm^olbe*
Theophraftus im Uvfprung i)on ^m^'
l^ofen vcbet alfo :
Ca§ baö (^3olb ben (gamen fmi fet) bu
Me md)fenbeif rafft/ lagbenSirbanar biei'
erbe fei)n / alfo njirft bu baeJ © clb in feine ! ;
Svucl;i^ bx\\]m I ttw^^ biefen gvucfct^n foU i'
b«i
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
m fr eir^ n/ bi c ^rancf beitcn/ Die mir iinb Die
imcbt^uewunbcnfei)!!.
! @o mm Rofarius , bag Dccölcicfteii
SuiphurauffiSrbcn m\)t ^ubefornmcnfcp/
in ben ^mei;en ^tccl)fcm Soie , unb Lu-
na, boc5 in Sole bcflanbi w aH in Lima.
1 ^Siefcm bct)pHic5tct abermals Theo, im
J?Bucb(cint)OnMineralibus, unb faact* fo
jbie 5llc!)i>mil]cn bcn Suiphur Ratten / Wie
jCf bann in bcm 55aum Soiis ya ftnben ift/
fö möchten fte flcf) n^ol fivmen, Unb Comes
Irevifanus tptid)t: i'af bte immec l)infa()?
ren / bic einen anbecn Mercurium vivum
nehmen ivodcn / m unfcc Ferment obec
rotten 5?ncd)t
j SDui'd) bicfc ©prud)e auc^ berec ^r>*
lfl)umb cinußfam ivibevlcqet / bie ben LapU
idem imMercuriü viil^ari ftnben t)CC- '
meinen / menben üov / weil ba^ (45olb an^
IfanglicbMercuriusgemefen/unbau^ vier-
;curiober@(ein werben jbll/ fei^eö^leid) Mcrcu-
i Diel/man nebme ben gemeinen Mercurium, rius vuf.
bann alfo I)abe man bic befcbwei li^en lln^= gi "on eft
!f ollen «nb w\ Seit erobert / bie fonpenmateria
auff bie 93ereitun9 Mercurij Solis batteiapidis,
geben muffen. Ted Solis,
^ ^im i|l e^ la mol waljr / ba§ Soi an^^
fanöltd) Mercurius gewefen / aber nid;t
Mercurius vulgaris , fonften Ware er vul-
garis blieben / aber weil er ©olarifd) war/
warb Sei au^ ibme / aud> baö im2lu<?en^
fc&ein ber Uuterfc6eib hm\&m ben Stt)«i)en
ST Mer-
322 ^omCtcin tcr SBeifcn
., ■ C4.. N^'-' -'"'is 5" fpdrci)/ (0 Kise fi« mit «man
Iis uni Cfcenmil Vkrcurio viilgau , > ^ ;r.
vulfii. btt)bcn Mercurios V>on hm corporibus, fO
° ' fönb Die Luna , Mc bU) bcni ■ ercurio So- 1
Tis C)ett>efen / ^olD fei)n / abev Mc bet) bem;
Mercurio vulgari , t^ic S>OV / atfo nM)/
^im bcmc bcftnMid) / fcaß MercuHus
ßoiis , ttncjirenDei* ^raff( / Daß cv Vulga-
ris nicbt irf/fönt)erncinbefenöevö®cfcI)opff/i
ba^ bic 9?atuv in fcfn l)6bcr<2öefen / m^i
^tt\ bcc Sufalle / bw in fdnec ^inmtiotw
^ insmifcben kommen / jubrin^^n toetmoebt/'
unb Den 5aU j^efe^t / ba^ aud) im Mercu-i
aoiyicF- f io vulgari ^etwa^ betßl^icbcn 5ufiid)en/i
•"""^ n)iti) bod) (Mnt lawmmm i t^crbrief '
.S*?^^'lid)ec5lvbeit uatemüv{Tcnfci)n /ba^ feine
^ «>i^ bmmo^ et bar^u / «nb neben bec
P^^^i^^^^'^^fabvenbeit babeti ma^ / bejTcn niti
poiut memubr abn^titet) tvivb / bann er ( Mc
curius vLiie, iris);um nitubeften in bte fi.
benbe Oveßemration jurücT j;^ti:icbcn werll
ben mug / cbe ec bic(:3Dlbtfcbe?lvtber(ani=:
p,et/ (tefcbicft unb bequem jum^&Jrcf tt»ii:b/ !
Aiiaopi-aUba\v.:allcrciftben5.hrjitn<; zugeben/ baS'
nio de_^ m\ \\^ btct) / ja t>iet Sab^^n ^rfo(#
materia gen milb. ^od)T>^ei'i)tn anbcret)orgebin/
lapidis. fej) (iuej btm «iKöitienen corf>ore nid)W
iu {)ringen / fonbevn man mwfje biellncor;^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
^oraliTc^en/ ©olbifcbcnSuiphura auöbm
"filieren yiuhm unD bamit 2Gercf fleben.
35iefe muffen mit ^cficben / baß (ie mit
ben Suiphuribus per fc nic^t^ au0ncl)tcn
formen / fonbcrn mülfen biefelben mit einem
corpore einieiben / ba ibnen benn ba^ (5)e^
tt)icbte/|ie ju t)ei'eint,qen/ unfunbig/ barumb
auö unr!cl)eiöet: l>i»opovtion unticfctiae 2it:<f
beit folgen.
3m ^olbe öbec bat bieg^atur/ al^ bec
re*teunb t^cvHanbitje <2Geccfmei(]eiv ibre
S)lag ,qemu!] / baä (^^3cmicl)t 9cbübrlid)eti
mmm i bcr / fo bu fol<)ef] / ni*t jc:en
tt>n:|l.
^ aber biefer SöBiaffe ©mdumunq \)er^Aiia opi-
mögen nicl)r fo picl / bati fid) mcl)t no* an^nioatquG
bereftrtbcn/ bte baföikni.alicbbatauffbe^in Sole
rubcn / eö fcp in bem ©olbe / aleJ bem \)olI.' da, i
rommcnllen corpore , an bem bie "»Katui
auffgeböret / tmb feinet piufq
fedtion batmit f ommen Knnen / nicbtfJ
fucben / fefeen eö folcbec .qeftalt nicl)taüciii
unter bie f^J^etaden / fonbevn aud) f^ine*
talia/ benenfie bie piusquaniperfedlion^
( cuiiibet in fua fpccic ) etlicbec maffen ju^
laffen.
S)iefe finb evfra^jen / ob muqlid) fet)/
cttva^m ba^ bvinqen / baöe^ t)'or .^cwe*
fen i(]/ tmb ob aud) alle corpora in bic '23ev^
mfmvd qcben ffinnen?
. Belleben fie fo!d)ö / fepnb fte mit tbvec
eigenen 2intn?oi't 9cfd)fa9en/ benn offenbar/
Early European Bocks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
324 -Born (gtein ^er SBctfcn
tt>a^ in gilulung flehet / ctebct aud)
betSvefufcitaiion ( quoniam corruptio u-
Dius ci\ j^cneratio alterius) nnbfolgcnb^
5Joret)Um(5 / leugnen f«e aber / fo bacff
man mit ihnen / ale ^ piincipia imD
natiitlicbe demonitratioücs n>iDe):fed)ten /
mc^t Mfputtren,
@o n>tt)erle(^et ftd) b'aä ^rpment/ bag
ein pcvf«cte^^ nicbt uber^jetfect tvievben fon-
ne/ item/ Da|5 Daö jent^qc/ fo bie9?atur t)6l)ec
iu brimiennitDermScbt/ mcnfd)(ic&er $?leig
unb gSßtftanb au* nid)t bobec bvinc^en f 6n^
nen/ exempiariter felbft/ unb (jnuc^fam /
»alö nur \)on einem vegetabin jucjebencfen.
Qui nta ^er tt>ill facjen / ba§ bie cblen 2Beine
«ffentia M ^alMfkx/ f anai'f / IC* nid)t pcrfecte
vini non ^ein unb Q5efc66^^ff fcpnb / unb bag bie
datur h ^atut unb @onne / an ibncn alle ibt'e
natura ^^vafft ( fo m\ jum SBein tt5crben Don n6^
fedabar. tbenö^mefen ) eumiefen / bennod) tfl bie
lifice. Qüinta effentia^bte plufquamipecfcct i(]/nit
omienfcbetnlid^ ^erbanben / fonbcrn mu§
burd) beu* 51 unftlerö C^)efd)icf li.qicit bar^
geftellt n^etbcn/ bcg.(^(cid}cn aucb an anbevn
vegetabilibus DöV^lua^n.
Corru- cjBeil nun aöe 2lnfi6!^ bei)(^crdumet/unb
ptio feu öu(J bem ^iBJege (jenjcKjet/ t\)iö icb bie ecmie^
loiutio fene Matcriam primamanwiffen/ mit ibt
Materise. ju jßercfe/ unb bet Bci'fliorimö SU(^el)en/
nid)t bap man alfo scvjlore / bag man
nid)t^ miber irnbet / alö fielen anbern/ unb
mii; felbftcn tPib^rfal)ren/ fonb^ni baß in
fein^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
feine Mc^teriam primam mibecumb ^UCUCf Solutio
^etvicbcu werbe / n)elcj)eöauff^een 2Befle duplex.
öefc^KW: I. In
55er eine ift Reduaio in Mercurium. Mercu-
JDcr önber Reduaio m feine ^Wl/aförium.
Sa), Milphur unO Mcrcurium , «lineralifc^ a. In
2Ba(Tcr. fua prin-
9?un föüen fD(tf)e Rcduaioncs, a(Ö Da^cipia Sal,
bocbfte «aßercf / baö na* ^ebrc Thcophra-Suiphur.
ili , ein PhvficLis njiffcn foll / bur* fold)e Mercu-
QKittel ,oefc6eI)en / bie njibcrumb bart)on fe^rium.
parirt tt?erben/unb be^ (^elbeö 5Ratur nicbt Soiutio-
tt)iber fe!)n / bocb aud) (td) mit ibme radi- nis ma-
caiitor ntd)t t^ereinicjcn fonnen / döbennteria cu-
auö biefer 3vefo(utiön unb nad)fol.aenbenjufmodi.
decodio eine neme ®eburt / unb 'Sßunbi
2[rg}i«:i) erfülcjef* .
^in ®Uid)niß : fo ber 0}2enf* burd) bie similc ab
SXeroiutiön beö ^obe^^ serleqet / unb baö hominc.
tvorben t(!/ ba^ er anfdnjijlid) n^ar / nemlid)
ßlben / tvitberbcmat^ in rcfufcitationc
fo hed) mWhii merben/ba^ er alTctJ belTctt
niad)ti!5 fet)ttmirb / beffen er in ber funbli^
(bcn Grobheit feinet ?Jbmnifd)en ^eibeö
nid)t bat fabi.i] n^ccbcn fonne / benn nid)t
allein ti>irb er in Der 5luiTern?ablten unb
enc^Iein ftetigcr / lieblic{>en ®efellfd)afft in
l)Od)ilet $?,rolocf una unb 2üonnc fenn / fon^
bern mirb aud) in unauöfpvedjlid^et J^rerobe
©O'?;^ in feiner JE)cf2liqf cit c beffen er nim^
mcrmebr erfSttigct troerben Fonnen ) in alle
I anoeficbt su Sln^eftcbt /
* xfi fd)(imett/
326 ^om^ttinbtx^tiftn/
fd)amca/ unt) in ibm/ unbbuic^ ibnattci
mmt SCBeiöbeit tbcilbajftia feijn«
®ibe nu Djefe^ t)crf(dcten ©^enfcbctt
^efcn (^eflcn beme an / ba§ et miff geben
wav/ foiflbviö |ribi}cl)e / tm(jcad)t / ba^
DoUfommncjlc ader inbifcbeh / lebenbiqett
€rcaCuren (^ctvefen / bocb nicbt t)Dr einen
©chatten i;u ted^ncn ßec^en bem im anbern
3)ie|e6^ »cnnaj) bte fKefbluticn unb 9Je^
fufcitation / n)e(d)e ibt in ben (jcrinj^ern
leid)tei' unb ebe qefcbeben fcnnen / alö in
ben eblern / a\6 bat^ow i heophraftus ^e^
bcncf t mit biefen 9ißovren : S)aö gifen/ fo
<ö feinen bce^>en erften ,(jebiad)t unb re?
folülrt mirb / fan nad)mal^ in ein Lunam
ßberSoiem, bcf5(eid)en ein Saturmis
bei'umb in ein Mercurium t>eif ebret/ in ein
Mnseitred)lid;e^ gWetaü ttanfmutivet n>ec^
ben.
@old)e erflen bretjc öbec finb in ben
Slnimalifcben nur ^um'^^^beil/ in benOJe^
9efabi(ifd)en unb 0}iincralifd)en aber/^^üüig^
lieb ju fud)en unb frnben / bod) in untere
fibicDltd)ci' ^Gitcfunij/ imb .qan^lid) ab(^e^
jonbevtem 2Befen / baß bie 5fiatur in fin-
guiaritate, unb nicbt confufione fpecie-
rum ibre SuR unD ^ircfunq bat / unb ein
nm m<f) felnetn SGefen unb Slrtb fein
'^:bet( t)on ficb (ec^t / a\$ im Sole ift bet
><icrcurius ©olbtfdvim ^libit ©ilbei'ifd)/
lm^(ei^35lej>tfd)/ im^blcr^bien'f*/ tm
@cti>ad)ö 2Je^](Ctabtiifcb / na* feinet
corpoiis ouci) bec?kbcit^Son£ommenbeit
nb ©erd)icf licjfeit / flnuj^ v^oüfcmmen ober
fevt n>erben (bll / in feine trcfcntltcbc ^i)cl(
(al^öcmclbt) tefolmct ttetben muH ; unb
alfo aucb bati ®olÖ / fdOt bic $?vo^e »Dt /
üb foleb^5 iu(^lcicb/ obetvemö uad) bem an^
n.i)evi:i/aef(bcbenfoIfe?
' 5Die Gilten baben eifitcb baö ®o(b burcb Sofutio-
t>egctabtlifd)c s>3]ittel in ^Ö^^ercunimi brad)t/ nis in tna
biefa* nnig md)t im ^Infcben aUcin / fon^principia
bevn aud) im 'IBef^Jn ^Olercuviuf? feDii / beim ordo,
t>\> ec fijieid) (ebcnbiö / unb nit ccbcbltd) / \\\
ixya biefem ^mh n\^{^ nfife^/fb m\ bcc
aud) nid)t tauc^lid)/ ber/ ob er tvo( erbebe
lid) / bennod) obnc fein Suiphur unb Sa!
ifl: / lebocb i(l biefec / alö bw veciße / ^um
Sßercf etnxsö beauemliu^er / btetieil ibme
bevnad) buccb ^D^ittel eini^ polbifd)enSl:i-
phu^^s ( biefen nimpt MercMrius Soll Spel-
le nit an / unb Mercunum vulgarem^
tt)icn>öt mit i^ielmeb«: SBufee unb Seit / get*
bölffen werben f an.
S^ec aber jui^^lei* gcbebli* unb @ul.
gbutifcb ift / ift alTeine m4cbti.<^ gnuß/ aüed
©egebten/ aud) in bem t)ierbtc'n ^beil ber
S^^t ( öWn bem anbcrn reebnen ) t)cü^
bringen»
©ierenMercurium ^oben* bie Philofo-
phi ibren Mereunum,^ unb bie Wabre/
3? iiii unft
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
328 ^^om^tuui crSBeifcn/
unl) nabereMatcricim , ju Dem Unberfal
unb^l3arttcu(ar'2!?e(}c .benennet / wie foi??
d)e^ Rofarius bc^eu^et / Der: alfo laa^tti
fct^nt) ^tDei)crl(jt?5Uiff(6fimöcn Der Sor^ j
pev / nemlid) in Mcrcurium , qcbct auffi
particiiiaria , unb mmemlifcfc 2Baf[cr/ (^e^ i
bet auff Univerfaiia, unt) folget eim^ mit 5
Dem aiiDern.
vOiei* ifl Der alten mavhafftiqen ^ebr m\
in acht baben / Die Da fö^qen / macbe ba6 i
fi):e flucbtiq ( .qe|cl)icl>t n>enn Daö corpus >
Mercin ins tvicD / n?elcb^ Denn Der bW)ften
Q3erenDerunqen unD J>oeimlicbf eiten eine ifl/
Die O $ Dem ?0^cnfc!)cn ijevlieben unb
jC^caeben ) unb bintviDer Daö Voiatile fixum,
Dafi nemlicb Der Mercurius , wmittel*^ Der
cuffern '^Bclrme unD ()ercI)icFten Sufafe/ fiä)
AU ^Bafier rerolt)ire/t)on Der 5IDDttion fcfcei^
be/al^benn er Durcb feinen eignen Suiphur,
|icb in fein Arcanum Decoquirt / unD ^uni
Lapide coagulirt / on Deuie (jrolTe ^rafft
befjnDen wirD / alle (55cbred)liöfeiten Der
^mfd)tn unD OT^eraKen / Dod) in untere
fcbieD(id)er95ereitunö/ abjunebmen/unD in
unterrcl)ieDener Seit unD rotb ju tingi^
ven/ t\)ei§ nici:tciemeinLunam fonDernLu-
nam rixam , unD rotb flut (^olD : Denn an
Der n>eiffe / Der ?0]anqel nit am 2Be|en unb
Ärafff / fonbern aüeine garben Der Medici-
na befinbltd)*
5ü|D ilBSolpotentia & efle, unDn^irD
Der Sarben aud;/ Da man Daö 3votbe nid)t
^rwor-
Ocorgij Ph<fdro>7Ü. ^29
en f)at/aucl) bte M ateria Lapidis bei' @on* w>io non
iHcn iufluenwn bebuiTi<5 / materia benn^t fine a
feniec jii l()m*'}>urir«cation unb3\€fiifcitivnimaii-
tion bec ^Se(]ctabi(!jd)Cii uiib 5imma(ijl1)enbus&vc.
'«icbt cntbcbmfan/ barau<? ibie^lnmutici^getabiii^
feit unb nottmenbigct 35ei;)]anb unterein^bus.
lanbcr / unb batnebcn önuflfam offenbar /
ivarumb bieMateria non ctlicben ^)imm?
'lifcb/öon ctliiben Q.X<5<^tabili(d>/ »onanbern
'2lntma(ifcf) y unb abev anbern OD^ineralifcl?.
aucb tt?ol t)0(i etlid>en aflct' loicrcrlet) 9?a(u;
icn / unb bod) von einem leben recbt unb
it^arbaffti(i benennet n^ocben.
2iI|o KoxiS nun bu/ unb ein leber 9?atur'.
ifunbtßev m\ |ieijTi(jet5lrti|] awt biefec COIe>
'bitation nic^t oüeine bie Matcriam Lapi-
idis utremqtanijita & propiorcm,fönDem
aud) ben modum fcparandi Me Media ,
Svegimcnt kö$?ctwö/ unb anbete 9?otl)-< |^
'bmfftetfenien.
2Bec afer fold)^ ijorncbmen ivill / ba^ Opera
ntit er in fetiet 5libett ntd)t ecfif'vcn bleibe /tionis
foü er folgmbe ^>uncten in fleifflijcr od)tprscept.:
babem
k I. <2F«1 alle ©abcn 'z^w ohen herab/
nbll man bie^ben anfön^ltd) / utrb fietia<^ in
I Q50tte(^fui'^)t / aucb von ^oOfimben / un^
jbepecftcn ^<n?ijTen / unb mit uttablötTt<5cm
liebet bei) tcm ^llmad^ti.qenC^^ött (bod)
i feinem 5ßil^n alleeJ heimgcfieaet ) cmt]'(;
ifu*en. 28 t) (goU
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
330 53om0temt)er2Betren, ,
2. ^oü man euflldid) &bax nnb UtK
tM\^ h'bcn/nicmanbgriE^ernif^ acbcn»
5* S)ci'^ant)9riff aller gjotbbutft b
richtet fct)n.
4 ^id)t ubmiictt / fenbct'ii alk^ mit
gutem 55^t)cicbt ^Dvnebmen.
f. J)aö <2ßetcT in (iillc treibe« tmö
!^evricl)ten.
6. ehe et bic »gmnb anfc^ict / jld) D
SRatuc ©ewonbeit unb ^iccfunöcn nv*
erfunbigen / benfclben M\\ «acbabmen/i
fo tt)ivb ©OQ:? alö bie QfCavbeit felbft /
ben / bec ^Bavbeit / nad)ftRbenben
' <l)ec / m et anbetH bav^u ^itfcben / baö
fttiben laffen / bcffcn fid) Hernes unb an-
Dete Phiiofophi ib boc^ txfumt unb qe^f
rubm^t babcn / ober bod) )iim minbefteu
alfo t)tel/ baß IVO nii;l)tUnlt)cira!jter/ bod)
''T>atticulatitet ben Metallen «tmaeJ / bann
ben ©enrcbeit euffecHd) unb imerlid) 3vatl)i
fiefcbafft merben fan / bar^u 'd) einem /cj^
ben i^Otte^ vcicbe ii / unb
©e.qen t)on .t^tc(j(n
tt>unfcbe/ tu
Fints Theoria^
mmmm
PRA-
PRACTICA
Lapidis Philofophici,
GEORGll <^ HSDRONIS
%ODOCHERh
f 3el / bie ba tim^ auff bn^J ®i>li>
\WUX\ I aUfJ bemlclben Genera-
_ lern Medicinam in corpus hn-
jianum & Mctailicum jiibereiteti / fei^ni)
kt CWeittutifl / man foKe bnf^ feine ©olö
m bcn 53cv^en ober 2Bafd).aolb nehmen/
Hinn ba<^ babe / mW eö ncd) niemals in^
fetvcc fommen/ alle feine gi adus »ollKm*
id> bei) ftd).
f Sd) abcc berichte bid) mit QBarbeit/ si?«frt)^
mg fein (^)olb fo i)ocb ßrabirt / aus bem©o'> p
'Ber^e nicbt Bmpt/ a'ud) fe t)ollfcmmen^*'"*^ii-^««f<f
itid)t/ bcmc baö S^^mer/ altJ bie bod.)|le 9lei^**^^
tiöung/ nid)t etmaö am ^5en?lct)tc cnr^icbe/
^)cr bievgeqcn hoher ^rabire / jumal bajJ
, Bafd).oott) / an bcme man jimlicben
befinbet / njeid}^ ijl bie Q3evfd)n)im
)m(s ihrer unerfanbten unb nicbt ftcbtba*
I ;en-?lrf-nicalifcben51rt.
^ SDien^eil aber ba^ Propofitum i|i / bad
P^eunf»)i*e machen / nehme td)burd)ba^
' Vctt>er fmtrte (^oolb / barrf id) mid) f etncd
I 2lbjian(]ö befahren / tt>ie ben lenem / imbijl
I )a^/burd)ö gcmer gefaubcvte (})olb mir ba^^
Ijfifle/ mi beme gebe bu alfo ^iBercT.
■ 9}imb
P
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ii2 Pra^ka Laptdü Philoßphici,
^Uroce§ un& TOm fein ®olt) au^ ber Quartier p
s^ewiaung fcßacffjlen 9eRi)eit)cn/ oDerirein bur* Dci
t>ce©olC>c^, ^ntimoniurn J^C^t^lKHUnb aup;qealuet/i)a£
föbtte in feinem apprcpujvten ^Nuffei: :
jeud)ö in bie bicfe / unb la|? in betJtule jij
Cn)|lallcnfc!)ie(fen/ btefefollen/ wannbu
®önnetn einem guten / gegen Mercurid
afpe£^u mit bem Arcano Tartari , und '
addition •Spiritus vini , bec mit Spiriti
animato gcfidtcfet/ etn^efe^t / putreficirt!
unb SU einem Mercmiu vivo t)ei:n)anbeli
werben / bicfec bann bie ndbere Materji
Lapidis Philofophici ijl.
@ö bu aber gemeine @a(^i in bti
6(e\)ation bringe^ / mogft bu baö pucbtig^
corpus Soiis , bui*d) hulffe feineö befonberr
^affer^J / in einem fKubin rotten €n)fta{Iij
mn@ublimat an feinem öa«^en?eibe erbe4
ben / ba bu benn per Retortam ^um Mer-'
Mercu- curio vivo j^u rebucim miffen tt)irft / biefcte
nusboiisjvfercurius tfl febt ebel / bu babeft nuni
tioeldKn bu m\k^ / fo Riebet er einen ^caex
i\x>\tOit I ben man mit gröffem 9^uö ben
5vrancfen abminiflriren ran / i)on biefem
^]>rÄcipitatD melDet i heo. im^ucb de vi
ta longa , aifo :
f^itaw \mi ber gan^e ®runb berÄun(
bafi bu nemlicb bcnMercurium Solis mit
gieig madt>el]/ unb folft ivifien/ ob m\ biefec '
iVfercarijMercurius bie >))^etaU nit tingtrt / bag er
folaris bod) einegnug pollfommeneär^net) fet)/bem
vires. menfcMicbeniSorper feineöefunbbeit VDtber^;
umb SU bringen, Stern/ *
Early European Bocks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
3tem/ in curamorbi sjalljci tticlbct/
^ ebne t)ad Sövollat im ©runD<j an bm
anfeofcn nk^f^ lcl)aftcit.
5(n einem ani)crn Orte fpmtt er : ©ö^
üforonat fo «uf^ Dem ©olbe fompt / mm
l|u eö pr^ccipitivcp / ift baö ^auptftucf in
iiiira morbi ^allici , unt) anbm bcfi^mV
iteen unb unbcilfamen ^Tvancfbeiten.
S)tig aber bicfev pvcccipitirter Vercu-
us , un.(^cacl)tet et ouö eini'm befldnbiqcn
,5rpore ijl / nit tinßiren fan / inUifad) /
♦afi er a!*j ein Merciuius alfejnc ftd) nid)t
beitcr al^ in einen prfccipitatumfK^fdbJI
lat ergeben f6nnen/ barumb ernittrans-
hutationaliter, fonbern QÖdn niedicina-
^^ter mrcf en fan / bu .qcbeft bann mit ibme
Mf\ anbere ^vt ^um 2Cercf e/ alo folget :
5)ractica aiiff 5)rtrttcular^
arbdt.
►^nn nun bcr Mercurius Solls be^
jcitct/ bcr nun / a(öicl).qebaci)t/
^iS^.iMn mef)r alö eine4i pr^ecipita-
um \)ot (leb rieben fan / uiib berbalben in
einer ^Irtb fcrmentirt treiben mug / fo feil
'lUff ein5)hmf MeicurijSoHs i.fiMj) qc;
Drocbeneö unb fo tveit jei'florten Q^mk /
fi)a§ e^ per fe im $?emer ol)ue minevalifcbe
SlulTe in fein corpus tciber fommen fan/
'lUffacflremt tverbcn/ tt)irb ber Mercurius
')ie Sciem gar ö^f*n>inb annehmen obne
Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
FraWtca LapidüPhilofipbia,
Sy\% I wirb fiel) färben / al^ ob eine p^^t
" rflt ©affvan in etn^Paffcr gefbaj
t\?du/ üocl) ift Die ifarbe nit bcRanbti;/ bani
fo Dct Mercurius nur auff ein iDiertcl (gfun
De (alö bann gcfcbeben mug ) (^evic^en mit
erlanc^t er leine gavbe n^iber/ fepnb per Kf
tortam gefonipt erbeblid).
<J>ieie werben mit einanber in »iei
2Bod)en prscipitiret / unb fo'^enb mi
Mercurio vulgari auff ^leicfeen 'ib^il <W
gmentitet.
^llfo fa« auff alle en3i.qe Seit OTonatl
eben im $?erment eine (latlicl)e ^lugmentc
tion unbDvebuction burd) borafaten Antf
ir.oiüum eifolc^en / babei) bcrfudienbe^lj
tip unteibefe / biß er be^ Unii>crtai^
evlanc^et / leinen ebrlicben UuteibaU b(
ben fam
SBtC mit Mercurh Solis, öl
baj^ Unit><rfal ju proccbirm.
>2lnn anfan^li^ ber Mcrcurii
.Solis bereitet ift / foö er in eine
!®Ia^rd)alen auff warmen ®ant
über in ber ©onnen/ nacb feiner 21bfüffun^;
n>Dl abj^etrocfnet werben / bann ein paoj
mal burd) ein ^emifcb ©d)affenleber ö<
brucf t werben / barmit nid)t^ ftaubi^e,
barbei) bleibe / fonften barff biefer Mercu
rius feiner fernem (Säuberung / ba§ e
burd) bie SaUa in bcr ^utrefaction obc
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Gecrgtj Phäiärontö RoäocherL ssr
ublmmticn »cn aller ^crt'cftreitct cnt^
nöcn/ fo tft bc!) Dem rcften corpore So -
: ol)ne ba^ nid uherflu|rt<ieö nocf) unfaii^-
M I Wm\{ balTelbe m 6en DreDcn et)cl^
ten/reincftenprimis jufanmien ^cjcfc^t/ baß
^ alfc f emev ferneren eaubepunq/ Dec
ßlble.quna Der Scftictfcit fcjneö compacten
^eibe5 bebuffic!.
, ^ad) biefem foü er fvibltmire tvetben /S.biima.
DurcbDaÖ .Secretinn Ve^^etabilc, bicrburcbtio Mcr-
mirb er mm}}} inib flar/ unbinl)6t»erncurij.
,©ra.b feiner Q5ollf ommenhdt öebracl)t/bag
r m ber Dritten ©ublimafion/ n)e(c&e/nöc5
jKeinuuöcn ber ^Nhilofopben/bie Dornemb^
ift (unb e6 befuibet ficb imSOBcrcf a(fo)
Defto qefcbicfter tt>erDc; |o!cl)C ©ublimatton
<ft rtJd^t eine Srbebunq Akrcurij (bann bie^
felbe ift in Der JXefckifion corporis in Mcr-
jcLirium unb anbern Sublimation flnuß^Sublimä-
fam sefcbeben) fonbern ifl eine 3evftorun(j tio
sub!imat%burcl) bcqucmcie 'l^utvefactton/iofonhi
:n\t)cKterDerAercuriusiebenbtaer/betvea.-cc<
lieber / fubttler/ burd^brinr^cnber / unbi;ur p'utrcfa-
i^mctur gefcbicrteruMrb/ in feinem q^bur^aiö
Illeben ^efd)ir2 / unb bequemen 9veaimcnt
!bcö getrer^ nnvb ft* ber Suftanb au^ ber
i^^f ^ V^}«^? « ^J^fti'n f*eiben/unb baö mer.
cunalifd) ^efen aucb öefonbf rt \m
. $Diefer nun al|b t)Oilfommener acrci.-
itti.qter/ unb gum gOBercf c(ai.i(icirrn'N:er.
jcurius foli mit bem brepffi^jlen <5:i)eil feir
wr ect)mte/ (^«iicntia? Soüs fevmcRtirt
tvev
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Praßica Lapidü Philoßphicu
werben chn emicjenfevnern anöerec ®m(^o
gufaf^ / in bocbticv bei' ^^.onnen gjcaltatiom
in ein bicf e^ 3:t)riiiaülnjfcl)/mcbt [)obe^ (i^lai:
fefjen/ baftdbe Hermetice ficjilliren/ feinen
Circuiiim obec ^phaeram burd)lauffen i
»>irb e^ in einem ^oJ^onat anfaben / etn?aö
acat\)lKb SU tvevben / flicffen alö Raffer
bernad) (cbtvar^ a(ö ^ed)/ laffet in bet mit
ten eine Heine 3nfel / biejejj abec bep mev:
tem nod) nit baö fSabenbaupt.
2Benn fid) «ubie3nfelaud)t)etlöbren/
unb bets0]ei'cuiiui5fi(b nacbevjelqunqDiej
leilct) Satten ( tt)eld)e bod) bei' a>fatDen4
Ph
pnorum. y^j^i^jj-j jj.jj xc>\^^i in ein lebenDigen
Mercurium, bei' veriis Mercurius Fhilo-^
fophorum uttb ein ftrenc^ee ©ifft mibe«-
alle 5trancf beiten / bod) unbcquemlidr
ju ^5ebi:aud)en/benn et ben mcnfeWicben U\b
jucileid) bud) ^etftccn/ @d)it>cif;/ Utinunb
(Stuelganq i'einijjet / JK)aIö unb?^Kunb
k%ui vütewol bai)e(be ohne alle anbete ^Uti
bicinen n>ibecumb bucd) ftc& felbll bcilet/
au^biefem bat i heophraftus feinen Azot'
bereitet,
2ßenn nun bet Arbor Philofophorunn
jum Mercurio Philofophorum tlDOrben/
fo halte bac< ^mt immer fort in 9leid)er
<2Barme/merbcn ftd) i^omCO^ercurto^copf^
fen in bie bobe / unb ^u obc^ll am J&immei
anben^i
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Georgij Phddronü Rodocher'u
nbencTcn/ unD wiDec bevuntev faüen/ unb
alfo faüet / ^(jemiiinct ein Slnfeben/ al^
ein abgetroffen fem (gilber/ unö tvebret Da^
aufflkigen unt) niebeitallen fo lange / big
oec OKercuriuä aüec einjeblic^ tvIDer ju
SBoffei: miii) / alöbcnn ferne Anima offene
bat / m6d)t fid) abec au* begeben / baß
jold) 2ßa|Tci' einften 'tropfen mig auffflei^
e/ unb mcrallitcbcö 2lnfel)enö / al^ üoiv
/oibei' abfiele / njelcl;^^ bid) nit menbig ma?
*^cn foll / benn e^ beine Slrbelt nur t)erae<'
mifjert»
@o aber \t\^t ntcbt mtber flefdbebe/ fo
'h?irb jtd) ein 2)anipff folaenbö feben (äffen /
Oer (t* in 6(ifc!)en 'iropffen anbdnflet/langi Aurum
fam t)crab rinnet / unb conbenftrt/ biß cöP^^^^^^«*
^u einem fixen unb be(ianbirten i3e( i^nt /
wclcbi^benn ber Spiritus itt/ unb baöivar?
i)afttiCJ aiiriunpotabilc.
^ 5)enn biefeeJ Oe(d ein ^ropffen ein
an^ C07ag 3Beinf^ blutrobt tin^cjirt / unb
Durcbtjcbet anber^ nit / unb no* viel ge^
fcl)\vinber / alö ein Spiritus vitrioii ein ge-
lein Gaffer.
Ob man nun m\ bie bocbgepretfefe
Mcdicinam, alÖ baö Aurum potabile, aü-
l)ier bat / ift bod) nic&t ^uratben / bag man
DaeiJnftrument iffne (eö urfad^e <^ benn
Öie groffc "^IM ) unb bie Operation jevOo*
;*ce / bod) fo e0()efd)ebe/ foi|] feindofis ^um
il)od)j]en bret) gutta?, melcbe j^enug fm\/ bie
lallerfcbn^erctlen unb ö^fal>rlicbften Ävantfr
$3S Practica, La^idis •
IxmxxxixWCi
^sxw fortUJfahren/ H '^^ acfaficn/ fo t
füll man r^vr rrciiqec " or^^^*- cn/ <
jbtvirDöi cbc; tkinä
S5ob<m fallen/ halb cinanbcriRtvetteti/ unb;
atfo/ oM jefet aemelbt iocrfv\l)icn / biß c^^ a'leö'
|u jiclbem 'pult)cr ft>ocbcn»
9llfo n)irllu an cjncm^efcn öcß ©ol^
M alle Dvcn prima DoUfömmÜ^I) / bed) jui ^
iintcrfcl)ieDcncn3etten/ fiefehen baten / alö
am -ÄuifTer Die ® eele / am Oelc bm > piri-i
tum. unt> am qclbeu 'Jpult^et beni'eib/baö ijli
Mercu^ium^ Sulphiir imbS iL
Unb feDnD nu an btefcn Dret^en V)OÜm
bcad)t alle pt)ilofopt)ifd)e ':^U'betten/ xmt\t
S?amen haben mögen / mit berec t)i(»(füki^^
gen ^efd)veibunaen/ fi'e basJ 9SBcvcf / ba^i
O'on t)a^ 5td)iunq unb Sl^iß etfi^berf/
nocf) fd)tt>evcr mad)en / al^ eö an ibm frlbit
ift / ja nod^ m^^l \)cm ved)ten ^it^ege Den
@iid)er abful)ien / ba bod> bev Mercurius
Solls, burd) bie "-'*'-^c.?)ulffc ber cuffer^
lieben ^v^-^^^ ' < . ^ mneil«d)enSn^>ön^^
bcrift/ |v Jlco nmcfct/ bennerfic^;"
fclbejl fobut / fich fVIbii fublimiit / Md) \d(
bf(i ir.ebv.tccibf / Heb tobtet / ficfelcl^^'
bejt icbeubia / uiit^ d) M^^ar beftmibi^j;
mac! et ' ntm tjl mir ojeid)cr ^drme / wit
bem aelbtm •l>ult)ev fcvrjufabitn / roirb
Cid) bi<f fiilbe m m tw^jx^^xw i bej^nad)
5Dim^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Sj^rgij Phadronü Rodocheri 3 S9
uncfelqran^ / unb mm ^öbffcbivaröc
al qcmad)ran] verlieren / n^elcbe baö l)öd).'
gelobte fKobenl^aupt iU/ unb ba^ gnbe t)oU^ ^>e«^m«
fömmenevScrjlöninq/ «nb ber •$incfnr a^^M^^*
hmi fül,(|enb^ tverbcti ficf;/ el)^ bie 2Bdll^
e cclatifjet / tvmibciiiche / aber nid)t lanq
kaänbtqe ^.yavben ( bie man benn bcii
i^fatren|cl;n)an(^ nennen ma.(j ) bißrrej^enr ^^«^«n'
aucb fllimmcnbc ^(öninilein er^e^qen / bcd)^'^^''''"^*
balD »ergeben / unb anberc an Die ©tat
fcnimen. ^
g^enn e^ nuenbficb bie gBeiffe eclan.5:)rc2ße*.
et / man ein lebeö mmhnmmt
•JiCtau ju qurem bcllanbißcn ©über / ja
-'«ff^^ "^ftHiiche (inßferen / bann e^
ivciij^olb ift/ müngeje ibme ni*tö/ alö
fem bie ^ai'be.
! ^affe btt aber biefegi^ejjTe nicbt febc
be leben / fal>i;emtf beinern fon to2)ie.9(5(h<
m vb fid) bie 2Bcii|e na* evianmer ^bat
mibe / m l)obe (jilbe / iinbauö berfelben m
^cbadacb^'^arbe erbeben / tn mk\m bu
fonäe/ tni9trenDengaibe nocj)
5Ulbietbatmanpeifeaam medicinnm Medici^
en mcnfcblid)enj!cib auff feinen bScMen "^^i^*>•^^-
. sr^dum ber C.v-,unöbeir nnb OJecmn ' t/n^»"^>
'^«^^ t)i^^afuri)ei(ieben
.bKfet; McJicin« ber in^rcfs , £i()ne Den
Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
^40 FraBicct Lapidü Philoßphicu
in f etn ^TJctall ^eben ttucbe / Den foll man
ibra(fobet)brinöen: .
Tinaura g?tm ber bevetrerctt vied.cina cm^Sbcn
Metailo- fege Ihme jube*J aaevi'einertcn^o'be^/f)utv
ram. bett ?:beil / lag jufamnicn flicffcn / nuff i
m ©tuni) / fo i^)irb^ bfud)i>i n^cvbcn tt>ie \
©laö / unt) i(t nunii^ebr ,unn tin.Qiten auff !
«üe untJoUfcmnienc dKcfall bereitet/ e^tin* «
gicet aber ni*t «tne^ ^mU fo wel al^ i
De^anDcrny bann am?vJercurio, Luna,l
jove , Saturno, biemeil biefelben fa(l lau*
tec OT^eccutiu^ fepn / tingivt fic au* biefel^ i
ben faft ^at / aber nicl)t atfo am Venerc , ;
t)ie nicfet fo t)iet Mercurium bat / unb nod)
tninber am Marte , ber febt arm am Mer- •
ciirio ift / benn nicf)t bie ganfee Corporali^
tet / fonber« allcinc ber Mercurius be^
gSrpetö tinöitet unb t^oüfommen öcmacbt
tvirb«
^ aifo ijl nun au* t>on ber Medicina
Metäiiorum bericbtet / bie bin^wn auff :
corpus humanuni untu.qlid) / eö werbe ihv
benn burd> ein bequem aquam extrahen-
tem JUdleid) bie ?:mctur Sulphur Solls,
au^9ejo.qcn / tt>e(d)ö alöbenn grog ^HJun^
ber tbun tm*
Rceimcn ^^>* tft bitit-erflelliq v:>m3veöimeiu be
Ifinis gewer^ / be69lcid)en ber Jc^t / in welcher
' man mit ber ?lvbeit |um i£nbe gelangen
I maß/ etnjaö f ldrltd)ev su bericbten.
Ignis* hu- £)aö genfer ift nad) ^J^einung Aiphi
midus« dij unb Aiuioldi de villaNova, ^inn?ar^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
1
^ Oeorgtj fhi(dronü RodocherK 341
mcr 5Kogmi(l / bicfe ^tmn ifl ui)i big
{?ju edanöter Dvefolution/ «nb@eparmiOH
' puri ab impuro , unb Dec cefolmwiiDcn
J^atenen jjon Mwcurio Solls , big $wni
lAuro potabili.
\l\xt Koagulation bte iratme af*en mit
idJen il)r€n ftei^cnben gradibus, Denn bec
jgjöuir 2Biccfun9 gibt ccJ / ba§ jur ffoo^
!.qulatton einei corporis refoiuti , einec
tro^eiTcn/ unb nic^f feud)ten 2Bdrme t)Ott
notben.
J&ute bicb aber/bag bu anfange ni^
^qefcbn?inbe fabteji/ fonficn micft bufcblecfet^
I (td) coasuliren / unb bic Pbilofopbifcbe djer?
'fection ntcbt erlar^cn. mögen.
man aber- ton ben Rampen unb
anbern erbicbt^ten fubtilcn Sctt>ei^2Bef^
; cf cn fubulirer/ ifl ebne 9?ötb / bctcr in <ini^
■ger ad)t in biefcm 2Jjercf ^ubaben/ fevnb
inut tton benen erf lullet/ bic cnttrebet poc
! anbern baben ttoücn gefcbcn im I fll^ bät#
! ten fte bi§ SBercf ^uhanWcn me br 3GBtf^
ifenfd^nfft alö anbete / ober ba^ no* dr^er/
Ibag |te ©eleöenbeit baben / ben f^utber^i;?
igen Q3erlager bcflo imMw anjufefeen/
\ya ubemben / m » tvenn eö feb( .aefd^la^
uQen / ibre ®öcbe befto beffei* ju bcfcl)üncn/
\c\6 ob im Svegiment be^ gen>cö aeimt
3cf) fage bit aber / bag bet? Noblen af^ Per ign^
le bdn 2Beccr / big jum Pollfommenen ^n^ carbonü
^iir be/
342 PraB'tca Lafidis l'hticjophicit
agit vul-be/ dcfotigiöoi]nbi'acl)t tvctbenfatt/tt>ofern
caaus. burcl) bie öcbubvlicbe cufferlicbc jcfet anc^c^
beute c?)i(je / bic üinerlid)C / bie beö (^au^^c^
^eicf ^ Siec^iccc unb SKciftet tft / entjün-
bct n>itb.
1 1. Sic Seit betrcffeube / n^ill man anber
Tcmpiismiff biefcn meinen bet alten 2Be3 / nid)t
perficien ju()leid) bte Materiam fampt bet gelt unb
di lapi - unfcflen y>crlieten / muß man ßcmad) fab^
dem fcf- rcn / berbalben bae Snbe Dor anbertbötben
quianniis^abvcti fd)n)er(icl> (gefallen tvhb»
Theo "JÜDl mit n>dve eö / b(^i^ man bte QSer^
phrafti tuv(;>unc^/ nad) i heophrafti :07einunq/ mit
fw|er9ö?0.bei^ uoil)cn l'on?cn VKofcnfaibenblut / unb
Dem (fluten be^ njciffcn 2lblcc^ baben f ßnb?
U. '^ber meil unbef anbte/ unFunbtcje 2ße?
nid)t ebne 3i'^9<»tl<? .qctvanbelt werben
tonnen / ijl fixerer auff ^ebdbnten vgttap
fcn / ob fie Aleid) etma^ umbjucieben / M
m\ iurid)ten tt^DÜen / unb bennod) nad)
»erlornec Seit unb ?D7ubc / erf^ tvtber an
t)aö Ort fommen / ba man anfangö aufS^
öan.qen. %
S)ie(e6 ift nu meine warbafftij^ie looün*.
führte Pradlica tapidis Philofophici |
auff n^eig unb rotb / auö einem corpore
Soli? , Dbne ^orbcbaltung eine^ v£)anb'
griffet C t^i^ntt meine tennini Artis bif nit
t?nfunbi.Q) mit feinen (^3efd|Ten / $?emcr^==
f5ici3!ment / unb anbete "D^otbburfft / o\{ö
biv an ^a^ m^Un/ bag aud) nicbt^ man#
sein fan* j
Sßii'b
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Georgij Phtidronü RodocherL $4 $
^irö Dir nun (?3 O '5' ^Mw 1
Irtann nid)f ^metfrcln (fr / m^i m (oU
' ' .qi'offer ®d)a^ m t>\t offen f?cbet / fo
Du suftoerft beä (leben QSQtM
htxMm '^mnenö (Jhie fuchen / Ciebe
' -rn bcmi8i(beC^5£>tCe^ ( mdht oncjefeNn/
acibctben/ pureren / ^uDch obec nicht
iht\m$ (^laubenö;;©cnoflen feon) mtvltd>
ubc}^ / fo n^irb eö bic (u beiner (gcelen
©tlii^Fcir .(\eteid)en.
©O'^:*^ bi* unb bctnen Q)et(!nnb ri*.^
(ig leiten tvoOe / fo(d)c bobe ^^eim(i.qfe!tcn
LAlücriicI)^$ufud)en / n^arbaffnq jfcbcn/
I unb flebubtlid) ^u .qebVi.tif'-cn / bem bicpf
l einiaen/ ewiqen / allr A]cn^O^^ /
■ ®£)tt sSat tet / ^Ott @ohn / (55Citt bei*
(iöen>, (?^ct(l/feD?Knbm/ greife unü
&tt / t^cniStingfert/
SUIduja.
mm
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
344
V.
mdiut mutfxm /
Igtn S!llcl?i;mirttf($ fftr|^
Unfern eteinö/
CMercurtj^
Äüj^ htt ©fein Der SDPciTm / t)cn Dm 57a<
tuvfunbigern burd) c^cbufn1jd)e»S)ant)driff^/
mit ^uljf be^ Sunifchcn Vuicani,
bereitet Witt) /
S5on
Einern n?oIerfa()rnett '^hiloßpho
befd) lieben.
5)tfputation t)cß (öolbcö unö
dMercurif , mit bem ®tem ber
SBeifciv
'@ fcbtcibet ein tvotbaffftöet Phi'
Jioiophus nlfo : 35eD beni allmäd)^
^tigen / unb bep meinet
©ee^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
U()ra(ter Dvfttcrf nea. 345
@ec(cn ©eliöfcit/ jcigc icl> euch Da^an/
ibr l*icbl)abei' bic|ct' haHid^cn Äiir.ff/au^ .ae-
trewcm ©cmiitl) unt) COiitK'iben / bc^ !an-
flen @U'.Den^^n / DaO unfer pan$e^ '3Pcr(f
nur auö emem SMn^c entfpvincje / unb i»
.ll)m lefbfi »oübracht mt) / ut)i) nid^t mebr
Bebavff bann bec ?Iuffti>|iina unb ^ßibcr*
bdvtun^q : Unb folcI)e^ niu^ o,c{d>cben von
ftd) felbllcn/ iM)n ade frcmbbc ^S»ing.
^leld^mie ein&^/ bad m einem trocfe--
nen ©efdf? über baö gemer .qefe^ff / unb t)on
.bcr 2ßarmc ju Qßaffei* tvicb : Sdfo aud)
mit unfevni ^® fein / unb bobarff nit mcbr/
bann becJg)ulff burd) befJ5;ün|tferö^anb^
laxbcit/ unb bc^^natiulicben^^emerö/ bann
( t>on ibme felbft vennag er folcbeö nit/ trann
er ö(eid) en>tq im gibreid) k^t i batumb
mug man ihm bdffen / aber nit alfc / baß
man ibm ttolt'e fren>bbe unb tvibermcrti^e
35inöe jufc^en / fonbevn alfo / n)ie unö
baö Äorn nuff bem ffelbe gibt/
unb n5ir muffen eiJ mahlen unb bacfen/ ba^
mit e(5 iSrob tvevbe.
' 5l(|o' bter aud) / C^iO^Q: bat un^ bie^^
\t Sr^ öefd)a(Ten / ba<5 n^ir allein nebmen /
.cn groben ^eib ^erflären / inn>enbic, ba^
.flute bevaue! flauben / bie Uberpütti(ifeit
binme^^ tbun/ unb auöbem®ifft ein ärfi^
neo mad)en,
Unb ^i^mi ibr^ beflo be(Tcr »ciuc.
' moget/ ttMÜ id) eud> ein fein^kfpvo ' " ^b
SDifputafion / fo fid; jmifcben bem ^. ai
2? t) ber
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
346 umita mutttm.
^ct 2t:cifcn / bem unb Mcrcuri
iu^^ctraacn \nt i fuff^rciben / baDuf* m
i'anöfud)cnDen / lo mit ben fKetöüen unD
s)}?meralicn cmaö ttjjfjcn umbiuqeben/
lcic!)t(icl) jum recl)ten förunb romm'en mS^i
Unb ivtü t)Ort nSeb^n fcr)n / baß man
dn lebe^ 35in.a im gvbrci* tvol lerne et«
fcnncn aujTcn unb innen / unb tva^ eö itUk,
(sScunöe Dcv "^atuv t^ermJ^cje. TU
^un baö (^Olb unb bcc Mercurius fcm^
wen eiiiemalö einem @tcin / mit ^e-
»aptwtev 4Danb / in miüenö habcnbe /
|u ubttn^inben»
Unb ba^ (^olb fienja an gav trofeigef
2Bet|e unb fprad; ;
^aö ©ort).
5>u Atfttiqcr ^urm unb 3)racl)t/tvat?
Mmb tl)u(lu bicl) Uber mid) unb meinen ^33rU''
ber MercLirium crl)cbcn/ fintemal id) ba^
ancri)Od)fte / ebelfte unb beftdnbi^qpe
fall bin / unb alle en unb ^)erren /
aud) ber gememc s)7^ann/rud)cn ibrett9veid>-
tl)umb in mir / unb meinem trüber er-
cui io , fo bu böd) aHer ?9?cnfd)en unb sj)le<
lallen Seinb bifl / unb meijl/ bag bie sojeDic i
m!cb bod) rühmen unb preifen iur ®cfun
^eit ber ^TOenrd)en.
S)arauff anttvortet unfet ©tein : Z\t
Mt> ^Dlb / ivarumb aiirnejl bu nrcbt mit
1 unb befrasa bi* / tparumb es
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
' Übe?
2)aö^olb: ©0?;'$ 1. . u gl)«
e / ^cf)6nl)eit unb ben 3\ul)m jj^r^^i^^tt /
arumb belebtet mein bic aanl?e '2Belt/
eil ich aud) Da^ alfcfbeftmibißfli ^}KtaÖ
in / in ^mct unb auffcrbalb bem 5f cn^civ
,„^»cvn)egcn tvcvbc icb aud> von icbevman ^jcb
'^efcabt/ bu aber bi|I flucbti^ unb tnirfi trctDs
5c{i / unb bctrcugejl bic i^iitc / benn mon fi^
i)ct/ mld^e mit bit orbcitcn / bag buibmn
^au^ ben J^Qubcn entfleu^cfl
J)ec ©tcin : Siebet (^5oIb/cö i|! tt)Ql)r/
10'^^ bat bir ebrc/ (gd)cnbcit unb ^e*
gdnbiqfcit löcrlicbcn / unb füc folcfcö foUu
^jO^?: biüicb bancf bar fci)n/unb nid)t ans^
ere neben bir ma^im i bag bu micb aber
bffb \>crn!d)te(l/ba£^ tf)u(l bu mitUnmarbett/
5unb id) Tage : -Daß bu nid/t ba^J (^3ölb bift /
bamn bie Philofophi fd)reiben / fonbevn
baffelbe ijl in mit tecborcjen.
Sann ob e^ n)ol tt)abr ift / bap id) im
^etrej |iüd)tia bin / fo n>eiftu bod) tt?oI/ baß
.td) m\ 050^0: unb bor ?Ratut alfo bar^-
!§u ^ei'ovbnet bin / unb fe!)n nnifi / unb mci-
ine^lücbti.qfcit fimpt bcm^Ubcifci' pt /
lunb fo er biofelbe red)t fan au^mbccn / ft>
bleibt bod) bie btftanbip,c igecl in mir lißen/
bie iDiel bejlmibißec ilVbcnn bu 0>olb / unb
ittllc bciitc Q^ruber unb s)}HtacfelIen / unb
tan fte fein Si^w nöd)<25a|Ter \3cr^ebven /
ncd) t^etbeibcn / itcil bie 2Bclt jlehet :
*f(bcf / baö in mir ift / nid - '
Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
348 U()ralf er ^fiittttfxm.
(go bin td> aud) ntcbt fcf)u!bta bnran / fö'
niici) t)tc ll!d>cn / m\(bt mid) nic^t vc*t au
bciten ober bereiten t'onnen / uni) mit ojft»
fcembc unb njiDcimetti^qe 55in(5C/ alf^^SBaf-i
jcv öbtjr '^i^uber / ttnt) tegldd)en iu^c^cfe^t /
unt> mir meine anjjcborne 5?atuv unD 6m
^^enfd)afft \)amt »crDcrbef : 55aviu fo ftn^
bei man unter bunbert ^})enf*en faum ei*
nen / ber mif mir arbeitet / fonbern alle fu? j
d)en bie Äimft mit bir (^cfb / imb beinern
Araber viercurio^utJolInbringem
35aran fte abet alle feblen / unb faffcft
arbeiten/ \m man bei) ben allen ftebet/ baß
fte nicbtö au«5cid)ten/ «nbibrC^lb unnug^
licb annjcnben/ barüber wberben/ in^r#
nfiitb ö^ratben/ baran buSoi ammeiflen
fd)ulbi(^ bill / nuMl bu fcnberlid^ ml weift /
baf^ ttir!Tcrl)alben mir fein tuarbajfti.q (^3olb "
nod) ©über f an ßemadit n^erben / fonbern
icl) mma^^ alfein / warumb ^'bfi bu bann
|u / baf? aße ?aSelt mir mei(lej5 ^beilt^ mit
bir unb bem Mcrcurio arbetten/unb n^ann
bu aufTrid)tiö tvdreft / unb cbr(id) be^ebreft
^u hanbeln / fo anirbcft bu bie ^cnte t)OC
<gd>abcn warnen / unb barumb fan
vooi mit 2Barbeit fß^en / ba^ bu fe(b(l ^er^
felbißeSS^tricger bift.
3d) will e^ beweifen mit ben ^btlßfb*
ptim J ba§ bieÄunft mit mir unb meinem
SJruber Mcrcurio fan loerbracfet werben/
bann
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
U^raltcr fHitterf neg. 349
n lies bm Hermetcin , ber fdncibt alfo ♦
ie ®onn ijl fettt-,?]uttei:/ uubbcrSD^cnl)
(1 pjine O^^uttei / Deftti tcl) meitc Dec @en*
Stern/ tb fimibi Atiftoteles , Avicen-
a^ FIinius, Serapio, Hippocratcs, Dio-
orides, Mcfuc, Rafis, Averrhoes, Gc-
er, Raymundus Lullius , Albertus Ma-
nus, Arnoldus de villa nova, Thomas
Aquino, utiD wl mbm \mi)xi bie Icf)
ürfe halben untcvlafCe.
S)iefe fchrciben alle (auter uub Hör/ bag
i)ie Q:ittcturen/fott)olalö Die «^^etallen/ üon
Siiiphur unD Mcrcurio jufammcn (^efefet
unD compönirt tverbcn muffen / unö bec
Siiiphiu feil rotb unt)etbvennlidl) unb im
Sewr bcOdnbig fci^n / unb bec Mercurius
foll (auter unb r(ar puv^itx fei)n/ unbfd)i*evj
ben obn allen Umbl'd)n)eiff / unb nennen
mid) mit tarnen offentd*/ unb fpred)en/
bag in mir Q5o(b bec n)olßefüd)te/ bclldnbi*
ge / unt)erbrenn(iö}MOtbe ®ulpl)ur fct)/
'mid)^ bcn n)al)r unbpffeubar i(l lebcrman/
;ba6 id) ba^ belWnbigfte s5)U'taU bin / unb
babe ben allecbcilen Cchn?cfd / ber nid)t
im gei\)er »erbrenncn mag / unb ganfe fiji
S)a fte( aucb ber Mercurius bem '<^')0U
bebet? mit feinem reben / unb fprad) :
M<>' toiu m\)t / me fm ^)cr2 Q5rubcr / baö
!®o(b/ erjcl^lct WU/ unb buid) bie benanb-
muuu O^t^itter fan ben^lejeu werben»
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
J
550 uimittt^üxituxhm.
fic sa>ci) \>or allen aitDcrn 5)lcra(^en fim
Jie^ unD e eit mit einanber garten }
ft>e(cl)ö aütin bievau^ Idibtlic!) unt) au^iensi
fd)fni(i:1) äucifennen/ {)ag ivcnn btc<!^)Clt)^'
fcbmiijbc pöer anbeve DerqIcidKn CKeiflcri
wa^ v>et(^iilDen moHen/fonnen fie ba^ ©olb:
utAbnncI) Merctirium m<i)t entratbcn/forn
bern alebalb ebne 5?c|cl)nunimö unb mt\
öeringcc CKuN ^ufanimen \)cifu5eii unb
löeteiniö^n / foirc bcnn nicht mit (;t'o|>
fcr^c ?Diul)e / unb mcbrerm $?(eifi / unb lan^
ßcrcc unb^lcbeit .(^cfcfcckn?
Unfet (Stein : 55a fyml) unfet ©tem '
tv)iber mit lacbcnbcm 5}}Jutl) : '^mmx tbtc
fet)b iille benbc ml nuntl) / ba^ itwn tuti)
aui^lacbc mit crovem ^eivcifi / unb mmbt.
mid) unmber / fonbevlid) oon bir (55Dto/ a\$ \
ber bu bicl) bod) vubmcft in \)iclen Sincjcn / '
«nb niiJ)t mebr Q3cr|}anb baft : OJJcTnVt bu 1
baß bic alten Phiiofophi nut ihren <£d)cci^i
ben fo bieg nad) allqeniemcm sSerflanb'
ßefd>vicben haben / unb oletd) na* benfelbi^
gen^Bovten n>ol(cn \)crrtanbcn fet)n?
3>a^ f o!b : ©icfe ansejoacne
<ht haben ferne Unn^athett aefd>rieben/ unb
pimmen alle miteinanber uberein mit mel^-
nee ^uflcnb / ober e^ finb n^ol etlid)e (^e^
tiefen / bie metne virtutes unb5trafftin
onbern un^itnlidnii ^J^tnaen .aefud)t haben/
0I6 in mundKCicD ^^cautcrn / ©ethtec
!8lut/ «yavn/ »ipaar^n/ ^pemiate/ unb
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Ut)ta\kx mUtfricQ. 551
fe.qlctcf)cn/ iinöbvlTelbii^en ^albentt>^^(ßt^'
mkt/ unb etttan aud) falfcb flcfcl)rtcbm :
aber bie t)or()CiTic(büen ^}c\ilcx baben ^utc
l^^cjeuojiiß/ bar?ffctt)at1)affc!(; bic il^juft pio*
^«jabt babcn : S)crmc(5«n ibrcm ©ducibcn
"^l ju glauben.
S)er (Stein : ^awxn ^ivciffdt mii\qat
/ iir,b baeJift allein ttainv bagftcbte
iKunft fiar qciviß ßcbabt babat / bccb et*
.iid>c auj^öenornnKiv Die uu anq^Cßcn ba|l/
!)enn c^^ (tnb etliche bod) tvenia barnuev
'^emcfen / bicfie nid)t<)emiti qchabt / m<f
mu mt t)on boren fam fl<rd)i'mben ha*
m I ab^c m fte nur icl)(ed)r bcn 'Kamen
©ötb unbMercurium nennen / bo^ tbuti
pe t^on tve^en bcr Unt)erflunb(qen unb \\x{^
n)nti3en / benfelben baburd) bicÄunfr m
öcrberflen / mcil fte n)ö( n^iffen / baß bie^»
felben nur blofi auff ben tarnen unb auflf
.öerd)riebene D\ccept unb ••Procep fallen /
unb bencren bem SMn.qe im (^vunbe nid)f
nacb.
, Slber bie ^erftanbf.cien unb Sleiffiacn/
)\t lefen mtt sv^erftanb unb bebcncfen allei
'ivül / ivie etuce mit bem andern ubereim
ttimmet/unb rd)cp(fen barauö cinenC^Hunb/
"inb evftnbcn alfo aujj bcr .specuiativa unb
i>ptud)en bcr ^Dbilofopben / bie redete ?Wa^
tect / tt)e(d)e fem Phiiofivphus niemals öt>
fcntltd) m!i|emcm recbtcn 9?amen bejd)rie#
Sen ober mtgejeiaet.
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
uijxaiut ^!^iitmhm.
bcrocijcn fie fclbll/ ba Ite fpccc^cn 3
m uacl) gemeinem g5er(ianD am oft
f" ' ' ^cn fcl>vciben / öa baben ttit m
: n)icDuvcl)T5iöurcn/®leid^nufi
fen unb ^piüd)cu veben / ba babcn n)i(
n)arbafftiö barimtcc bte^unfl an ^aQ(^^i
U\M unb tvo fte i)on©o(beobet Mercuri©
fcl)vciben / mdben fte bod) cttva balb bec^
nach / inib evflarcn )1* felbllen/ unbfprc-
d)cn : S)aß ibt (^iMb nit ö<ttiein ®olb/ unb
ibC MerCLirius nid)t flettlcinCC Mercuriusi
feo / benn ba$ (^olb mäge me(^en /dnen
QSolJfommcnbcit nimitiet miUx mmt)ttt
ivcibcn/ barumb baß cö fcbcn iu einem jian§
voKfemmcnen ^)}?efall n^orben iR / unb fo;
man il)m fd)on feine ??ai'be bunbett ma<
len I Kmtl(i*er 2ßeife mit ibm av*
bcitet/ fo fan unbi>erma(5^ nid)t mebf tbun
unb fdtben/ ober rin^qiven/ al^ eö S^^^te unb:
•JmcLUvin (id) bat.
Sai'umbfd)veiben bi' Phiiofophijttian
foll in unvollf ommenen Spinaen fucben / fo
n^vb man bie QjoUfommenbeit barinnen :
ftnben / wie bu folcbö tm Rofario lefen 1
ma.^ift,
3>eß(\leicben ld)teibet Raymundus Lui-
Jius , welcben bu felbfl für ein Saugen berufe
fen baft/ olf^ : b^ff^f tverbcn foU/ ba« 1
mufi nid)t t>ollf ommen fet)n/ in looKfornmes^ ;
nc!» Singen Dercnbcvt fid) nicbtö / ver^ ^
bivbet cb^ ö^nfe un^ gav.
\
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
J. SDaö (35o(b : 3d> mei^ ^tvar tvol / baß
Ä baö @d)rcibcn / baö mag abec^on mci^
rHiem 93fubci' Mercurio t>cr|lanben mt9
' )en / bec i(i nocf) uti\)D((FDmmen / unb fo
t)tr unö bci)be miteinanbcc t)ermifc&cn / (b
3i?icö cc t)on mit tollf ommen .(|cmad)t/ beim
pt ift wciblid)^ / unb td) bin mannlic^^ Q^e^
Td)lccl)td* $Danmib fymljm bie Phiiofo-
phi : S£)tc jCunp icn qmi^ ein Homo^jc-
ineum, bai'umb jt;)cr; bu hat ml an Den
5D7enrd)en / baß fein inb obnc ^a\m unb
:2ßeiD fan ^(^cbobcen b :vbßn / fonbcrn mit
tl)«r beijbcc QJevmifdv nq* @old)ö ift aud)
an allm ^biercn / fb baö $eben baten /
(eben.
Unfct <^tctn : -Dein QJcubcr bcc Mer-
:uriiis tfl smac unüoflfommen / aber ec i|l
iid)t bec McrcLiriiis bev ^Bcifcn/ unb tvenn
\ht eud) b^JDbc jufammcn t)ei'mifd)ct / unb
Diel gabt im ^ferner ftunbet / |o n?arc c$
ieud> aud) unmu(\Iicb / baß il)c fcnnct n?ar^
fbafftiq miteinanbcc loereiniqt n?crbcn / Ibn-
. (bec fo balb bec Mercurius Da^ '??ctv»c empjin*
,'bet/ cntn>cid)t ec V)on bic in bie bohe / \\nt>
jfublimict ftd) oben an / unb la)l bid) im
"icunbc Um / cbec fo ibc mit fd)aciTen
Baffccn jufammen ijeftqet t\?ecbet/ c^efbl-
biet/ bijlillict/ unb coa^qülict / fo (^ebt ibc
sbod) nid)t mebt alö ein cotbeö ^iH\)ec uuD
l^caecipitat.
Unb t'D man benfelben becnad) t\>ivfft .
muff bie unPoUfommenen ^ictall/ tiui^ut eö
3 «icl;t/
i
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
354 UbraltctfHtttcrfrtcg.
njcbt / fonbetn man findet nui mbet fo Diel i
t>ßn Dir C^')Oil) / alö im Anfang Dai'ju fom^ =
mcn ijl/unD bein^Stubcv Mer^irius it>dd)t
aar ton btt.
S)a0 l)aben bie (Sudlet bei* aici>t)mct)
t)te( 3abi' bero gnugfani evfabven/ unb finb
ntcbt mit (levinsem ©cbabcn innen mp
Den.
2lbet ba^ bu bid) refetitfl auif bcn
©pvud) ber 2Uten : S)ie ^unft fcp ganfe
ein Homogeneum , unb ba|5 ^ein 5Cinb cb^
ne 5B)annunb ^eib fan (jcbobren
unb meineft / bie Phiiofophi n?oIlcn bic&
tsnb beinen 95tubcc Mercurium babnrcb
Derfteben / ba(5 ift aud) nid)t/ unb mirb toon
Dir übel t)cvrtanbcn/ ob ftc n^olbiermit tecfet
unb mabt fd)t:eiben,
Unb id) faqe bic in bec ^ßatbeit/ bafi
big eben bcr €cf ftem ift / ben bie 2llten qc^
lec^t baben / bamn pcb oiel tau|enbflCjlo|Ten
i)aben.
sgrjeinft bii/baf? e^ eben mit ben ^ctal
len / 9'cid) al^ mit anuern ©inaen / fo ba^
tcbcii babsn / muffe jugeben ? Unb bir
fd)iebct biccmtt n>ie allen falfcbenSIvbeitetn
bev 5CuiT{l / tDcnn ii>v rold)e S^inge lefet in
bcc 'J^bilöibpben >?u{bec / fo bencPet ibt ib^
me im ^3cunbe nid)t tveitec nad) / ob eö
aucb mit beme/ fo iww ober l)evnad> ftebet/
uberemtiimmct ober mt / bennaücs^ / m$
W alten Fhiiofophi Don ber 5vunft / mit
bev^Uic^ea |isurti(ten Sßßomn belcbriebcn
baben/
1
)
^ Labenz Da^ voixh mt t>on m\t attein »erftan-
ben / unb v)on feinem anDern S)inge auff
■ Der 2BeIt/ Denn allein id) tbue c^/ unO obne
mi* fan fein flerecl)t unb tvar^afftiflöolt)
nocb ©ilbec gemacbt tvevbent
' Q5cböt ® O ^ ^ / för^flu n<*t öec
©unben / unb fd)ameft Md) nit fo(*er 2w
gen ? bag bu fb öermeffen bl|! / unb aüe^
tva^ fo m\ tveife unb (^elefcrte ^euu m\ bie^
fer Äun(! mel I)uubcrt3al)c bcröt^fclniebeii
baben/ bic allein/ ber bu bodb allein ein eini^
! örobeö / loemiffteö unb unreine^ 2)in3
biß / jumeflen barffil / unb be&nne(] bod)
felbfr/ baf? bie 5(utt(l dn Homogc
feo/unb fprid)ftnoc() ferner/ bogoufferbalb
beinet/ alöbeöuniveridiis, fein n^acbaff^
(^olb nod) @ilber fonne flenmd)( n)er#
ben / fo bocb n^iflentlid) i(l / baß ibc iDiel / (o
fleiffiö unb embfifl gefucbt baben/ unb etlid)e
anbere ^Bege/fo Particuiaria .(jenanbr njcn
ben/ öefunben/ unbflleicbmol üon benfelberi
ein guten ^ug böben mögen»
Unfcr @(em.
(iebcö l^Dlb t)er«)unber bi*m'c5t/
bir 0a^i babe / unb bei§ micb nit
ntlid)unb umDecf^dnbfg lucjen/ bie^-
alter bin bann bu/ unb ob icb i)kmt
Qmn batte / folft bu billicb meinej?
3m
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
356 Ubralter mtnfvm.
Slltetö \)evfd)oncn / t)icu>cil bu mi mifii
Dag man ba^^lltccebvcn feil.
©amit tcb abcv ben?eitc bag ich \v>ai>t ße^
fagt/ SU ^ettunö meinet ©)ccn / fo tvill tcb
folc^eö tl)un / Duvd) Derne anqcjoqcn« ^IJ^ei-
Her / bic bu ja nicbt V)ei'n?crffcn fanjl / unb
ecllli* fcbveibet Hermes a\\o : ^ßavbaif
(iQ/ fonbct ^uqen / .qen)ifi/ unb auff ba^ al^
Urwavbafftioftc / bal5 bifi/ ^o unten ift/ ijl
öUid) bem obcrn / unb big / fo oben ift / iji
qleid) bem untern / Damit man fan evlan^
gen mvaM ober SllNunbcr^cicben eine^^
eini.(jen 'I>in,qcö. « . ,r ^
^5tem/ fofc^reibt Ariftoteles alfö : O
tt>ie?(i baö fo ein wunberlid)^ 35in^^ / bann
eä bat aüeö in ibme / \m bebüif en / eö
tim W) felbft / unb fcie^^t m\ ibme felbft
wiberumb baö ^eben/e^ tjermablet ftd) felbj]/
fcbtvangett fi* fllbjl / unb gebietet m\
ficb felbjt/ e^ erl6fet ftd) felb|t auff tn feinem
eiflenen 35lute / unb bautet fi* mtbetumb
mit bemfelbcn. & UMcbs^eig unb cotb/tjon
(id) felblV unb \w tbun n?eiter nid)t^ batju/
§t>cidiibern tDtv aud) nid)tö / fonbern bie
C2biqf eit unbC^robbcit fd)eiben mit bat)on.
^vtetn/ bet Philofophus Piato fpnd)t
x>on ' Ifc : £ö ift eben ein^ unb eineciet)
$^ina au ihm felbjl / bat einen £eib / eine
©eeTe/ einen C^cift/ unb bie t)tet' Clement/
iibev bie e^ ber2fd)et / unb i(l ibm ntt von
nötben / t)onanbevn£6ipein etn^a^juent-
trennen / batw e^ ö^bi^cet fi* ftlbllen aüem
[ t)on tbmc / auö i^me / unb in ibme ftnb al-
le ©ina»
' llnö berec S^nciniiTen Unbtc id) Mr gat
^ t)tel t)öi'leßcn/n)ci! aber ntd)t loon uötbett/
i lag kbe ber 5t'üi^ b^lben untern>eqem
5ibcr bag bu melbc t)on ^atticularett/
bamit bat ciJ eine fo(d)c@cleßcnbetr:Sö Sni)
tlicbe fo mett mit mit f cmmen / bag ftc mit
; 1 meinen tinqirenben(35ei|i bafeen f onnen aiiö^
j sieben / unb haben ben ju anbern ^Ketadett
I unb ?>;)^incralien wrmifcbet / unb mit mkn
I Sli'beit^n babin bcacbt / bag icl) tvaö n?eni=?
! gerö t>Dn meinen virtutibus unb^vafft t)ott
I mir .(jebcn bensjJJctallö*! / fo mir efiva^^ ju*
{ getban unb »erwanbc waren : "iBelcbö abec
! gav n)eni<ien jc^eratben / unb babenc? einfJ^
I tfteil^ obne (^efabt funben / unb njeil fte ben
) Uvfprunq nit etfanbt baben / n)Oi*auö bie
l Einernten fommen / fo haben fie bevnad)
r nicbt metf er bamit fort gcf onbt/ unb ift bocj»
fein fonberlicbcr öro(fer'^0?u^ ba .aemefem
Sibcc ba ftcb bie Äunftlet tteitec mdb
einem ei.cjenen^Beibe hatten umbaefehen/
nb mid) mit bcr(elben »ereinij^ct / fo hatte
ich taufcnb mal mehr tinqirn fonnen/ bmn
alfo haben fic mir mei«e ?f?atur nur mit ben
fvembben Singiui mbcvbtu
!Sarumb ob gletcbn^ol ettt>a^ ii^icbti^e^
gegen mefner rcd)tensö^acht ^u reebnen ge^
funben/ ift^ bid) bafielbe t)on mir unb t)orf
feinem ober auö feinen anbernSDinflen ent^
fprungen.
3 in S)a^
3>ö U^ralter fHittcrttieg*
SDu baft l)ietmit nicbt önuöfam tmkf
fen / bann ob tlc m\ fcbteiben t)on einem
SDinflealletn/ fo bic t)iev Clement / unbcin
fcib I @c<l unb ein <^eift in (idb bot / bac^
l)uvcl^ n>oWen (te bie ^incturen / h)onn fte
oüberett einem boHfommenen €nbe ge^
bvad)t tfl/ t)erfieben öeben : 9?icl.>t^ betio
tt)cnijier mug im Slnfang t)on mir @o!b
unb meinem S?rubet Mercurio , ate
nidnnlicbem unb tteibltcben (gamen / ivie
»er 4ud) flemelbet / ^urammen ^efe^t n^er*
ben / unb n)enn wie mi^i^efccbt unb ^uc
^inctuc wörben fetjn / al^^bünn |tnb n>it: bc^?
be ein Ding/ bat>on fle fcbreiben.
Urtfer ^teim
€^ tfl mit nid)ten alfo/ unb icb babe btt
t)Oc flefagt / baß e^ eud) bct)ben nit mu^^
lieb tfl/ benn ibr fepb betjbe nicbtein corpus,
fcnbecn jnjct)/ unb fepb im (3runbe bcr
tur tt)iberwerti.(j.
2lber id) babe einen unttcnFommeneti
feib/ ein reinen burd)brin(jenben/tinöireni5
ben unb beftanbigen ©cijl / bar^u einen f la^
ren/ belfen/flud)tj.qen unb ben)e9lid)en Mer-
curium , unD vermag baö alleine / ba§ tbr
cud) bei)be rubmet/ unb ibrö bocb M)iuxi
m^ii f benn in mir ift baji pbiloföpl)ifd)c
(^olb unb ber Sßeifen M
©arumb rd)reiben bie 21 Ifen : Urtfer
©fein i(l nid;tficbti9/ unb unfern Mercu-
rium
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
j llhtalkx ffiitUthm. 359
pum fan man mdu befonimen / Dcnnauö
f Den \m^m ocbtcn ^[DiTcrn/ unb fan feinet
iobnc baö anbete juivccic (jebradn tveibcn/
jbacumb mma(S Ic^allctne nidnnltd)en unb
1 tvetblid)cn ©amen / unb bin .qan^ Homo-
jgcneiiin, aud)n)etDe id) c^cnänbt Herma-
jphrodites, t>a^ be^euflet aud) Richardus
Anglicus, unbfpricbt:
Sie erfte Matcria uttfer^^fetrt^ tvitb
, flenanbt Rebis , baö ift ein 5)in(; / Daö t)Oti
• 9?atuc ein jmeDtad)e Siöenfd)afft in ibm
loerbcvgen bat/ unb tvirb aud) öei?anbt Her-
maphrodites, büßifi ein ?»)^atcri / bie man
' ( m(S)t fan ml eif ennen / ob e^ OJ?ann oDec
' SGBeib tft/ m\\ e<$f(d)auff bepbc^beil nei<
! öct / bavumb w\tb6 auö einem S)in^ / mb
I d)e^ ba^ 2Gaffer bc^ <56rper() unb^eijleö
tfl/ ein ^^ebicin .qemad)t.
2)abei: n>ivb o,efaflt / baß biefe Webicitt
burd) ibre ^raaOucfe loiel ^auen betreu^
flet/ bie ^un(l abec erförbert nur ein'JMnf^/
t\)eld)eö l'eberman tvol bcEanbtift/ inib t)iel
,1 n)unfd)en nad> b cjcm / unb ill bod) alleö ein.
einiqe^/i^mift nicbt^ ^ut)ei\qleid)en/unb itt
bod) (jecinc^ unb m\U\l 5lber man fcü e^
nid)t Detacbtcn / bcnn ed macbt unb w
bringt n>unbetbd)eS)in0*
Alaniis Philr,r(jphiis fprtd>t : 3bt2lt'
beiter biefer .^unR / ibc folt fetjn eineö fteten
2BiIIenö in emrem Ißevcf / bag ibv nid>t cv-
ne weile ba^ i baf^ anbermal aber ein an^
Deiö anfabet arbeiten unbiuüerfucben/
3 m hcm
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
36o Ul>i'aItiT ^vitteitriC!}.
bann Die Äunfl nidjt in t)cv ©ienge ber 1 1
Specierum, fonbem im 2t\b unb ©eifl.
ilnb ffic eine ®ari)eit/(o i(^ bie?92ebictn c
unfecö @teinö ein S)inq / ein^efäg/ einel
3ufammenfu;]un,i;/ bcnn alle g)2eiflerrc6offt
mivb mit einem ©iii^e anic^efanqen/ unb mit :
emem !S)irt.ae ^(jeenbcr/ mietvol bic Phiiofo- -
phi , üutjecberqen ber 5tunfl / t)tel anbete >
2lH\()e fiiraebcn / al^J flete Ä'ci*ung unb
Q]cvmifcbun,a / lublimicen/ ju reiben ütib iii r
tiDif nen / unb mit mie t)iel ^amen eö fan ;
unb ma,a (benennet mccben / bie aiufflofung
bc^ &xpM ger*iebct nit bann tn feinem
eigenen \5lute» ;
Geber fd)reibt alfö : 9rm ©nrnbe bec
^Jaturbeö Mercurij iji bei-Suiphur, beve^
t>Düfocl)t/ unb bißenvt burd)lanöQ3erl?at*
i'un.() berSett/ in b^nSlbern ber CDiineren.
^mmit bift bu/ (iebeö ^olb/.(5nuqram uber^
tviefen/ baf} folcb^^ in mir aüeine ijv unb bag
id)öaüeö allein termac^/ obn beinunb aller
beiner ^:8ruber unb ©efelfen ^)ulffe/ unb id)
bebarff emer ^ar nid)f / aber ibr bebürfft al=^
le meiner / beim id) fan eud) aHe QSollf om^
men machen / unb an (^vab bober mad)en/
a{$ ibr Don ^atur fci^b»
5Da tt)urbe baö C^5olb jornig / unb n^ufl
tvetter nid)t^ antn^orten/fonDern bmti)f
Wmt ftd)mit feinem grübet iMercurio,
unb mürben einß/ fie beobe n>ölten jufam#
men einanber belffen/ meil ifcrer ^cene /unb
unfer ©tein nur einer mare/ unb meil fk ib^
me
\tmi mit birpuiirn n<cb^i ab.vv:tt»inn.n li öd).
im / ^mitm ii iutl> i m Ini^bcr
i 'SflachV mit Dem @cl)n^ci'Dt umbbrtiKU !!
Unb t)a bcr ^\imvff anp,i€n(^ / lieg ui^jcr
ptcin strafft t)on jicl) / unb ^tj^oiet m\b
: ubem^anbt fie bet)btvimb V)eif(b(an(^ Wa Daß
•man Don il)ncn i)avnid)ti^ fd)cnmiid)tt'/ »oo
fte binf ommen ivarcn.
5llfo babt / meine lieben t!nb (- oft?
ifurd)ti.(jen/ein mabten unb ()miajtimcti
ifcicbt / ben ®cunb M ^llUchocbftcn uuD
ifofllicben (g<bafecö vccfteben/ benn f^iit
iPhiiofophus bat fid) jemale fo mit ent-
Woflet unb an'^at^ qeben.
j ©acumb iO «ucb nicbtö mkn^ m\ nS^
Itben/ fonbcni bafi ibt (r^O^ ^ bittet / auf
baß et eud) loer^^nnt / folcl^fJ tben?ceö Ä'lci*
jnobö tbeilbafftiq tv'erbcn/ Htm&)\(imf^
)fet ewcc ^Uvnunttt/ unb fpifeet mt @inne/
iunb lejct mit Q3crflanb/ unb arbeitet peiffiic^/
(unb eilet nicbt mitbiefem fÄ|]lid)cn^ercf/
(benn e5 feine natui1id)e 3«it baben/
mic baö Obfl auff bem ?:Saume / cbec bic
Ktcaubeo am ?Keben|]ocf : Unb (<Db ^ut^
!5ßiIIenö unb ^ucbaoen^ / anbev^ (^0?:'5:
itvirb eud) nicbts^ j3eben/benn^£)'^^3:gibtö
1 bcnen / bic beciebren ^uteJ bomit 5ufd>atTcn /
lunb nimbt^ benen/ ober häUe ihnen m/
bie bSfeö tiamt n>oUen fürnebmeii.
fö£)tt flcbe eud) fernen
öen / 5(men,
0
OPUS
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
362
VI.
OPUS SATURNI'
Ob«
bm wrtrefflicbm Phiiofopho
JOHANNE ISAACO
HOLLANDO
befcbrieben/
lum beflen and ^iecbt
dornte.
[linfttgcrMcr/eö labert
[^^e Phiiofophi ml t>on bm
Plumbo Philofophorum
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
365
.rieben / miM nuö ^em
intimonio bereitet toitb/vcit btt
fiiius gelebret: olöblu ic|)ber
US Saturni,
)eö Jjortrefflid^en phiiofophi , m.
(ohannis Ifaaci Hollandi, tllCbt tJOtl
Hm öemeinen ^kt) ( tpo nid)t
bielnte^r bte x-ateria Lapidis , bar*
)urc^ angebeufet ) Juüerftebeit
tt) / fonbern »on bem
hilofophico.
Jp)ab ce bertocrten bem tkbi
jdbtK btefer jtunft jum beften/
m bem ^rtumpb = SSagen beö
Antimonii brucf en (affen/meil eö
t)cn ^tein isnis erflären fbut.
;[ Ob aber ber gememe Satnrnirs
bte Materia Lapidis PhlloCophi (tP /
elfen tüirfl bu auö ber (tbenje*
ettben nacbfolgcnben^etja^^
tum «nb £el)ren (^enug*
fam^ericbtempfan*
gen. vai&j.
OPUS
364
OPUS SA TURNI,
JOHANNIS ISA ACh
HOLLANDL
In nomine Domini : Amen.
Materia
lapidis
'Sin föU tviflVn / bag auö U\
f^ütiirno fonipt Der Lapis , b(t|i|
^atiirnus ^ir^J^.^nion nennet/ Lapidem PhilofoiJ
Unb barumb : <2ßcnn er i|t t)DlIt
bvacbt / fö ti)ut et ^])rojectiün fo ttjol in bee
i;0?cnfcl)cw ^cKtnam / vor allen ^ebrecben;
bic ba ffö^enfcben anfommen mögen / »oii
innen unb t)on auffen / mie fie fepn anb
i)ei(Tcn moaen / aL*i in ben impeifccten^es
Caüen.
Unb tt)iffefumar meinÄinb/ bögini
bem ßanijen t)egetabilifcben 9SSerrfe fein
Nr unb .qvoffer feecret i|l Dann im Saturno.|
Di£nitasS)an» mir ftnben im ^olbe bie ^erfection
Saturni, ntd)t/ bie ba ift in bcm Saturno , bann er I
ifl in feinem innerften cjut Q5o(b/barinn Um
men ubcrem aöe Phiiofophi , unb9ebricl)t i
Snm;na-il)m anberjJ nicbt / bann baß man erfl ab-
toüJs- tbue/ ma^ in ibm iibciflufTicj iji/ ba^^ ift/ feine
proccf- Unreintöfe4f/ unb ibn rein macfce/unb bann
i\is. fein innccft auffcn febre / ba^ i|l fein rotbe /
Sol ex unb Dann ift er gut @olb / unb @o(b mag
Sauirno. «i^n fo leid}tlid) nic^t macb^n/al^manSa-
turnum tbut / bann Saturnus (äffet jtcb
Icid)t[id> fo(t)iren unb coaguliren/ unb lafiet
ganfe kii^tlict) feinen Mercurium t)ün ftc^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
OFFS SATFKNl&c. ^ös
en/ unb bec Mc.lu; lus , mVXyix. ^om
tur no c^cjc(^en tvirb/ fo er tvitb öevejnij^ct
ib fublimicet/ al0manpfTcat>'«ercurium
I fublimiven / id) fac^c bir / mein Äinb/ baß
'•nfelbic^C Mercurius fo tft / bct
ercuriiis, fo t)om ©olbc ijl au^gcjoc^eii/
allen 2Bercfen ; bcnin ift aturnus in tei?
em innctilen ©olbe / al6 ec in ber "3Bar-
eit ift/ fo mug aucl> fein Wercurlus a(^ j^ut
et)n/ al<^ Mercurius t>om(^olbc ; baumib
ag icb cud) / bflf? of (Ter i|t in un^
^erct / bann (^olb / unb njmm tl)i:
, ctlt Mercurium aufJ bem (?)Cli)e i'cl)en/
mülTct ihr ein (janfe fiabc baben / ba^
I iorpusSoiis m Jffnen / ebe ibc ben Mcr-
xturium t?om ^olbe auf<jieben f onnet / unb
50m ^aturno jiebet ibr Mercurium int^ier^
leben ?'a,qen/ unb fct>nb bei)be (^(eich gut.
21Soit ibc ein 'Ißevcf macbcn au^ bem
olbe aüein/ fo muli ibc ^tvei) Sfahr barube t
ubeiten / foU eö n)Olfien[iacbt fenn. Unb
nn 5ßercf t)om Saturno t^oUenbet ibv trcl
n bveiffiq obec jn?et) unb bceiffic) 2Boc()en
^um Idnaiien»
llnb n>rtnn fie bct>be trol aemöd)t fe^nb/
fo fct)nb ftc bet)be filcicb qut Unb Satin n n s
tieftet ntcl)tö obcc .qac treniß / unb ift ctne
fuc^eS'-'it/ unb .qerinqe ^libeit / baöfaa
•cbeucbbeDbec2ßaii)(it.
0))ejn iv tnb / ba^ fcb(ic|Je in bein Jö^c^j
lunb Qßertlanb / berfelbij^e Satumus i|] bet
|®t<jin/ n?elcbcn bie Fhiiofophi nit nennen
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
^66 OFFS SArFRNh
Cum ve- tvöflfcn/iveld)^ g^ame big auff biefen ^aj^ if
nit cum \)erbi>i\qcn ßcm^fcn / Dann tv>ufte man bcr
Theo, 9?anim/ rDÜiDcn t)icl fet?n/ t)ie ba moltei
arbeiten/ iini) bie Äunft folt j^cmein nrerben*
m\\ fein 2Bercf furfe ifl / unb fönDev feflen/
line f leine unb rcl)(<d)te 2(rbeit.
SDatumb ijl ber 9f?ame »erborgen blie»
ben / uinb bc^ bSfen miüen / fo bavaiu5 f om^
men inocfcte : 2lüe nnmberbavlidie ^arabo?.
len/ bie bie Phiiofophi wbecft/babcn ge^»,
fpvöd)cn t>on einem ®tein / tJon einemi
dD^Dbne/ t)on einem Ofen/ einem '^Jaß/ bad
i|] uaeöSaturnus, bann man barff xix^U
ftombbeö barju fbnn / allein n)aö ücn ihm
fomjpt ; bevbalben fo ift niemanb in biefet;
^elt fo arm / bet bi^ 2Bercf nicbt mocbt
atbeiten unb fortfe^en/ bann man ma^ t)on ;
Saturno tVöl mit leicbtec 2llbeit Lunam_
macben in furgec geit / unb in ein tt>m^
längerer Seit / fo Soi barau^ tvetbem
Unb ob fcton ein Sl^enfd) arm ifl / fo fan er
bod) mol baju fommen / bann maji man
im jufe^en ben ®tein bec ^l)i(ofopben ju
macben.
In Satnr- \>ixmml mein Äinb/ alle^ im Sa-
noomniaturno befcbloffen / (o t)on notben ift/
bann in ibm ifl pecfectec Mercurius , unb
in ibm fepnb alle Sarben biefer ajelt/ivelcbe
in ibm f 6nnen offenbar n^erben/ unb in ibui
ifl bie recbte fcbmarf^e / iveiffe unb reibe
Sarb : 3n ibm i|] baö ®mi)Ui er ifl um
fet JLaton^.
Exem-
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ISAACl HOLL.ANDL ^6?
y Exemplum.
n Wtt baö ^ttipccfcct iff/ \m<s
^ ä)en 2lUöc nicl)t \)ertraflcn/tvic tlein aud)
ttare c^^ nuc aud) «in © tciublcin/ef^ folfe
rt)m c^roft'e ^etn antbun unb macl)en/ alfo /
\m6 DcvOT^cnfd) nitflenbö folt bicüwn firv»
hen / ab^i fo man s<iturnum nimpt / eincc
^BDnen(^tcfi/ rdn (^efc^abet / (cblecbtunb
^ unö / tl)ut ba^ inö Sliitje/ foll ibro fcttwn
5d)nicv^cn bcrbrtiiöcn/ baö macbt / baß ec
n (ctncm innerfUn ^cvfcct ift / gUkbitie
baö (^olb öbei: gDcIgcftcin.
2llfo mß.act ihr mcrcfen bep bicfifn unb
unbern 3\cbcn / bafj Saturnus unfer pbilo^
opbMc!)et<5tein unb unferLaton bai^^^pis cx
luö imfer Mercurius imb unferSuiu mit M«rcu-
rteiner 2rrbdt/flcincv^unj] unb Äoften/unbno.
in fuvfecrSeit <x\xtm^m tvi^b.
rl $Darumb Dcrmabne tcl) / me ?n Äinb /
inb alle bie (ent^en/ bie feinen -^T amen f cn^
len / bag ibr feinen iJRamcn Peibor^en bfll^
iti t)ör bcn ?D?enlcl^en / t)ön treten bei< bo^
en / fö baburd) fommen lolte / imb ibr foft
<)en ®tetn nennen unfern Uton , uHb
)cn effi<5 Gaffer nennen / barinn man un^
crn ®tem it>afd)en foU / bifj ifrb«r ©teilt
jnb baö"2ßaOer / baten bie Phiiofophi
(b t)iel (^rofTer Quebec ,^cfd)ricben bubcm
ftnb iM'el unterfcbiebene göBercf in bcm
^meva(fkin/unb fonberlid) in bcm ©tein/
oen unö (^05^ umb nid;tö öc^eben b^u/
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
bni^on w\ n)iinl)cvbarUcl)cr ^Pavaboln ^c«
fd> Üben (inb Im :'JJinci'al^©ucl).
^bei' Diercv ijt Der i'ecl)te @tcin/ ben bie
Philofophi aefiid)t baben/unb Davumb ba§:
^r^T3ro)cction t!)ut auff alle impevfcctc 0}?c^
taücn / tnfiMiöei'beit auff Mcrcurium vi-
\ ui 1 , unt)foitanthut«c^itojcctionauff al#
ufus La-l?M'i'aiKfb^Jten/ bie in be^O}leufcI)en^eicb'
pidls. nani fommen m6c,civ t)on innen/ aud) auf
all»; a^unbcn/ jl^reb^/ ^ijlulen/ offene ©cb^t^
beii/ @cbiieven/5lpoftemen/ imb aüe^bacJ
\>on auffen an be^ ^ij^enfä^cn Scib fommcn
mac^z Darumb ftebet biefcr @tcin nicbt!
un C 'r bcm ^}?}inn'al^2Bevct / fonbcvn ftebet
un;er b:m ^^tcqctabeU'Jßercf.
Uab tft bcr ?lnfan,o t)om ^e^efabel^
55ud) / unb ^l^rtncipal / unb btcfet @tem
beMlct Lapis Philofophorum ; bet ^D^inC-
tillliein ^i\^tt Lapis miaeralis ; bet ^X\U
te ^tein b^iffet Lapis Animalis , bicfet j
@tem ift ba^ red>te Aurum potabiie,
bie cedHcQLiintaenentia, bte mit fud)en/
unb anbete fein ®in(5 auff biefet QiSelt
nid)r/ bannbicfecve:)tein*
Daramb fat^enbie Phiiofophi : <3Sec
unfein ® tein hhnet / unb ibn bereiten f an/
bet bebarff nicbtj^mebtvbammbfucbtenfie
bitJ 3)inj) / unb anbevei f ein^*
Calcina- Ätnb foll nebmen jeben / jmolff
tioSatur- funff;icben 'l>funb Satumum, bavuntct
ni per a-fcin anbei'^ OTiCtuü (lemifcbtfet)/ unblanii^
cctum. niv'cn ba(5 bünn / umb l)a^ einen övoffenfteu
neni
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
tiOLLAN DL 3ö(f
lern 5tcug l)alb t)oü ^tm^^^i unö mach
en ^ui() mol .qenatv / unb fe^c i&n in
n \(km^ baineum , mit) allc bret) ober t)icc
acje rc{)abe er abe Den calcinicrcn Satur-
um toon bm iaminis , uilb famle 11)11 ju^
lammen / unbbifi confinuivet/ big funff
öbetfecb^ Wunbbabet/ bc^ calcinimn sa-
urni, bann \)M ^utcngcbitltllirten Sffieim
i^xQi unb reibt bcn Saturnum bamitaujf Anim»
einem Sicibeilein gvxv l^.'ein / ba§ man mocb^ Saturni
te barmit mablen / ct^cc ettvaö mit einem extradtio
ipinfel au^flceicben / 1 cnn nemet eine qrofTe
jleinecne .^aubel c>bcr \mxi /bacein tbut bcn
ijeriebenen ^^akf S.:t,.ini , unb qicffet bavv
auflf öuten jC^ebiOillirtcn '2BeiH<g|Tiq / baß
jn^et) '^beil m\ ber 5^ anbeln üoü fei>n/ unb
^nbret ec> tvol unter emanber / jlopffet bie
"anbcln w\ / mit einem t^efd)litfencn &äe^
km ober jCifdtletn / fe^ct bicÄ'anblen auff
;ein bairicum, unb nehmet einen l)5l$crrten
l'.Jftel / xh\)t>ite t)iev ober funffnial be<^ ^^a-
(ieö umb / fegt baö ®Ia^(ein ober .^'ifeljlein
itDiber barauff / unb machet t)<u bainemn
nici)t beiffer / bann baß m mocbt mzt
;jp)anb.qemefilicb allezeit barinn Ijalten/ba^
W lam/ unblajTete^ alfo |lc!)en t)ierjeben
.^aci unb^ad)t lang / bann habt ein an^
(bcc fteinern anbeln / unb qiefft baf^ flare
ben'iv:rab/ ciieffet tviberfrifcl^enbiflidiiten
iliß auff Den caicem , bernod) nit tolv^irt
lift/ mi uniei'einanbermifcbenb/ unbüfect
itviber in ba^ baineum, t)icricl?en Q:acie/
51 a gi^lT^t
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
aieffet wiber ab / bai^ lOiuuci rn > u i>cm ev*
mö ö''t^fT^^ w»«^'^^ ani>evft
tet Äalcf Saturni aUec fj>lmti^ ' ^aim
nehmet aiiea benfobivreu Saturn... , uao
feftetö iUÖ balneum , laffet öen acetuai , mit
ttetinacm ^etver cwoviwn/ fo xmm^'s
iurnu. . vm ODct maffa , Ot)CC VUl)^
tet / biß cö trocken mivD / fo habt ihr em
maiiam et)«c 13ulv>et / q?itaun9el)Ul^ ^;)o^!
tiiqfatb/ Denn rnbct m >13uliDev tinbct auft i
ein 'm ^tein mit aceto deitiiiato, al ncut i
c ^ alö@crffc/öcnntbutbenaevicbciHmSati^^^
piirifica. I untcvcinanöcv et noiöciumb inö i
ba'neum. Da^ nuv bloß V}?atmi%c Imvjci)/ '
unt) laffot^ a!fi> (leben funff ober fe*ö ^a^ ;
flc / rubcet aUe ?:aqc ba^ unterft« oben mit .
einem holpern ?6ffel / unö becfet^ miDev •
SiS dn /bemi laß fa!t werben /
unb mm ab / b.^ö .(^folrivt iß meme^roh
fe fte uerue;^anbleuMmb (^leffet nMber am
bcra acetur.i auff / vubvct unb mifcfeet tt?ol .
Unterem in^cr / fcfeet UMbev in^ ^2>ab / mie;
vov/unb bit?ab unb autf;v:^ffen tbutio lanfl/ '
Probatiobiij mcfet m«br foiiDirn nnll / unb Dtj,^ loinbr
cur Sa- pv ' : mit euerer Sunden / ift fiit?/
turnug ftcii) i|ii> uod) uit ßmui jobiit / ßbcv nehmet .
ruispur-etn^a^ m ein (jlafevn Suc-irbit / unb lait^ >
^atus^ fc^- 1 chca / fo etmaö bleibt / iff e^ no*
ruc^t i^4e^ loloirt / ba^ ^olb mtben tvt« /
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
jn^ tva^bcnnimt^nm bei* j?anl)(eti bleibt/
|)a^ fmb farces, mibift^ fuß auf ber "iww-
icn / unb il)t finbet nocl) in bem Sus?
urbir/ fo ift ce nod) nit allcö fült)icet/fo
ict ibr wiber fYifci)en Acetum überj^ieffen /
ifi alleö folüirct/benn (oaqultvettviejuuor/
anb ötcffet mibec fiifJ)cn effi^) aujf / unb
Ühveti^ mibei'umb / linb fc$Ct in balneum
jiefe wirbelt / mit fobircn unb coa^ulicen Extrema
bc^jtHQet/ bi|; ibt feine Tajces mebc am ^:;Ro* depura-
Iben jtnbct/ fonbcrn ficb al(c{J foltiirt in fcbon tio cal-
tlat ^Gaffcc / öcnn ijl Satm-nus frei) unbcis.
lebiß i^on aller feiner ^liifffe^t^qf ctt / ^tUwv.
itolct) / fi3ecibus unb ®(l)maiti(jFeit / unb
iß vtin / miß / flav ali5 @d)nee / benn ^
i|l ^qcrciniqet wm aller feiner Unreininfeit /
unb bavumb bat? fein .^aUheitanlTen (lebet/
alö Lima tbut/ unb feine ^Barme innen tft/
unb fcbmeK^lid) alitJ "JBacbf? / unb futJe aljJ
3ucfer^(Eant.
S^arumb ba^ er öatmiqet tft ^on aller P'^^^'S^^":*^
feiner UnfaubcrPcit / unb barumb baßfem^"*'
il'altbcit auffen ftebet ul^Luna tbut / unb ^"^"^
fein "JCarme innen ifJ»
^aruml) t|f er fu§ I n.i (r^r^^
Sarumb bag in ibm bie loier glementacT. ^^^^
reinftnb/ unb baß(teßefd)ciben<iub v)onaU
lern fulpb'Jt'ilcbem C^eflancl^ unb @cl)t\)arfe^
beit / bic saturnus in ben ^l}?incren cm«»
pfan.qcn hat / unb er ift balb ^TJebtcinal /
unb iji ber ^Tiaturen .qleicb / unb barumb /
3(a \\ bag
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
37i OPf^S S/ir^RNL
baß et fö tein ifl/ fo qibt Die iuncvile ^vafft/
etwa^ auffcn / \)on itffit^f cit/^ aber Die ^
Caliditas^arme !)t alfo bcöecft mit Dcv 5ialte/ Dag i
Saturni ftc tbre 5v rafft nicbt fan auffen fetten / tve* -
latet in- gen Der Äöltc / Die m\ auffm / alö Der <i^e? ;
tus, quc-fd)macPtbut/Derfcbmad*licl)er(>^eifl/i|t Da^ii
madmo- fubtilcjl/Daö in allen SDinftenift/Ut in libro \
dum in de Vtgetabilibus docetur latius , n3ie ficft
Salc ni- bie^ufft t)on allen Kräutern unD 95linnen
tro. t)on auffen bcc Darttecf t / Dann Der
Der £ufft li.qt in ibrem tnnerilcn t)on allen
DcSapo-SDinaen/ Dann (^^O^t bat ntd)tö,c?erd^'af^
rc. fen auff Der i it> babe Dann eiu bejon^
bern vSd)niacf oDer ^ufft / Die £ufft unö!
©efd)macf ift ein (i^cifl / Der C^efcfcmacf ge^
l>et auö Der ?ufft tt)ie Der OvaucI) au^ Dem
Semer.
2lber wie f ompt e^ / Dag ein Sing / fo t
fuffe Sufft bat / Dafi e^ bitter if] r>Dm C^e^ t
(cbmacf ? 3)a^ fomvt / Daß Die faeces »on i
Dem 5>inöe in Den (Slcmcnren faul unD fltn^ i
cfenD ftnO / Da^ ijl Die choiera oDer i »
Dann/ alle^ ma^ unnatmiid) fteig i(t / Da^ l
l)c\t bittern ^^cfdnnac!/ unD Die^ufft unD?
Der (iHefd>mact ift bci)bc$J ein (^kift/unD M i
Der ^5eift Der Ixi^ii autittart^ Dringet Durch
ein beiß ^Dinq / fo befcbleufft Die blufft Den i
©efcbmacf umb ficb / unD befd)irmet Dem
fubttlen (^efd)ma(l / Da§ er t>on Der b^iff^^ i
brenneuDen Cholera nicbt verbrennet
De / M mDem .^\*dutcr^5}ucb jum langft^ni
»oraebalten unD eitl5re( mirD» '
5lbei^
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ISAACIHOLLANDL i?^
"^XW baß bct ©cfcbmacf im (gafiitno
% / if! ba^ bec ©atuvnuö ba(b rein unb
über ift / unb er hat balb fein unnaturlicl)e
i^^eintbni/ bieben fubtilen^d'^macf ter^
brennen mac^/barumb bat er ben@efcbmaeC
t)on auflcnmertif / unb ber ^efcbniacf b<ttin
ibm befci^lcffen ben ^eifl ber ?ufff,
^mb foO n)iffen / baß i* t^or^e^
fac^t bobe/ bag ein 35in(j/ ba t)ie( toerbrennp
lt(^L'r JT^if^ innen ifl / bag bic 5!ufft in ifei?
^jeifcbleuft bcn (^efcbniacf / barumb baß bec
;^5efcbmacf nid)t foll corrumpirt «»erben/
.7 t>on ber unnaturlicben »^i^c
^llfo berd)Ieufl ber (^ercl)macf bie Sufff
in ibr/ tvcnnftc beraulTerbrin(|tt>on einem
!? S)inq / ba^ aujTen f alt iU/ benn bie Tubtiien
(^)eifler ber Muffte ober (^erucb tton einem
» Sint^e/ ma^ feine ^dlte vertragen/ aI6 man
f fachlich ftbet an ben 5?r(5utern unb Blumen/
' im 2Cinter gebeulte feinen (^evud) / alefie
f im igommer tbun / fonbern fte halten ftd)
! im 'hinter bcbecf t / fo bat ber ©cijl; ben
• (.S5e(ci)macf in ihme befcl^lcffen / unb beit
-Q5citl be<$ C^erucbö Ober Iw^x^
@ebet ciu' n ':0^cnfcbcn/ ber erfaltet ifl/
\>on ftunb an veucbt er nicbt^ / unb ber ®e?
, fcbmacf iR in ibr.i oerbuncfelt.
5l(}ö ifl eö hier mit bem Saturno, ber ift
, , öan^ f alt/alfö o jfonbarct fid) ber Q3efd)macC
>}: mit bem C^^eijlc beö (^erud)(^ / benn ber
■ 0^eifl beö Qkfdntiacfö bat in ibm bcfd)lDf'
\ fen ben ^erud) / febet an ben 3ucf er / bec
^21 a iij n)*l
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
h>ßl clarificirt ift \£)cn fctnen f^cibus, tvic cm
föjTm^efd)ma<f cv bat/ unb ci* reud)ctaac
tiicbti^/ unb i|]t)cnnöcl) ein tvunbetbarltc^cr
Sucf et' iif feht f alt t)on auffen/ bar^-
Nota de umb i|l et ttciß al<^ €>d)nee/ unb t)Dn fuffcm
Saccaro, (^erd)macf / tiod) bann ijl bev Sucfcv t)on
innen n>arm unb feud)t / «nb öctempevitt
alö baö ©olb / unb aud) loon fo ö^offec
„^'rafft / baß er .oenanbt tt>ivb ber ötem bcci
^l)ilo)bpI)e'Vtt)ie er bcnn betvcjrtnjttb/unö:
ift aud) mad>t!()/ attc ^lancf betten i\\ tm^
ten inbeö^ehfd)en^cid)nam/ tviebaöm
feinen *2Beicfen bemiefcn n>it'b» i
Söawmb faö id) l>i§ ? '
fjSetrt 5?inb! auff baß ihr t^erjlcben foft;
^<i;änftlid)en fein inneril unb fein eufferfl/ unb i
feine (j^eiftet / bie in Den STuni^en ftnb / ba
mx t)ön reben / unb baß ibr 05X5ttej« mun^ •
berbarlid)e 2Bercfe barbci; foöet eif cnnen /
Yöd^ ec 3Bunbei'ö aethan bat in W\m nle^
t)vi,c}cn SDin.aen / bie alle umb unferttvillen
j|Cfd)affen (tnb,
SBaft t^af l>«in ^ölt in im?/ umb trelt^jcr triUe»
^t*r oüc ötcfc 2Bunl5cr / uni) alle Oicfj
S)erbalben mein ^'tnb / glaube unb ba^
beliebe in ^)ö^^/ unb folge Sbm/ benn
Er eucb lieb bat / al^ tr oi cvmeifet / unb
ci'jei,qet ftcb in a8en 55in,qcn/ro ivol in ibrem
inner(]en/ afö im eufferßcn/ O n?ie trunbcr^
ISAACI HOLL AN Dl 37s
barlid) ift imfer unt) <^0?:?/ ^on
Ohin/ mein 5rml>/ ti^a»»«t^»f^ Saturnu*
Umb fein uberf[a(Ti<^ ©ulpbur / ber m
tbm itl/ bann in feinem Sincje (ünbe id)
fi^qf.'it obet fufibiiitatem , bann im Siil-
ihui , crcurio imb Arfenico, unb biefe
,u>i) ttnb alle im ®aturno / alfo t(l (gatut^ln Satur-
iiuö halb fd>melfei^ / abct fte finb alle brei>no comu
mit il>m ficfaubett »on ibmUnveinißfeit. copiae.
Utib miffet ibr nid)t / ba§ bie Philofo-
phi ibren ®tein Arfenicum unb ein w\%
SDinq / unb jle nennen ibren (2;ulpbuv un^
t)etbrennlid) / unb nennen ihn aud) ein cotb
I u"b baö aöeö ifl ^atuvnuö / in
tue ijl Arfenicum, bann Luna ift ^enectrt
prircfvaliter\)on tDeiffcmSulpbur / ut in
h ic Sulpluiribus aperte docetur,
unb dle^ Arfenicum ifl t>Ott innen rotbal^
^(ut / wann fein innetfleö auflen n)irb ^e^
fefet unb bl'ad)t / ut in llbro decolonbus
demonüratur, &c. Unb g:^atui:nuöftebet^
batb inbgm^/tCb Lunae fixs.
Silfo ift in ibm ein rotb ©ulpbut* / al*
ibc fcbet / njarat {ein innerfieö auffen fem-
met/ fotvivb ' fei)ttA alö einSiubin/ unb
ftnb feine ^^uvOvn / bann in ben ^eiftetr/
alfo bat er mm rofben unb gelben
\>\)m in ibme / in ibmeifiMercurius, altJ- /viwu-
watt febenmaj^/ bennau^ bcm Satumoriüs sa-
• Riebet man bcn Mcrcurium in tutfeer 2^\t 1
unb mit fleiüci: Slrbctt.
2(a tit^ 21ifo
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
S7^ 0 P FS 5
/V/,
^(fo fcinb ftc aüc Dfc\) tm .Satumo, aber
<tc finb nod) nkbt ftjt in tbme / fonbevn fie
jinb fauber/ feiti/unDcrbccnn(id)/fd)niel$enb
alö^aci)if/unb m tbm finb a[ie!SiX(j/ al^
bie Phiiofophi bawn ()efcl)cüben haben/
fic (itqen / unfcc ^e^tein tt>ivb aemad)t aud
einem ftincfcnben ^)}?enf]nm^'S)tnq / matf
bebüncfr eud) / tt>irb Satumus nidüt oueJ ei^
ncc ftincf cnöen (Jrbcn (^f graben ? .^ann
bleiben m\ tobt öon beni ^cflancP / ba bei*
S<iturnLis (jecjrabcn mivb/ober fic leben ntd)t
(anq / bie in bcc ßincfcnbcn fd)tvaitien
neren arbeiten / ba nian ben Sam
ßvabet/ unb bie Phiiofonhi fa^en: Hnfec
©tein iH t>on f leinet' <3Burbe/ u(ö er unbe*
reifet ifi / fie fa(^en : i)te Firmen haben
ihn fi> m\ alö bie 3iet..bcti / unb fie faaen
tvahtv bann man Itnbct feinen armern/ uns^
feligcrn 0}?enfd)eH / bann ber h\ ben ^\mt
ren ©atuvnuni (jr^bet unb axbcim/ unb pe
fa(3en : ?9?an ftnbet ihn in allen @rabten
wnb Orten / m Imm ihr hin / ba ®atur^
imö nicht n)dre ? @ie fanen / eö fct) ein
fd)mar6 :I>tna / n?aö buncf t euch / ift eö nit
(in fd)mav^ S^inq V
©ie faqen / e^ fci) ein trocf en 2Baffer/
foü man ^olb ober Luuam veiniflen auff
bem telk, mup bai^ nicht .Qefd)ehen"nnt@a^
turno/ barmit muffen fie ^oemard)en unb ^e^
irocfnet feon/ al^ ein unreinem? Ä^ieib / ba^J
man rein mad)et unbivafd)et mit@eiffen;
fiv (aö«n : 3n unferem @tein ftnb bie üter
eie:^
Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
ISAACl UOf.I. INDL 377
?(ctnenta/ unt> fiuien n^lihr / ^av;l] aii^ b'.m
_?aturtio man nmn bic i>^ef (5l* mc»/.ta |<hci^
)cn/ jtcfaacn : Unler rchufl v^oii ccl /
eifl unl) £cid)nam / unD tie brct) tvcr^cn
Um mciffcn Mercurio utlb >^ ülphur b<l) fcu
itci' Sr&en/ fo fint) Mc bvet> cm^J. Lapis
Jg)icrauiJ i(l 511 mcrcfcn / baf bic Philo- Phüoro.
bphi mabt qcfaat baben/ feinen ^^anicnphicus^.
erfcbwicaen/ umb bet Unmiffcnben UMffen/Itcm , fi-
te ihrcivinber nicht fci?n / fie in ibrev Un:'xioquid?
; ^i(V(f>nhcii ju halten,
'^llfo mein ^inb / haben bie Gilten $?(cig
anj^en^enbet / bcn 9^anicn bc^ ©tcmö |u
loerbemcn, '^iim laffct imö mibet Fehren au
nfCVm propofito : '
Ad propofitiim : ^h^ ^^^^ ^^n
turnum Demarchen unb öcreiniqet/tjon aller
feiner Unrcini.qfeit / höht ihn weiß flcmad)t/^
al^ (gd)nec/ unbiftfufibiiis, a(ö ^ad\^/^^^"^""s
nun ift er nod) nid)t|i): : 5lber n)ir tt»Dl(en^*^P"^^'
ihn fi): machen / ben Mercurium unb Sui-^"^^?^-
phur bei) feincrSvben» tur h-
^emetcin^Ma^/|b eineQJiol^^enanbt/^"^'^'.^^
arein thue bie ^)elfifte \>i^ (gereinigten Sa-^"*^ ^9"^
turni, unb bie anbcrc ^^-eiflrre bewahret y^^^'^^'"-
biß ihr borrdben beburffet/ lu^b (cc^et ein ^e?
jfd>liffen(^laö{cin auft" öcn?)}?unb be<50)la^
ife^' unb fe^et ba^? 03ltui in eine Capellen/ mit
fgeftebtec 9lfd)en auff einen Ofen / ober fef^r^J
fde tripode arcanorum, ober In ben Ofen/
arinn ihr bic t^eifler caicimvt / unb .qebt
51a t> ihm
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
S7S OPFS SAUy RNh
ihm ^etvev fo ficip a!^ bie (gönne mitteri
im ©ommn' fcbeinet/ \\\\\> nid)t bciffeiv cbet
bci> nal)e cnra(? bciffci' / ot>er ein mm
Uxi ibr bellen trcifen m6cbt/ abet
fo ibv ibttK^ebet .qieffa 4)ifec/Daf5 Damit man
5^ (et) im $?(ufj balicn mocbt / fo foll tmi
moxm \(\)m\i^m i ßletd) ob Cd mu l
im?) alö alfo jcbcn oöev swolff ^agc .qc^
ftanbcn bat / folt fein suiphur bintrci^ flic^
bcn / imD cmt'^]^ateri all ^ujammcn t>cr^
Dcvöen / bann bcc Suiphur, bei* in etver
sfliatevi ift / ift nocb nid)t (t): / unb ift in fei*
nem euffcrflen.
Unb barumb fcbwcl^t bie sD^aferi m
balb / unb ob er mol rein ifi / fo ift er bod) nit
ftr / barumb fo fctv>ert en>er ?0]ateri fo linb /
baf;^ fie ntcbt fd}mc!(^ / unb baltet alfo fed)ö
^M)cn lanq/ bann fo nehmet bart)on ein
Proba fi-t\)eni.() au^/ leqet e^ auff eine glüenbe lami-
j^ationis.nam*, fo cc sur@tunb fd)mel^et unb mu
d^et / fo ift^ nod) nid^t fi): / bleibet aber bie !
«Ö^atcti fonbcr fcbmel^en / fo \\\ bec Suiphur }
f X/ ber in ibme ifl/bann fo jldrcf t ba^ ^^ewec :
mevcf lid)/ big emer 5)7ateii / fo im Q5laö iff/ (
beivr<net ^ebl ju n^crbcn/ unb allezeit cieblec
unD ^el)lec tvirb al^ ^\x\ut i^on ©affran /
bann fo mebtetba^^ genfer nod) ftarcfer/ big
bie 5?)^atcci beginnet rotb ^u werben / bann
tecfolqet etver gewer t)on grab ju graben/
glcid) wie baö ^ult)er toon ^rab graben /
«etber unb rotber wirb/ unb ba^ gewer t)cc^
folaet / big bieOBateria rotl) wirb / alö ein
Eariy European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
'bauii i(l fie fi)c irnb feitiq jit übcratclKii mit^a^ ^arct
017ein ^^m$) foll mm bnf? ba fmb ^n^co^^;''^";^^
9S3c(\c \?cmie(Tcn mit bem ^avabicfi^n,.,n /
^ 2Bal[v't / inib icl) tviK fic alle ba)be Icbrni i^x \^mu
X niacben ur.b becdtcn / fo ni6,ot ibv neinr n t>cn / ub<r*
j tveScl)f n ibr tvclt / obec bcr eine ift bcfTcvö'^^^^r'^«/
[j umb bie J^clff^e / benn bev anbcr.
vi}]eiit(>nK^inb ift wol einc^ebencf / ^aßj^n^
icbbieJt^elffte iPDnbemaeveinißt<nSatiirno,|i^n,e(^j,^
; biebeV'Ov bab bcfoblm subcbultcn / fo foüjumotijcn.
mein ^ti b nebmcn bie «g^clfftc t)oti bcni Sa- l.
tui no , unb tbim in eine flemern 5\anbeln/ Parand:
öiciTcnbavauffcin9?Jaß.(^ebifii[lirtcn^ci!vaquani
j£iTt.<5/ fcfeen einen J^clm brauff/ unb bi|]i(^ Paradiii
tivcn in baineo ben Cfit.a vvibet batoon/ unb modus.
[I ibv muffet baben einen JS^clm / ber ofen ein
?ocb bab / unb öieffcn wibcv fcifd)en QrlTig
auff bie ro^ateri / unb Rieben ben (JiRd
iijibcv ab / unb ßi.ffen tt^ibcv rrircl)en auff/
jiehen ben tvibei: ab / ba^ aufeicffen unb
tviber abgeben / obet abbiflilüren feil ol^
lanq n>ebren / big ber (Jff.a ft'^ivcf ab^
gcjo^en tvirb / alö ec n>ai7 ba ev batauff
'(^ejc^offen n)at / alöbann iil K^nucj / bann
bat bie s3}]atert fo V)iel (.^ciftö in tbr von
L«fcem ßlTiö / alö fte bei) ibr balten ma() /
I oann ncbmet bie ^anbeln aue bem bai-
neo, thut ben »S)clm ab / unb ncbmct ettcrc
CMateti bav^tuH/ rbuc fie tu eh? bicfet* l^ia^/
ba£$
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
SSO OPFS SArFRNh
ba^ J5cmct mtmo^tw mo^iWt einen J&dm
barauff / fe| iti dne€ape(n mit 91fcl>cn/
(cijt auff ein Ofcn/crfl: mit f leincm^cn?ec/
unD alld^eit ein tvcnicj üaccfer / biß etv>ec
«OTaten überlebet / focotbalf^Q^lui/ unb
b?cr aH Od / unb fufi o\t> Sucect mit einem
£)immelifcl)en / bann baltet in bec
*pi^e/ bumW biihlfiret / unb wann be^
öinnct nad^julajT'n/ fö jldrcfet cmet '^mtxi
bi(? ba(^ anfxhc ui alucn/ unb haltet eö
tn fold^ct J^i^^c/ biß bafi ntcbt mebt biftil^
lircn unb alcbann lajTetö \)on (Vb felbfl
f ubi mecben / ncbmet bcn JRccci^tacfcl ab/
unbftopffet qenam mit^acb^/unbnef)«^
mct bie -ijZaten auö öem (^^lafc/ ftoffet fie ju
^\a(t)Ct; in einem eifcn 95iötfci' mit einem
ftviblem ^tojTcI/ bann reibet fie auff einem
©tein mit qutcm biftülirtcm tbut bie '
octiebenc ^<\itx\ in eine ^anbein / j^ieffet
barauif qutcn biftiaiiten ^ffc} / bafi ^n^ei)
Q:beiUon fcDn/ fcijct bie .^'anbeln in^ bal-
neum, unb einen -beim bavauff/ biftillim
ben gffig wibcv ab / gtßjTet mibet ^'ifcben
gffi.ci barauff/ bifTiffiret n>ibct: ab/ unb baff
tbut fo lann / baf? Dei effi.q foftarcf iflalö
et mar / ba er er(t marb baraujf »(^ec^offen/
bann (äfft falt werben / unb ncbmet (teauö
bem bainco, tbut bcn >>lmab/ nebmet
bie il)?ateri au^ ber .^anbeln/ unb tbut fie
in einen ftdrcfern^ldfernjvopff/ ber gewer
i^cctrac^en maj^ / oX^ ihr vor tbatet / unb
fe^t auff bcn Ofen in eine €apellen / mit ae=^
ftebeter
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ISAACl HOLLANDL ssi
ebctet 2(fd>en / unb einen J>(m bacauff/
web bcn Öveccptacfel baran (^eiutiret / imt)
, ilöbenn Diftilltret' / ecfl mit f icinem $?cn>er /
)atnad) (^cm^blicl) ba^5cu>ei' ftavcfen/big
. «ne^?)ateri ubert;ef)et / fo rotl) alö 931ut/
iint) bicfc alö Cd / rrie tpiuv unb flcbet ihm
Jemct / aljJ oben gelehref ttt / biß eö nict)t
mcbr bifiilliret/ bemi ; t)cn ft* fclbfien
...f alt werben/ thiitbenJpelmob / jubrecbet
(Den ölrtf^^'n ^opjf / iinb nd>met bie ?9?atert
beraub/ ftofiet fic n^iber liir^ulw/ unb rei^
tet fte nnbci' auff bem (gtein mit accto de-
wftiliato , tbutö tvtber in bie fteinerrt itanb^
len/ c'icITet ttjiber ftfird^en £iT»ö bamuff/ fe^t
ivibcrinö Balneum , unbbcn Jg)elm bap
tauff/ beftilliret bcn Sflic^ bcvab/ .(jiclJet ivibec
öuff / <\H gelebret i|l / big bcv einec
jlarcfe bleibe.
Unb biefe ^cbeit n>ieberbo(et mit biftiU
^' liren in Baineo, big bie 0)^aten feineu ^citt
: mebt t)ön bem €iTi9 bep ibv balte/ benn neb'
metfie au^/ fefet in einen al%ni^^ei>ff/ bi*
. ftilhvet auö bec^lj'd>cn aüe^/ tüa& bi|liüircn
n?iü/ btß ibt bie sjj^ateri in einem lotben Od
au^ ber 5lfd)en bi|liüitt babt / imb al^benn
i babt ibv baö alleccbleil^Xöada^ be^^ara^
u bejg/ ^mM alle five steine ftub über?
i öicffcn/ ben ©tetn ju pevjücivcn / unb big iS
I eine s5)]anier/ unb big \|>ai'abi6?<2Pa{KvaU
fo ö^btftiüirt babcn bie Gilten gebeiff^n ib?
ten jcbartfen flacen tgfiicj / bennfie Kvbet*
gen f^Jmen 9?amen»
?Kein
^S2 OPFS SAiyP.Nl,
i3Kcm5tint)/ mmfoli icb ciirb ^-^'^w r»ti;
mad)eit / unD bifi i(l ein (dcl)icc <;iBc>i .
^O^auicr/ iibei'iflfoqutuit/ th?f awi; bi^
l)Ol)c ^:i>ro|cctton nicbt in wmV c CfJe-
Met» / fucicct aber bcnnod) aüc.Svranf bct-
ten üon innen unb auff n / ab aube?
i'c ?0]anier curivet miiaciiuic m fuKjcc
3eit.
1 1' 0}?em ^?mb foll tviffen / tijolt if)C biefe
ModasOT^anici: tl)un/|o foU nebmen bie J^djfte
parandi tton emmubeveitctc imo, b»eid)cucl)
A qua ni_ bieg betvabi'en/ ba* ibvb: •Ttcbcö
Paradifi. f ' unb bcC^ltCUU %y ' ^
tou • luet bie.' i yuxw
,i* xanbicn/ cv-ijct uu)iai\feu
..x>viii:cii ^ bacauff / nv ' > rool untci'^
einaiibcc/ bcnn ncbmct ycdi^: -i^runb tar
caicinati , ber \vi>l mit ii)(i>ivcn unb Cö\".
Jiccn daripcivt fei) / nlfo bei; er feine
mcbr bi«bc\: ibm Iviffe / cm -öfanb
Armoniaci , Daö aiid) alfo flai! fuhlimit^t
(et) / baß f^ine faeces in bcr Sublimation
binbcü ibm bleiben / PDfft bin)be iu ^al\)er
unteccinanber / tbiit fle m ein eil in bic
5f anblen / unb ftovffet fte al^balb fejl ju /
benn fie foltcn au^Jlautfen/ benn fobalb bec
Tartarum unb ^al Ar noniac JU bem^ffi^
fommen / ei'bcben fic fid> felbft unb fetten
jaar bwlD m^S bcm o}7unb ber^anblen 3ie^
ben / ba'ba'.bcn jlopflt bie ^anbkn mt
brtlt) ju/unb habt benn em Jaii mit 2Ba|Ict:/
unb
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
I ISJACIHOL MDL js^
int) fefet barem cnHt^\ini)lcn/ foerf alten
ü halb / bm\ fonfl/ ba bic feilte unb \)c\ß
t CÜ^atcvH bct) cinanbci' fonuticn / fo fccl)^
';en unb erbeben ftcb felbfl / unb ti^erben
j6 b^tß / bafi bie jvanblcn t'.trprtnqeu mücb*
. tcMocn »$!)i^e / n>i> fie .in baö falte
JBaffcv qcftfn i bavumbfcl)et euc{>
""[tic / tvenn ihr bi'c T^>ub^:i*eö barein tbut/
)a6 ibr fic balb t^eiilorfta / unb fc^fit in
:alt 5Cn{Tcr / cbe ibr ^al^ '']3iiU>er bar^ii
tbut / alöbenn follcn fie ßd) finteinanbct
cretntcv-n / lail (i'e eit: ^ unb >Wad)f
sben in bem / benn nebmet fie au^/
^b feilet fie in ein lamö baineum , jtKt)
,^a(j unb ^ad)t / ebe il)r fte autJnebmet /
benn (aft t)on (ich felbft falt werben / unb
abut bcn ®tepffel m\ ber ^anblcn / unb
li^i einen .f>clm braufT/unb fefeet bie ^''anb*
len mit qcficbter blieben auff ein Ofen/ unb
/Diftidire mit fleincm ^tm i unb allzeit ^rSf-
fer / bi^ ber (5(T^ö oder über ifl / beim |i>
mebret ctrer ??en)er nievcflicl;/ bi|ibr febet
fommcn trSpffcn Icbcnbigeö Mercuiij autJ
Der '^>feiifcn/ aber ti^enn e^^ jutvfipffen nad)*
ldff*^t / fo au.(^mcntirct baö g<n>tc all^e^
itnebltcb / unb treibet fb (an^ an / bietvcil
icö trepffct / unb n?cnn eö fein ^r^p^ffen
la(fcn n>ill / fönbtet ibr fpuren / n^enn über ^
ein Pat r lanq ober jmet) / nur ein .^^^^u«
hiopff b^-raujva' fSmpt / benn mebret bajJj^'"^ ?**
jen>er/ ba^ b'e Äanblen unten ölue/ jwMff
©tunbenlanfl/ unb menn ber ivkrcunus
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
turni.
\)tx\xUt ifl / foll bcc <Balmiac uba* fubli.
mtvcninbem^Jcluw unt) Devtartarus mit
Dem ^i'icf)iiam Saturni , fotfen im (^ruuDe,
Der .^aiiDIen bleiben / Daö \\\k\)x ij)v au^
nc* unö ben^en in einen leinen ®acf /
in finen feiniuen Ädlcc / fo n>ivö ficb bet-
en / baö empfiibe in ein
C^loj^/ unb Dec ^^eicfenamSaiuiiii mitbin
i)c. ;cf bleiben/ nehmet ibnauö/ un
Sa) gj^ßj^^ OveiDei'bevilvOfen/bve
^aq unb^Racbt / mit cinei* hciffen ^ut/i
ut alibi dücetur, jiebet benn Da6 ^s^alft
au^ / UMe .qelcbret wirb in bcm ^!)^inerals
g^nd>. Un6 tbv nicc\:t mit bem ©alfe ^|3co^]
leciion (' ' ur.b liven en>cvn tc»rta-
UMuci / unb ii:ä i|t fo mit obcv bcffcv /
m vv suv>OY war / unb ncbmct ewreniga^
miacauö '\lm/ cd ijl and) wibcr.qut/
Unbföibr UiU^al Armoniacl)attef/fontl)>L
met brei) *}>funb calcinicten tai tari , bec (xU^
fo cl.v ^ Hi S^) I bafi er feine fyeces binbew
ibm lv»it / fo burfft ibr feine« Saiis Armo-j
niaci , bamit fonDt ibr aud) Meicunum'
liichi^n aw^ Luna unb Jovc, mit n)eld)em ibt
auch wunber tbut / M in bem 5)^ineraU
5gud) $5clebret wirb / ba .nefagt wirb iDon.
Der Qiiinta effentia Metallorum. 1
^un foU mein ^inb wiffen / baß biefer
Mercurlus . obcrQinnta eHentia Saturnr
fö(^ut (et) in allen "Sßercfen/altJ Mercuriusj
Solis , unD bie f;nbbü)bc (^leicb (jut / &
hoc conveniuntoiimus Philulophi.
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ISAACl HOLLANDL s8f
9?un föll mein :^inb nebmcn Mcfeti
crciiraim Saturni , alfo au^C^ejOCjen auö
lem 3veceptacul/ unO tbun in eine alafenie
g^un bab i* (jelebit itvetjecfe^ «JJaca-^ üfus
Diefi^SBajTa' macbcn/ unb foü mein Ä'int) qu« Pa-
Diffen / bat? Mc erftc ^Ham^ W befle radifi.
Diemol fie mit C^cfabr / Idnocrcv Seit unö
Ticbiercm Unfoften itl niacben/ Denn bcc
f (jto ift aücc qut / nacl) Dem \^ ba^ rotbe
Oel m befle / unb feine Seit ift glcid) lanu
mfnbc/ unb ob eö fcbon IdncjetiDabvet/
Je man biö votbe Oel ubci'fönipt/ fo ftm'vt
(.eö ftcb bocb fclbil / fo ev ju ber 5Ka(eti obec
•^xen @tein fompt in furfeer Seit / in öcof^
letSvotbe/ in ein funpel^Befen; abertventt
^^♦rMcrciu-iußfomptjubcmpöntenigtein/
^ mabtet ein (anqe Seit mit auf} unb
ijeberfteic^en / ebeevftivbet / mennetbenn
m (^etbvben i(l / fo macbt et ben rctbeii
iflttten ©tein miberumb in eine fixe ,Varbe/ Perfeaio
^ bebecTt et ben cotben ©tein mit feiner tapidis»
alte / alfo bab bec rotbe ©tein tviberumb
. eig wirb / unb al(5benn miiß man ibn m
tt füffi.qlicb f ocben mit f leinem $?etvr / biß
: beginnet ^u ^eblen / unb verfolget ba^
ewer m\ qrab ^u graben /. barnacb bie
;avbe bober unb ftcircfer mirb / alfo lan(^ /
i|? er \\\ einer pevfccten 3?6tbe fcmpt / unb
;be ba^ gefcbicbt / geboret lange Seit barp
ju / bie ju bem rorben Oel mt m\ n$^
'^W J Denn bii^ rotbe Oel j^irbet ober coo^
S5 1) flulirt
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
opvssjryRMi.
öulivt ftcb jui: @tun^ mit bem^tdn / in ^
emer furzen gett / fo %\xt ftcl) Da^ eine mit
Dem anoctn in ein jtmpcl ^Bcfen / bavumb
la.0 td) end) mein ^'inb/ bafibiegeit ^on
bem öel ift ßleid) lang ine Snb / tvicwcl ejJ [.|
fcbeint favi^et Iwmit t)emMerGu.io,||
aber '\\\ .aleid)e lan^e tm€nD De^ 2ßevcf (J/ ti
Derweaen jage id) eiid) bie^untt ^on bet)^
ben 9Üiercfen / bannt ibrö am beftni t)ec< ij
Pebet / t)on feinem innerften Der ^atuc be^ f
®tein«5/ bie Äunfl ba^ Oel ju mad^en/ biei,
tjl bernad) .qefunben»
® cn ^iten tft ba^ Oel nicbt bef anbt se^^
mfen/ benn ibn bat qcfunben mein eiieci'
^ QJater mit feinen C^efeHen / mit gvoffei' 31t
bett / unft unb lancier Seit*
Nomina 5iifo finb jtveen '^Bej^e / beti <g5teirt
Aqux vc! fc|)mcli?lid) ju mad?en/ unb ibR übevötcf^
Paradifi. ff n mit bem f laren 2ßaffec be^^avabeig/
unb unfere Gilten baben ba^ Oel Aebeiffen
unfern jcbarffen gffij^ / barumb mein j^inb/
halt ben ^7amen »erborgen / unb icb tt)illl
eudb eiftlid>lebren/ tt)ieibtbenMercuriuin
auö bem Satunio^qo.qen foüet fe^en b^o
evoien ^tein / ibn fd)melfe{id) ju mad)en/i
bainad) nnü id)eud) lebten baf^ rotbe Oel/.
fo ibrt>on en?ermbereiten saiiirnababt ^i^^i
jogen / burd) ben JDelm / $u ett»erm ft'en:
g'tein ^u bringen / emern ©tein fd)melfe^
Incine-iid) jumad)en.
ratio la- oJKiu Äinb foü tviegen feinen flj:en(
pidir. ^teiiv unb nehmet Wb fotDiele»vre^M«r-
curij
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
i ISAACI HOLLA NDh $$?
^ orij , unb (jteffef if)n auff ben ©teinm b«^
^ 'Ma^ / unb bccft böö (^laö tvtberumb au
%\i einem öcfcl)liffcnen^5Id(J!em/ baj^ebcn
mauff fd)l(c|? / unb fe^tcf in eine Capcüti
nit flcfiijbtct ?i|cben / unb ö<bt tl>m \\m
ferner / al^^ bie @onne icbcmt mitten im
5ommer/unb,qebt ihm nicbt mebr^etvevei/
.ig ba^ 1>arabcif};QöBa(Tcc obet Mercurius
lllec tobt i(l ,^u *}>ult)cc.
Unb mein .^itib foH tviffcn / bag ber ro^
' i)C ober ftviirte ®tein / bcr jutjor buncfcU
i3tf)mai / alilcr in ficf) l)at fletruncfen baö
! 0arabci^^'2Ba|Ter ober Mercurium, obeu
Die man^J nennen miü / baß ^ulüer ift /
1 0 foll bad ^J>u(t)er imtfcbeii fcbivar^ uni)
ram werben/ unb bann fo(t ibr ba^ Jetver/
onc^rab ^u graben ftdrcfen / biß bie 9Äatert
nfect n)ciß ift / unb mann fie meiß ift / folt
c baö $?emer baß WrcPen / t)on ^rub stt
iraben / biß baß e^ burtcfelqelbe Jarbe ba^
K / alöbann mad)t eö nocl)itdrcfer / biß iu
)^r perfjcten rotbenj^arbe / alöbann feoi)
rSlicb/ bann etver @rein ifl öolIma*t/ unt)
mcl^enb mie 2ßacb^ y Lauda d e ü m
benefacpauperibus, qui nobis dedit
artcm fLioriim miraculorum , baß ibr^
it ewren fleifcblicben ^lucjen feben m6<5et/
mb Q)ütc m biefem piaff^
r4d)en Üeben mo.aet .aebraucben bei>
•aculn / bann td) faqe eucb in .qutec
hantate , fo lemÄUbö Kmpt pririeipo^
m an biefen esjtein / baß ed ibm \>oti
3SS OPFS SATFRNL
©0'^$ (gegeben / .(lec^onnct m\> t>erlid)en f
ijl/ mx bieten @tdn bat/ bec mag leben im ^
gefunben ©tanD / biß an baö U^te 3iel fei? :
ne^ ^ebene/ baö il)m \?on gefegt t|t/ \
unb baben alleö / waö er beöel)ret auff ^
ben / et n?irb aud) t?cn allen 0}^enfcl)en j;e^
Dignitas ebct unb lieb flebabt n?erben / bann zi rvitb i
Lapidisr (jUe O^lenfcben flefunb mad)en / t*on innen ;
Saturn! unb auflen/ ^^on allen Ä'rancf beiten/ fo bem i
immcnfa fö^enfcben moflcn jufommen/ fo aber bet
® tein ba^ ni*t tbdte / fo njdce ev folfcb / et
nt6cl)te ben tarnen nid)t baben beö Oiege*
tabdfteinö/ ObetLapidis Philofophorum.
S5ai'umb mein i^tnb / cjibt cud) ©Ott
ben @tein/ fcbet flcijTiq ju/ bag ibv eucb at^
fo baltet / baf? ibf nid)t erzürnet /
auffbaS bec (gtetn auff Svben emec
jg)inimeli'eid) nicbt fet)/ unb regieret uttb bal^ ^
tet eucb nad) ®Otte^ gbren / unb g?u^; bec*
armen 5)}?enfcben / ©Ottes' i'ob $u mebretf/ 1
ju ^efd)irmunö be^ €bnften^©lauben^/l
unb Unterbaltunq bec Slvmen wiagten*"
gbvijtcn.
3d) fa.qe eud)/ mein 5?inb/ gebraucbf ibt
anbcrtJ / fo wirb eud) ©O^^ allbie eine i"
f leine geit ett^ren 2ßillcn laffen / bann nad) 1'
fur^er 3eir wirb ©CQ:'^^ fenben eine ^(Or^
j^e/ avö baß ibr tobt öcrd)laöen n)erbet/ obet
}u tobe fallet / ober eincö anbern fd)nellen
'^übec^ unibf ompt / unb fabret mit l'eib unt) i,^
©ecle Sur Rollen/ unbemiambamptfeDt/
umb bn' Utibancübarf eit n?illen.cjeöen ©ott/ '
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ISJJCl HOLLJNDl U9
er cu* fD fSniicbe tröffe ®abcn ml
\ { 5Darumb mein SXiwhiWi fleifftcj ju/bag
r 1(1)1' eud) rechtetet bet Sbrcn (^ötteö/ un^
ll^u emcrcr @cc(cn ©elic^fcit/ Daß Die .groff«
PTniaiedidio, in gmu^fctt n^cbvenbe / nicbt
\ 'iubcv£ud) fonime / uuD bacumb/ bag tcb eu^
' 't)ie e)Ci)rjfft ju einem ^eflament (^elaffcit
(babe ; Den QSecftanbiöen i|l gnuö gefaxt/
I jbav'umb febt felbcr ju.
f mein ^inb/ibt mo^et bic eine Jgyelf Muitipif^
' te V)on euerem ^uber nebmen/ unb tbuncatioLa-
P im cm C451a5 / unb fcbmel^en ibn / mib bann pidis jam
f »abt eine 55qtm von ^ucl)(^baumen;^^)ol6perfeai.
f iaui^.qebamen ober ayggebolet / gfog obei;
i :!(eni / m eu* ^qclicbt / unb fie muß ^on
l ' umenmit einem ^mlrument glatt unb eben
I i\m ßcmacbt/ bie lcl)mieret mit gSaum^Oel/
p mnb mann emer rofb ^ulüec rjefd)mol^eu
I itft / fo (iieflct in bie gorm / tt> ujiib ein f6ft^
r Iid)er etein fei)n/ rotb allein fXubin/ flac
I' unb burd)(t*ti(j/ tbut ibn m ber gormen/
I ,unb tbut ^rojcctiOH auff imperfectc SBetal^
ffixv unb in bev CQJenfcbcn ^eid>nam.
I|L eo nebmct ^eben mal alfo m bereifen
pSatLirnum , a(ö id) fud) Oben öclebrt bab /
mm\t coacjulircn unbfolioiren/ bi^' er feine f^-
IWtes binber ibm (öjTet / bann nebmet imt
Üf oflltd) rotb '^ixVm au^ bem (^laö / bag
fttvei) ^bei( m I fe^t in etver n^armeö
tdibaineum, unb laffct folöiten/ foettvaö fol^
|»irt ifl/ fo öieffct ba^ flare oben ab / in ein
iij an*
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A
3Po OPVS SATJ/K^N^L,
anbet ©la^ / (^teffct wiber einen anbeten gf*
fi4 barauff / laffet wibcr folt>ivcn alö t)cv /
J)aö abgkffen/ unb tvibec frifcfeen gfiij^ auff< ,
öi^ffen / t^tit Jö lancj/ bi^ aüc^ in flar <3ßaf#i^
f et ift \^\mv iinb ba^ ^efcbitet ba!b m jeb^n
obev jmSlff .^aöin/bann fefeet alleö/ ba^
fclmt/ in balneum , Uüb bcn J&elm bat^'
auff / unb bifirtfirt ben ^ffö wibcr ab / unbi
coa^uftrt bie9)?atevi fo lanöi/biKtettocfe« :
fei) unb fcbeinc/ unb at^bann tbut fic auöi^
Dem C^!la)i5 / unb thut fie in ein anber ®Ia^/
unb S^\K auff ein Ofen/ in cin<gapcU«n/K"
mit geliebter Slfcben / unb ein ^efcbliffen
(^la^JUin auff ben ^)Äunb be^^ ©lafe^,
5Cinb foll ttiffcn / bag «wer OTtt^üi
tcri ii)c i|] Würben in bet ©Elution mit bem; v
@tcin / unb nwd)t ein simlicl>fcetjf getveci
unter ben Ofen / alfo beig / tvie bic ©oivj
r.c fcbeint mitten im©ommec/ ober eti^a^!
I>eiffcv / biß bie ^^ateri beginnet ju (jcblen/>
imb bcn« folget mit bem ferner tjoti öcab;
SU (Stäben / biß ibr bie t>Dllfommene (^elbep
i^ab: / ^ann mebvet ba^ S^iver t)ön grab! '
i)i i^coben / biß ibc babt bie Döüfümmenei'
Ötorbt / unb bo^ öef^icbt balb/ bi<«S)e#if
te bet 3^»t fi>^wt it eud) / in bie ^ox\>i
fommen / tn ber 0)^ultiplicaticn / bann tbut K
mit bet SUbeit / tvk »or im Anfang / unb (
uberc^ieffet Den (Stein mit ^arabißmaffer/
ttljJ ^umin biefem^ßercf qelebretift/ unb
f oibet unb xh\im in allet* Lanier / n)ie ge^
lebtet ifl / biß jur öollfommenen 3votbe.
S)antt
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ISAJCI HOLLANDL s^i
nau^nehnien / un^ ihm Mmt l!fxmtm i
nb Die anDevc .g)clffte miber multiplicirm
*n aifcr fO?muer / nt fnpra , fo mäigef i^i?
üe^ett tDivtfcnbe blcibcm
mill icj) Ichren bte anbete ?!)la*
iiet / unb bie befte / nemlid) mit bem
othcn Od ernten totljen Pxen gtelii obec
qjttbtt fiu ubetfliejTen / bog er fuiibiiis
r^^rbc / fo folt ihr miffen / n^tebiel emct
tcthcö ^ulücr tvi^t / bann nebmet aud>
talb f0 t)iel t)On bem rotben Oel / af^
iwer ®tein mißt / unb flieffet ba^^ auf
:ba^ rotbe ^ultjer / unb ivann baö Oel
in ein mx^ fiegoffen i(t / fo nwc^t ibt
"röufF baö Q5la0 einen f leinen ^^elm fc^en/
:;ouff einen Ofen mit öeftcbtet Wd)en/
^tiunb lecjet einen fXecipientcn an bie ^feif^^.
'i'*r'fen-b0it .!>elmö / unb ttmd)et ein flein
'^^Wt batuiUet / al^ bie gönn im^iTlet'»
%t\\ fd)einet / mib nid)t beiffer / bann
:bat ift nocb etn^aö $?cud)tiaFeit bei) bem
"lOei / ton bem effi.q / auffbaß biefelbe
V ]ttb.at'K(»en werbe tn ben ^)e(m / unb
f/i')baö ^?etvet ba'tet fo ian^ in ber Jg>i6 /
libig ihr feine ?feud}tiöfeit in bem ^elm
i]t)ccnebmet / bann fo mebret ba^^ gett)ec
nein sreni.Q / aie bie ®onne mitten inv
lecmmcr fd)einet / unb ift bennod) mcbr-^
''^gcud)ti9feit in ibm / baö n>irjl bu in-
<fbem Jg)elm vernehmen / unb »ernimme?
fflu ba^ nid)t in t^d^ei ober acfcc ?:agen/
'5^b iiij f(>
oprs sjrrRNi,
fö nehmet ben J^elm ab- / unb lecket Daö ^
gefc&liffene ©Id^lein ivibev auff Dcn?l}]unt) ;
beö i^l«f<^ / unb mcbcct ewcr 5?etvei'/ bi§ i
tl)C ctt5CU Jpanb obecj^inöct (C^enatt) ctn Ave ,
Maria in Det 2l|li)cn galten moo« / unb bal^ '
tet baö Setvec alfo in bei »?)'*.c/bif5 baö rotbe !
öel alle tt): bleibt mit i)enrT>ul^enm ©lafe/ '
unb baö foU ibcalfo erfennen:
g?ebmee beö ^ulüei'ö ein n>eni<^ au^ bem i
®lafe/U()eti^ auffeine (^löenbe filbctne55lat. -
ten/ fcbmelfeet baö ^nim a\e ^acb^/unb i
bl'in.Cjet bUCCb bie laminam , Oel butc^ I
ein tcocten Jebec / unb mad)et fie buccb unb 'v -
buvcl) iu ©olbe / fo fern ba^ ^u\m fott\^ ■
tnen ift / fo ift bet (Stein \30Übvacbt / unb
jb er m nicbt tbut / fo muffet ibt' eö (leben
(äffen in biefet' ^iiitl biß eö folcbeö tbue/
fonbit tÄucbcn.
gjun mein 5tiub / fo bec ©fein »oH^
bvacbt ift / fö nebmet bie eine J&elffte^au^
bem ®lafe/ unb tbut fte in em (^lafem ! -
®(*mel^tieael / unb fcl)mclfet baö ^l^ul^et
qelinb/ n>elcb^ balb foH ^efcbeben/ bann e^
fd)mel^et n>ie ^acbö / unb n?ann e^ ße* ^
jcbmol^en ifl/fo gieffetin bie 55ucb^bdumett r ,
gönnen / bat)on oben «efagt / fo tt)irb e^ |t
Ijum rotben @tein / f lac Ourcbfcbeinenb wie
ein gn)flall / unb rotb alö ein 9vubtn/ banti
tbut ^ptoiectton bamit/unb bie anbete »g><lff^
te fe^et tvibetumb ju muUiplicivm
©0 nebmet im Flamen i^OtUi J^Jan^
l^ig ib^ii ©aturni / bei: bereit ift mit folioicert
unb
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ISAACl HOLLANDL
in> coac^uiiren / bi^ et nicbt md)r facces
ttt i^m lajTet/ ti?ieim5(nfattqift ^efac^t
rben / bie jmanfeia tbcil ^otucui fol^i'.
in cmem ©lofe allein bet) il)m felbet in
Mceto diiUlijto , unD baö ^ulw »on en^-
ocem (Stein baö \t>\mui aucb in einem (ijla-
bet) ihm felbec in accto deftillato, unt)
)ann fic bei)be fclt)itet fe^nb in flav 2ßap
fei/ fo .(^icffct bie pep Raffet i^ufammen tu
in citot? C^)(aö / fefeet^ inö balncum , einen
jelm bcönff / imb einen 9\cceptacfel baip^
pi|k)Dt / biflilliret ben €ffi(^ ab in bem fieben^
Knbaineo, biß bieO}?ateri tvocfen tviib/
)ann lafiet\)önii)mfe Iber erf alten/ unb tbut
M bann in ein ©laö / leget ein öcfcl)(iffen
"Moölein auff ben ^lO^iinb beö ©laftj^ / unb
rrc$et feaö i^laö auf einen Ofen / in ein (5a^
')ca mit gcfiebter Weben/ macbet einScmec
)aruntcr / alö bie@omie im^O^er^en fd)ei^
Inet / bijj baö ^l>ult)er jpevfect roei^ n5ivb /
|n)elcbö balb .qefcbeben ijt.
S)enn mcbiet bae^ ?fen)er t>on ßtab
iraben / bi§ bie ^ateci j(^elb unb 0)kt
5irb/ biji ^uber perfecten qelbe/ bennmcb?
Ire eö nocb liarcf ev t)on (jrab (jrabcn / biß
»fte rotb unb rotber njirb / bi(? );u ber oer-
fecten fXotbe / benn uber^ieflet emev 2Baf^
fct übet baö rotbe ^uf\)er mit ^em rotben
Ocl obet ^arabiefi^^ajTct / obet ben fla^
ren fcbarflrcn gfficj/ obet n)ie man^ n>ill nan^
len / unb tbut in aüet CO^anict/ afö toot qe^^
lebtet i|l / big baö rotbe q>ult)ev auif einer
55 b t) ftlbern
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
3P4 OP^S SArrRNh
ftlbctn !<mcln fcbmelfec / a(ö 2Cacl)^ /fom
i)etn rauchen unb burd&qebet <xU Oel ein
tvoifneö£eber / miD ba^e^ oufien unb im
tien jjut (^olb fei) / benn bancf et
unb fet)b tl)ni flet>orfam / t)on tvecjen ftinet
©nabe unb ^5aben»
Unb ibv mSqet ttibecumb nebmen bie
»?)elffte au0 beni (5Hafe / unb tbun ^roje^
etion / unb feJjct bie anbete i;)el(fte n)ibep
umb ein / al^ tM)t: gelebret tft / unb dfo wöj^
jf^et ibr arbeiten ewer iebenlang / t)e« bie
atmen / unb Die anbern ^}>uncfen mit $u
crfijlfen unb gebrauchen ju C^Otte^ (?bt«
unb enteret ©eelen ^eligf cit / alö ich eu*
^iebc»or c^elebret bab / Sapientibus fatis
ufu5 La- soiein ^'inb fod tviffen/ n>ie unb in
pidiapcrOJJantet ihr biefenStein (gebrauchen foU;
i-au biefer ©tcin t!>ut ^ro/ection auf Mercu-
Projeöiorium , unb fort auff aHe Impcrfeäa mc-
fuper Me talla , unb £eid)nam auff Martern , Jovem,
talla. Venerem , bart)on fi)ö man nur platten
machen unb aluen / ben (Siein barauii
flremen / unb ^^oblen (eqen eine jettlang /
ba^ bct @tein barburd) bringen macj / abet?
l)ie platten muffen lebenbi.a gemacht im
mit @olbe / alö in ber ^rojection fjelehret
ttjirb / unb Jovcm mit / unb ba^ höt t)iel
Slrbeit inne.
Slber mein 5l^inb foU allzeit ^roiection
auff Saturn um oberauffLunam thun /bie
öarff man nit lebenbig iu mim/ fonber
fchmel*
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
IS^ACl HOLLA N DL S9S
)m{%t\\ I utiD n^crjfen benn ein Q^betl auff
[aufeub Q^hcif / bcnn noch aHc^ ^DJ^übi?
jin '?:l)C'lauff ichen '^hcil/fott^irbö Daö k'ftt
^©olb / baö je auff grben gcflbcn ift.
ÜDiefer ©tetn macht a<jfunb alfe outJ*
fdrjme ül?«nfcben/alle 'T3cj]tlcn^/a(fe Äcancf?
^l)citen ib autfgrbcn ni6,(ien teqieven/ imö
»en ^J^enfibcn anfommch/ blfi ift baö fechte
.urum potabile, unb bic l'cd)te QiiintaUfus La
jeflcntia , bte alleSlltcn cjefiicbt baben / bißpidisme
' i(l ba^ ©infl/ bat^on bic cjan^e Turba Phi-dicu?-.!
.ilofophorum fö ivunberbarljdb fa.(icn/ unb
allen J?letg ongcn^enbct böbcn / ^ut^crbev^en
ifeincn 9?amen unb2i5ivcfunö / a(ö t)0V3«?
llebrctijh
•»Rebmet ton biefem (Stein ein ^cifeen^^
iforrrfltofi / ,unb Icqctö in guten 2Bcin itt
letn balb (^>ld^lcin / ober in m balb mcrtel
jemeöÖIcif^lein^ ^cinf^/ niacl^etben 'jöcio
iirarm / fo ti»icb bet ©tcin fd)melfecn ä(ö
lS3uttec/unbbet'JGejn tvivb vctb alfJ33lut/
tubevFÄmmet ein (üffcn (^clcbmacf / al^ bu
je moc^ejl im gDhinbe öcbnbt hoben / benn/
\ in (iMeicbnig ju reben / ift bii>rcu<^efd)macl?
■ J ölfo fug/ baß J^oni^j unbgucfa' alfcC^)aücn
il)ac()e.qen iufcba^cn fcr)n / bcn foö man bem
fj 5vrancfen \\x tiincfen geben / (cqet il>n
• ? 55ctte / unb becfet ihm n!cl)t öiel über /
1 t)cc ©^n n)irb ^ur ©tunb ^um JDcr^cn
^Uicben f^alle hole $^eud)ti(^feit t)ei'fceiben
i)on .^^vfe^n / unb n^itb (icb foibec burcfe
alle
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
Bge OPFS SjrFRNU
alle 21ctericn unD Slbetn beö ^anf^en ?eibö
jiel)en/unt) alle humorcs jagen/ becCO^enfd)!
wttb fd)tt)i$cnb trerben / benn bcc (^tetn '
fd)leufl auff alle porös unb ©cbtvcißlücbct*^
beö ganzen ^eihe/tcetbt bie humores burcbf
t)ie porös , ba§ ber ^mncfc foü meinen/!
ix fet) im ^BulTer ^^mSm i unb wicb jebod) f
wjm ©cbwifeen nicbt Wncfer / benn becf
@tein treibt nur au^ / tta^ ber gjatur ju^f'
tviber ifl / unb alleö xo(xt> ber9?atur <^\<\^\
ifl / ba6 betvabret unb erb4(t er in feinem i
2Befen / barumb n>irb ber ^rancf« nicbt ;
matter ober f r(Sncfer / fonbern le mebr er :
g)miget/ je fufti(^er / (e ftdrcf er er tvirb/ bie f
SIbern merben ibm leicbter/unb ber(gcl)n)eig i
ivabret bif? alle bofe humores auö bem ^eib
getrieben finb/ unb alöbenn boretö auff»
SDe^ anbern?:afl^ folt ibr bcö (Steint/'
fo groß al^ ein ^SJei^enforn/ n)iber intvar^
mcn 2ßein einnehmen / $ur'©tunb folt ibr
SU ©tuel geben / unb ba^ tvirb nit nacl)laff
fen / bietioeil ibr etmaö ber^atur jutvibeic
im ^eib babt / luib je mebr ©tuelgang ber
Ärancf e baben n^irb / je (ufli.qer »on S^m
^en unb (Idrcfer er fepn n)irb / benn ber
®tein treibt ni(I)t^ auö / benn wa'ö ber
gRatur ju tviber unb fcbabli* ift.
S)eö britten ^agö gib ibm ein <2Betfeert4
Forn grog/ im ©emicbt beffclben ©teinö/i'
alö toor ^elebrt iß / mit n)armen 2Eein/' ^
benn foH ber ®tetn bie 2lber unb baö J&er|
Dermaffen ftdrcEen / bag ^em gKenf(5)en
buncfct/
I
Early European Bocks, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
ISAJC) HOLLA NDL sgy
öncfct / er fet) fein ?02eitfd) / fotiDec wU
brem®ei(I/ fo leid)tftnb ibm alle feine
lebet:/ unb fo luffdq/unD ttill bcr ?0?enr*
?:a!Cie biß an ben neunbten ?;ag / baö
efDicbt eineö 2Bei>>cnfornö ^^ro§ einncl)^
en/ icl) facjc bir/ bec fO^enfcb fott a(fo (^eift^
td) weiben t)on Ccicbnam / olö itdre ec
cun^a(je immbifcbcn^ambig/ unb effe
li'c $a^e i)on bcn 5iüd)tcn / unb ibn fd)on
iad)en/tv>acf er unb /unq/barmtib gebraust
<Stctnö jur 2Cocben baö Q5eix)id)t einejJ
"^eifeentornö mit n^avmen 2ßein / fo folt
jc in ^efunbbcit leben / big an bie Seit
weter legten ©tunben/ bie cucb t?on ©ßtt
2ßaö fa()f ibt/mein 5?inb/ tfl baö nid)e
a^J recbte Aurum potabüe, unb bie reifte
^Liinta efl'entia, unb baö ^Ding/ fo tt)ic fu^
i)cn ? Unb i(] ein flcifllid) S)in.o / eine
e/ bie ^ feinen i^reunben ^ibt / bar^
mb mein ^inb / unternebmet eud) biefe<
5tt(id)en 2jBevcf ^ nid)t/ fo ibt eud) befinbet
n '5:ob^®unben / unb etiler ^ovnebmen
1(1/ bcnn ju ber gbren Q5f)tte^ imb
^\iincrcn / Mc icb eud; m jjelebret baW
i;>olIbrln(^cn.
3d) fa.(ie eucb in ^ufer ^ceme / ifci: mfo
ü ba^ QLBcrcf m\ bcfcbcn / ober anfnbeti
n mircTen / aber icb n?cig ba^ öetvig / ttv
m nie mcbc t)ollbtingcn nocb Den ©tei»
^en/ tvirb^ a(fo fd)affen/ eö tt>irl
Jjcvbvccben/ ftür^cn/ ober eln^ ober bad an*
bw
I
bn'lln^ilucf tvit'b bar^u fomttien / bag ü|
bcn ijtein nicl)t mcbv fei)cn ivevbet /
il)n ttollenbeiK
In mor- S5avumb |b ihr euch anbcr^ cmpfi nbct .
bis ex- beginnet Dad Ißad nicht / benn ich nuij
tcrnisr. fletviß / il)r mevDct üerlobren Allheit ihm .
b<rl)alJ?^n betviegct eucb fclbtl ntt Sapien-
tibiis (atis diduin^ .
g?uii (tiiytwa sOTenfcbcn / mein Ätnb^
bU aujfen arftcm f ctbe ('>3ebrecl)en babcn /
loon S?»rtcln / Äreb^ / Sßölff / ober b6fm
gjeulcn obcc ^6cl)cc/ tt)ic unb tn tt^a^OJlo*
mt fte fcon / jc. \o (jebt ifcm sivct? ?ag< iti
fd)mev/ alö!;uv»otoelebt:cti(l/ unb ber
yeicl)nam innen unb atijTen fol! erlofcttver^
Den t5Dn allem / fo bev 9Jatut ^utDibec ift /
unb bie Jecbet fo offen finb / p)lt il)r alfo
fcanbeln:
^^ebmet ein drachmam beö ®tctnö/
ftcbet in einem 5]Ma§ 3ßein im C^infe ^Ä^etf
obev btep l^atcr nofter lan.q/bag bet igteid
fchmeffte / bec 2Gein foll alfo totl) ivcrben /
ai0 ^^iut / mtt biefem 2Bcin folt ihr bie Sö^
ti)er tvafcben / ^Ibenb^ imb gjjorqen}^/ «nt
lecket ein qf^lat 531<D butme flefd)ia(^en bat
auff/ m futfecrgeit foUen bieJocfcev aefnnl
Jipnunb heil / in lehen ober itvotff^^aaen
unb 9<bt (hm aüe ^aae ein ^ei^cnfovi
f*tt)er / mit r^armcn ^2C^m big et qefun'
tft / I^Dnb eö Si«eln ober anbete tieffe Ii
*er / b4g Ihr mit f eimr SEBafchuns bat
I'
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705/A
nitH ti - ii / \o riiu}> muu ueinncit
^pxui^n I unb iYwi
1) \\\* \^
bdtte ein OTnf^-beel alfcrbofed
^ett> ein ^funD l \t irt4)cr ^fficlt
fci)ti / unp cc 5ut ^tunö cuv£i*Jnt;i
cMncbme mit it»avmen 'Sßefe/ tai
fMtfo baib buvd) bcn Äüfefgawg db^j
mit aßen bo fen »?3umt.>ii' / fi> in
ftnb»
a 5tinb/.t)i<c cnb€t =>|4<beHl
\\ Hm^)^ ^evcf / b Iwitabdtf
iKb ift / unb n?enr(^0'vi:\J: bi*u ®tem
rUibet/ bec bebavfff cittc^anban^ng^J
bfcAit $5an^en ^Mt^ barumbÄpJ)^«^
0 ' « nam unb mol af^ ihc tqW/
a (i^Otteö / bcv uy in fdrWm
1^3<bocfam m-ldben tDOÜe
tvanbeln/ 3lnm
CON-
Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC.
Images reproduced by courtesy of The Wellcome Trust, London.
705 /A